حەدیسا سیهــ و چارێ
عَنْ أَبي سَعِيدٍ الخدري - رَضِيَ الله عَنْهُ – قال: سَمِعْتُ رَسُولَ الله -صلى الله عليه وسلم- يَقُولُ: ( مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ ). رواه مسلم
ژ ئــهبــوو ســهعــیــدێ خــودرى -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: من گوهـ ل پێغهمبهرى بوو -سلاڤ لێ بن- دگــۆت: ههچیێ ژ ههوه خرابیهك دیت بلا ئهو وێ ب دهستێ خۆ بگوهۆڕت، وئهگهر نهشیا بلا ئهو وێ ب ئهزمانێ خۆ بگوهۆڕت، وئهگهر نهشیا بلا ئهو وێ ب دلێ خۆ بگوهۆڕت، وئهو لاوازترین باوهریه. موسلم ڤهدگوهێزت
🌼ئهگهرا ڤهگوهاستنا حهدیسێ:
دهمێ مهروانێ كوڕێ حهكهمێ ئهمهوى والى ل مهدینێ، جارهكێ دهركهفته نڤێژا جهژنێ، وبهرى ئهو دهست ب نڤێژا جهژنێ بكهت، ئهو ڕابوو دا ب سهر مینبهرێ بكهڤت، وخوتبێ بخوینت، ئهبوو سهعیدێ خودرى هنگى یێ ئاماده بوو، وگاڤا ئهبوو سهعیدى ئهڤ كاره ژێ دیتى، كراسێ وى گرت وكێشا دا ب سهر مینبهرێ نهكهڤت، بهلێ وى خۆ ژ ناڤ دهستان ئینادهر و ب سهر مینبهرێ كهڤت، ودهست دا خوتبێ.. ئهبوو سهعیدێ گۆتێ: ب خودێ ههوه مهسهله گوهاڕت! وى گۆت: بابێ سهعیدى، ئهوا ته دزانى چوو! ئهبوو سهعیدى گۆتێ: ب خودێ ئهوا ئهز دزانم چێتره ژ وێ یا ئهز نهزانم، مهروانى گۆت: ئهگهر ئهم پشتى نڤێژێ خوتبێ بخوینین كهس ناڕوینت گوهێ خۆ بدهته مــه، لــهو مــه ئــهو ئینا بــهرى نڤێژێ.. هنگى ئهبوو سهعیدى ئهڤ حهدیسه د ناڤ خهلكى دا گۆت.
🌼حوكم وڕێكێن گوهاڕتنا خرابیێ:
ژ ئایهتێن قورئانێ وحهدیسێن پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- دئێته زانین كو فهرمانا ب باشیێ وپاشڤهبرنا ژ خرابیێ، تشتهكێ فهر وواجبه ل سهر موسلمانان، وههر جارهكا موسلمانان خۆ ژ ڤى كارى دا پاش، خودێ عهزابهكا دژوار دێ ب سهر وان دا ئینت، وهكى د وێ حهدیسێ دا هاتى یا ئیمامێ ترمذى ژ حوذهیفهى ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( لَتَأْمُرُنَّ بِالمَعْرُوفِ، وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ المُنْكَرِ، أَوْ لَيُوشِكَنَّ الله أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْ عِنْدِهِ، ثُمَّ لَتَدْعُوُنَّهُ فَلاَ يَسْتَجِيبُ لَكُمْ ) یهعنى: ئهز ب خودێ كهمه یان هوین دێ فهرمانا ب باشیێ وباشڤهبرنا ژ خرابیێ كهن، یان نێزیكه خودێ عهزابهكێ ژ نك خۆ ب سهر ههوه دا بهنێرت، پاشى هوین دێ دوعایان ژ وى كهن وئهو د بهرسڤا دوعایا ههوه نائێت.
بهلێ ئهڤ واجبێ هه هندهك جاران ل سهر ههمى كهسان واجب دبت، وهـنـدهك جـاران ل سهر هندهكان واجب دبت، ئهگهر هندهك پێ ڕابوون گونههـ ژ سهر ههمیان ڕادبت..
و د مهسهلا ڕاكرن ونههێلانا خرابیێ دا ههمى كهس وهكى ئێك نینن، ههر ئێكى خودێ ل دویڤ شیانا وى دێ لێ گرت، بۆ نموونه: مــرۆڤـێ حوكم د دهستى دا بت، بارێ وى گــرانـتـره ژ یێ خهلكێ دى یــێ چــو حــوكـم د دهستى دا نهبت، ومرۆڤێ زانا بت، بارێ وى گرانتره ژ مرۆڤێ عامى ونهزان.. وهۆسا. وڕێك ومهرتهبهیێن گوهاڕتنا خرابیێ ژى ههمى وهكى ئێك نینن، وحالێ مرۆڤان ژى د دهر حهقێ دا وهكى ئێك نابت، ژ وان ڕێك ومهرتهبهیان یێن كو د حهدیسێ دا هاتین:
🔘1- گوهاڕتنا ب دهستى:
وئهڤه پتر دكهفته سهر ملێ كاربدهستان؛ چونكى دهسههلات یا وانه، وچى كارێ وان بڤێت ئهو دشێن بكهن، بهلێ مهعنا ڤــێ ئـــهو نینه كهسهك ژ بلى وان نـهشـێـت ڤــێ چــهنــدێ بـكـهت.. نـهخــێـر! ههر كهسهكێ بشێت خرابیێ ب دهستێ خۆ بگوهۆڕت، بێى كو خرابیهكا مهزنتر بێته شوینێ، دڤێت ئهو ڤێ چهندێ بكهت.
🔘2- گوهاڕتنا ب دهڤى:
وئهڤه پتر دكهفته سهر ملێ زانایان؛ چونكى ئهو دینى دزانن، ودشێن حهقیێ ونهحهقیێ ل بهر خهلكى ئاشكهرا بكهن.
🔘3- گوهاڕتنا ب دلى:
وكهس ژ ڤێ نائێته عهفیكرن؛ چونكى ئهو ب ههمى كهسان ڤه دئێت، وههر چهنده بهرههمێ ڤێ ڕێكێ گهلهك یێ كێمه ژى، بهلێ ئهو ژ ههر كهسهكى دئێته خواستن، وئهوێ ب ڤى ڕهنگى ژى خرابیێ نهگوهۆڕت، یهعنى: ب دلى ژى كهرب ژ خرابیێ ڤهنهبت، ئهوى چو باوهرى ل نك نهمایه، لهو عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودى دگۆت: ((ئهوێ چوویه هیلاكێ یێ ب دلى باشى وخرابی نهزانی بت)).
وفهره ئهو كهسێ فهرمانا ب باشیێ وپاشڤهبرنا ژ خرابیێ دكهت، بهری ههر تشتهكى ب كارێ خۆ، نه ب گۆتنێ ب تنێ، بۆ خهلكى ببته جهێ چاڤلێكرنێ، چونكى خودێ حهز ژ وى كهسى ناكهت یێ وى تشتى بێژت یێ ئهو ب خۆ نهكهت، بهلێ مهعنا ڤێ چهندێ ئهو نینه ئهو كهسێ باشیهكێ نهكهت دڤێت بهرێ خهلكى نهدهته وێ باشیێ، یان ئهو كهسێ خرابیهكێ دكهت خهلكى ژ وێ خرابیێ نهدهته پاش..
نهخێر! كانێ چاوا كرنا باشیێ كارهكێ فهره، وهسا فهرمانا ب باشیێ ژى كارهكێ فهره، ههر وهسا نهكرنا خرابیێ ژى.
⚪️مفایێن حهدیسێ:
1- ئـهڤ حــهدیــســه هــنـدێ دگههینت كو فهرمانا ب باشیێ وپاشڤهبرنا ژ خرابیێ ژ باورێیه.
2- پاشڤهبرنا ژ خرابیێ، ونههێلانا وى كارى یێ شریعهتى حهرامكرى، كارهكێ واجبه، بهلێ وى چهند مهرتهبه بۆ ههنه، ههر ئێك ل دویڤ مهرتهبهیا خۆ دڤێت پێ ڕاببت، ئهگهر نه خرابیهكا مهزنتر دێ پهیدا بت.
3- ژ كارێ ئهبوو سهعیدى دیار دبت كو گوهۆڕینا خهلهتیێن كاربدهستان ب دهستى بۆ وى یێ پێڤه بێت، كارهكێ دورسته، بهلێ دهركهفتنا ژ بن حوكمێ وان ژ بهر خهلهتیێ، وڕاكرنا چهكى دژى وان، خرابیێن مهزنتر پێڤه دئێت، لهو د هندهك حهدیسێن دى دا هاتیه كو ئهو كار چێ نابت، هندى ئهو كوفرا ئاشكهرا بهلاڤ نهكهن.
