گرنگیا مێژوویێ د ئیسلامێدا
بەلێ، بێگومان ئیسلام گەلەک گرنگیێ ب مێژوویێ ددەت و خودان مێژوویەکا زەنگین و پڕ ژ روودانانە. ل خوارێ دێ بەحسێ هەردوو لایەنان کەم:
گرنگیا مێژوویێ د ئیسلامێ دا
ئیسلام ب چەندین رێیان گرنگیێ ب مێژوویێ ددەت:
قورئانا پیرۆز: قورئان ب خوە ژی ئاماژێ ب مێژوویا گەل و پێغەمبەرێن بەری ئیسلامێ دکەت. چیرۆکێن پێغەمبەران (وەک نووح، ئیبراهیم، مووسا، و عیسا) و گەلێن وان (وەک عاد و سەمود) بۆ وەرگرتنا پەند و عیبرەتان هاتینە گۆتن. ئەڤە نیشا ددەت کو لێکۆلینکرنا ل سەر رابردوویێ بۆ فێربوونێ گەلەک گرنگە.
ژیانناما پێغەمبەر محەمەدی (سلاڤ لێ بن): ژیان و کارێن پێغەمبەر محەمەد (سلاڤ لێ بن)، کو ب "سیرەتا نەبەوی تێ تەنییاسین بەشەکێ سەرەکی یێ مێژوویا ئیسلامی یە. زانایێن ئیسلامی ب شێوەیەکێ گەلەک ورد و چڕ ل سەر ژیانا وی، غەزەواتێن وی، و پەیوەندیێن وی یێن دگەل کەس و هۆزێن دی نڤیسینە. ئەڤە ژی بۆ تێگەهشتنا دروست یا ئیسلامێ و یاسادانانێ بنەمایەکێ سەرەکی یە.
زانستا حەدیسێ: زانایێن حەدیسێ ب شێوەیەکێ گەلەک هووربین ل سەر ژیانا راویێن حەدیسێ (گێڕەرێن گۆتنێن پێغەمبەری) لێکۆلین دکرن دا کو راست و دروستییا گۆتنان پشتراست بکەن. ئەڤ زانستە ب خوە جۆرەکە ژ مێژوونڤیسیێ کو گرنگیێ ددەتە ژیانناما کەسان.
پەند وەرگرتن: ئارمانجا سەرەکی یا خواندنا مێژوویێ د ئیسلامێ دا وەرگرتنا پەند و عیبرەتانە ژ روودانێن رابردوویێ، چ سەرکەڤتن بن یان شکەستن، دا کو مرۆڤ د نها و پاشەرۆژێ دا هەمان شاشی دووبارە نەکەت.
کورتیەکا مێژوویا ئیسلامی
مێژوویا ئیسلامی گەلەک بەرفرەهە و دشێت بۆ چەندین سەردەمان بهێتە دابەشکرن. ل خوارێ هندەک قۆناغێن سەرەکی هاتینە دیارکرن:
سەردەمێ پێغەمبەر محەمەدی (سلاڤ لێ بن) (٦١٠-٦٣٢ ز.): ئەڤ سەردەمە ب دەسپێکا هاتنا وەحیێ و بەلاڤبوونا ئیسلامێ ل مەککە و مەدینێ دەست پێ دکەت. ل ڤی دەمی بناغێ دەولەتا ئیسلامی ل مەدینێ هاتە دانان.
سەردەمێ خەلیفێن راشدین (٦٣٢-٦٦١ ز.): پشتی وەفاتا پێغەمبەری (سلاڤ لێ بن)، چوار خەلیفەیێن ئێکێ (ئەبووبەکر، عومەر، عوسمان، و عەلی) رێڤەبەرییا دەولەتا ئیسلامی کرن. د ڤی سەردەمی دا ئیسلام گەلەک بەلاڤ بوو و فتوحاتێن مەزن هاتنە کرن، وەک فتحا شام، عیراق، مسر و فارس.
سەردەمێ دەولەتا ئەمەوی (٦٦١-٧٥٠ ز.): پشتی خەلیفێن راشدین، دەستهەلات کەفتە دەستێ ئەمەویاندا و پایتەخت ژ مەدینێ بۆ شامێ هاتە ڤەگوهاستن. د ڤی دەمی دا فتوحات بەردەوام بوون و سنوورێ دەولەتا ئیسلامی گەهشتە ئەندەلوس (ئیسپانیایا ئیرۆ) ل رۆژئاڤا و سنوورێ چینێ ل رۆژهەلاتێ.
سەردەمێ دەولەتا عەبباسی (٧٥٠-١٢٥٨ ز.): عەبباسیان دەستهەلات ژ ئەمەویان وەرگرت و پایتەخت بۆ بەغدا ڤەگوهاست. سەردەمێ عەبباسیان، ب تایبەتی دوو سەدەیێن ئێکێ، ب "سەردەمێ زێڕین یێ ئیسلامێ تێ تەنییاسین. د ڤی دەمی دا زانست، فەلسەفە، پزیشکی، ئەندازیاری، و هونەر گەلەک پێشکەفتن.
سەردەمێن پاشین: پشتی لاوازبوونا دەولەتا عەبباسی، چەندین دەولەت و ئیمارەتێن ئیسلامی ل هەرێمێن جودا جودا پەیدا بوون، وەک فاتمی ل مسرێ، سەلجوقی ل ئیران و ئەنادۆلێ، و مەمالیک ل مسر و شامێ.
دەولەتا عوسمانی (١٢٩٩-١٩٢٣ ز.): ئێک ژ مەزنترین و درێژترین ئیمپراتۆریێن ئیسلامی بوو کو بۆ پتر ژ ٦٠٠ سالان دەستهەلاتداری کر.
ئەڤە ب کورتی هەندەک خاڵێن گرنگ بوون دەربارەی گرنگیا مێژوویێ د ئیسلامێ دا و قۆناغێن سەرەکی یێن مێژوویا ئیسلامی. بێگومان هەر ئێک ژ ڤان سەردەمان خودان روودان و پێشهاتێن گەلەک گرنگن کو لێکۆلینێن بەرفرەهتر ل سەر دشێن بهێنە کرن.
گرنگیا مێژوویێ د ئیسلامێدا مێژووی ناسکرنا ئیسلامی
