گرنگیا گشتی یا پاراستنا ساخلەمیێ

 

یەکەم: گرنگیا گشتی یا پاراستنا ساخلەمیێ

ئیسلام لەشێ مرۆڤی ب ئەمانەت ددەتە دانان و پاراستنا وی ب ئەرکەکێ ئایینی دزانێت.

بەلگە ژ سوننەتێ: پێغەمبەر (سلاڤ لێ بن) دبێژیت: "إِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا"

رامان: "ب راستی لەشێ تە مافەکێ لسەر تە هەیە."

ژێدەر: (صحیح البخاري)

بەلگە ژ سوننەتێ: هەروەسا دبێژیت: "نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ"

رامان: "دوو نیعمەت هەنە کو گەلەک ژ مرۆڤان ژ وان غافلن (بهایێ وان نزانن): ساخلەمی و دەمێ ڤالا."

ژێدەر: (صحیح البخاري)

دووەم: خارنێن تایبەت و بەلگەیێن وان

ل خوارێ ئەو خارنەنە یێن کو تە بەحس ژێ کربوو، لگەل بەلگەیێن وان:

1. هەنگڤین (عسل):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: خودایێ مەزن دبێژیت: "يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ"

رامان: "ژ زکێن وان (مێشێن هەنگڤینی) ڤەخارنەک ب رەنگێن جودا دەردکەڤیت، تێدا شیفایە بۆ مرۆڤان."

ژێدەر: (سورەتا النحل، ئایەتا 69)

2. زەیتون (الزيتون):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: خودایێ مەزن سویند ب زەیتونێ خاریە و دگەل فێقیەکێ دی یێ پیرۆز ئینایە: "وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ" (ب سویند ب هەژیرێ و زەیتونێ). هەروەسا زەیتا وێ ب "پیرۆز" وەسفکریە و دبێژیت: "يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ" (ژ دارەکا پیرۆز یا زەیتونێ دهێتە هەلکرن).

ژێدەر: (سورەتا التین، ئایەتا 1) و (سورەتا النور، ئایەتا 35)

بەلگە ژ سوننەتێ: پێغەمبەر (سلاڤ لێ بن) دبێژیت: "كُلُوا الزَّيْتَ وَادَّهِنُوا بِهِ، فَإِنَّهُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ"

رامان: "زەیتا زەیتونێ بخۆن و ل لەشێ خۆ بدەن (بۆ چەورکرنێ)، چونکی ئەو ژ دارەکا پیرۆزە."

ژێدەر: (جامع الترمذي - حدیث حسن)

3. هەژیر (التين):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: خودایێ مەزن سورەتەک ب ناڤێ وێ دەست پێکریە و دبێژیت: "وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ"

رامان: "ب سویند ب هەژیرێ و زەیتونێ."

ژێدەر: (سورەتا التین، ئایەتا 1)

4. تەمر/خورما (التمر):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: د داستانا بی بی مریەمێدا، دەمێ زارۆک پێڤە دبوو، خودێ فەرمان لێ کر: "وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا"

رامان: "و قورمێ دارخورمێ بەر ب خۆڤە بهەژینە، دێ خورمایێن نوو و گەهشتی لسەر تە بارینیت."

ژێدەر: (سورەتا مریم، ئایەتا 25)

بەلگە ژ سوننەتێ: پێغەمبەر (سلاڤ لێ بن) دبێژیت: "بَيْتٌ لا تَمْرَ فِيهِ جِيَاعٌ أَهْلُهُ"

رامان: "ئەو مالا خورما تێدا نەبیت، خێزانا وێ برسینە."

ژێدەر: (صحیح مسلم)

5. هەنار (الرمان):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: خودایێ مەزن هەنارێ وەک ئێك ژ فێقیێن بەهەشتێ دیار دکەت و دبێژیت: "فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ"

رامان: "د ناڤ واندا (هەردوو بەهەشتاندا) فێقی و دارخورم و هەنار هەنە."

ژێدەر: (سورەتا الرحمن، ئایەتا 68)

6. ترێ (العنب):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: د گەلەک ئایەتاندا وەک نیشانەک ژ نیعمەت و دەستهەلاتا خودێ هاتیە: "وَمِنْ ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا"

رامان: "و ژ بەرهەمێ دارخورما و تری، هوین ژێ ڤەخارن و رۆزیەکا جوان چێدکەن."

ژێدەر: (سورەتا النحل، ئایەتا 67)

7. شیر (اللبن):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: خودێ وەک نیعمەتەکا مەزن و پاقژ دیار دکەت: "نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ"

رامان: "ئەم ژ تشتێ د زکێ وێدا (ئاژەل)، ژ ناڤبەرا زبل و خوینێ، شیرەکێ پاقژ و خوش بۆ ڤەخۆران، ددەینە هەوە."

ژێدەر: (سورەتا النحل، ئایەتا 66)

سێیەم: بنەمایێن گشتی یێن تەندروستیێ

1. ناڤەندیبوون د خارن و ڤەخارنێدا (عدم الإسراف):

بەلگە ژ قورئانا پیرۆز: "وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا  إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ"

رامان: "و بخۆن و ڤەخۆن و زێدەهیێ نەکەن، ب راستی ئەو (خودێ) حەز ژ زێدەکاران ناکەت."

ژێدەر: (سورەتا الأعراف، ئایەتا 31)

بەلگە ژ سوننەتێ: فەرموودا ناڤدار یا دابەشکرنا زکی: "...فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ"

رامان: "...ئێک ژ سێ بۆ خارنا وی، و ئێک ژ سێ بۆ ڤەخارنا وی، و ئێک ژ سێ بۆ هەناسا وی."

ژێدەر: (جامع الترمذي)

2. پاقژی (النظافة):

بەلگە ژ سوننەتێ: "الطُّهُورُ شَطْرُ الْإِيمَانِ"

رامان: "پاقژی نیڤا ئیمانێ یە."

ژێدەر: (صحیح مسلم)