حەدیسا چل و پێنجێ
عَـنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ الله -رَضِيَ الله عَنْهما- أَنَّهُ سَمِعَ رَسُول الله -صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- يَقُولُ عَامَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ: ( إِنَّ الله وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الخَمْرِ وَالمَيْتَةِ وَالْخِنْزِيرِ وَالْأَصْنَامِ ) فَقِيلَ: يَا رَسُولَ الله، أَرَأَيْتَ شُحُومَ المَيْتَةِ فَإِنَّهَا يُطْلَى بِهَا السُّفُنُ، وَيُدْهَنُ بِهَا الجُلُودُ، وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ؟ فَقَالَ: ( لَا، هُوَ حَرَامٌ ) ثُمَّ قَالَ رَسُولُ الله -صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- عِنْدَ ذَلِكَ: ( قَاتَلَ الله الْيَهُودَ، إِنَّ الله لَمَّا حَرَّمَ شُحُومَهَا جَمَلُوهُ، ثُمَّ بَاعُوهُ، فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ ).رواه البخاري ومسلم
ژ جابرێ كوڕێ عهبدللاهى -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: ل سالا مهكههـ هاتیه ڤهكرن من گوهـ ل پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بوو ل مهكههێ گۆت: هندى خودێ وپێغهمبهرێ ویه فرۆتنا مهیێ ومرارى وبهرازى وصهنهمان حهرام كریه. ئێكى گۆت: ئهى پێغهمبهرێ خودێ، بهزێ مرارى مفا ژێ دئێته وهرگرتن، د گهمیان ددهن، وچهرمى پێ دۆن ددهن، ومرۆڤ وى بۆ ڕۆناهیێ ب كارئینان دئـیـنـن؟ وى گــۆت: نـــه، ئــهو یــێ حــهرامه. پاشى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: خودێ جوهیان بكوژت! خودێ بهز ل سهر وانحهرام كر، ئینا وان ئهو حهلاند، پاشى فرۆت، وبهایێ وى خوار. بوخارى وموسلم ڤهدگوهێزن
پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ گۆتنا خۆ دا دو مهسهلێن گرنگ بۆ مه بهرچاڤ دكهت:
🔘یا ئێكێ: حهرامیا فرۆتنا مهیێ (وئهو ههر ڤهخوارنهكه یا هشێ مرۆڤى ژ سهرى دبهت) وحهیوانێ بێى ڤهكوشتن مرار دبت، وبهرازى، وصهنهمان.. ئهڤ تشته د شریعهتى دا دحهرامن، وههر تشتهكێ ب كارئینانا وى یا حهرام بت فرۆتنا وى ژى یا حهرامه.
🔘یا دووێ: تاوانا وان كهسان ئهوێن فهند وفێلان دكهن، ولێ دگهڕیێن وهربادانێ بێخنهد مهسهلان دا، وتشتێ حهرام بۆ خۆ حهلال بكهن، وئهڤه حالێ جوهیان بوو د گهل دینێ وان، دهمێ خودێ تشتهك ل سهر وان حهرام كربا، ئهو لێ دگهڕیان ب هندهك ڕێكێن چهپ وچویر فایدهى ژ وى تشتێ حهرام وهربگرن! وهكى بهزێ حهیوانى، ژ بهر زێدهگاڤیا وان خودێ ئهو ل سهر وان حهرام كر، ئینا دا ڕابن بهزى حهلینن وبهن فرۆشن ووى پارهى خون.
ومخابن ئهڤ سالۆخهتێ كرێتێ جوهیان نوكه د ناڤ ئوممهتا مه ژىدا پهیدا بوویه، ودێ بینى هندهك كهس لێ دگهڕیێن ب ههر شوبههیهكا ههبت، یان حهتا ب فهتوایا نهزانان، تشتێ حهرام بۆ خۆ حهلال بكهن، وئهڤه كارهكێ نهدورسته، وپێلێدانا ئهمرێ خودێیه، لهو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- صهحابیێن خۆ ژ ڤێ چهندێ دانه پاش، وبۆ وان ئاشكهرا كر كو تشتێ خودێ ب كارئینانا وى حهرام كربت، فرۆتن ومفاوهرگرتنا ژ وى ژى حهرامه.
ونه ب گۆتن ب تنێ، بهلكى ب كریار ژى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهڤ قاعیدهیێ شهرعى بۆ صهحابیێن خۆ بنهجهـ كربوو، ئهحمهد ژ عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسى ڤهدگوهێزت، كو ل ڕۆژا شهڕێ خهندهقێ موسلمانان كافرهك كوشت وكهلهخێ وى كهفته دهستێ موسلمانان، ئینا كافران داخوازا كڕینا كهلهخێ زهلامێ خۆ كر، پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- چو پاره وهرنهگرتن، وگۆته صهحابیان: كهلهخێ وى بدهنهڤێ، كهلهخێ وى یێ پیسه، وئهو پارهیێ پێ دئێته وهرگرتن ژى یێ پیسه!
و ل سهر ڤى بناخهیى فقهزان قاعیدهیهكى ددانن ئهو ژى ئهڤهیه: تشتێ ب كارئینانا وى حهرام بت، فرۆتنا وى ژى حهرامه.
وههژیه بێژین: هندهك تشت ههنه، خوارنا وان حهرامه، بهلێ چونكى مفا ژێ دئێته دیتن، فرۆتنا وان یا حهرام نینه، وهكى -بۆ نموونه-: صهى بۆ نێچیرێ یان زێرهڤانیێ، وطهیرێن نێچیرێ.
⚪️مفایێن حهدیسێ:
1- ئهو تشتێ خودێ حهرام كربت، فرۆتنا وى ژى حهرامه.
2- پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نفرین ل وان كهسان كریه یێن وهربادانێ دئێخنه شریعهتێ خودێ، ولێ دگهڕیێن تشتێ حهرام بۆ خۆ حهلال بكهن.
3- ئهو كهسێن ڤێ چهندێ دكهن، وهكى جوهیانه ئهوێن لهعنهت ل سهر ئهزمانێ پێغهمبهران لێ هاتیهكرن.
