ـ 11 ـ
زارۆكهكا بچویك وشكهفتا تامیرا
زارۆكهكا بچویك یا ژیێ وێ پێنج سال نهخشێن جوانێن وێ شكهفتنا ب نـاڤــێ شكهفتا تامــیـرا ل باكـوورێ ئـسـپـانـیـا ڤـهدیـتـبـوو ، وسهرهاتیا ڤهدیتنا وێ بۆ شكهفتێ وتشتێ پشتى هنگى ڕویداى ژ ناڤدارترین سهرهاتیێن ل دویڤ ئێك هاتنا گرۆڤهیانه ل سهر ههبوونا ئاكنجیێن شكهفتان ژ مرۆڤێن بهرى دیرۆكێ .
وناڤێ وێ زارۆكا بچویك ماریا بوو ، وئهو كچا ماقویلهكێ ئسپانى بوو ناڤێ وى دوون مارسلینۆ دى تۆتۆلایه ، خێزانا وى د قهسرهكێ ڤه دژیا ژ بهرى هاتبوو چێكرن وڕهنگێ وێ یـێ خویلكى بوو ، ل گوندهكێ بچویكێ دگۆتنێ سانتیلانا دلمار ، ل نیڤا گرهكێ گێچێ یێ تژى كهسكاتى وگیا ، ئهوێ كو ژ لایێ دهریایێ ڤه ئاشكهرا دبت ل درێژیا بهر لێڤا كهنداڤێ بسكاى .
وچـیـرۆك ل سالا 1878 ێ دهسـت پـێ دكـهت ، دهمێ دوون مارسلینۆ چوویه باژێڕێ پاریس و ل وێرێ كۆمهكا ئامیرهتێن بهرى وشاخێن كۆلاى یێن چاخێ بهرى دیرۆكێ دیتین ، یێن كو بهرى هنگى ل فهرهنسا هاتینه دیتن ، دوونى زێده كهیف ب ڤان تشتان هات وكره دلـێ خۆ ئارهزۆیا خۆ بكهته گهڕیان ل نیشان وگرۆڤهیان ل سـهر مرۆڤێ بهرى دیرۆكێ ، وئنیهتا وى ئهو بوو لێگهڕیانێن خۆ ژ وێ شكهفتێ دهست پێ بكهت ئهوا دكهفته نێزیكى قهسرا وى ، وباكوورێ ئسپانیا گهلهكێ دویر نهبوو ژ وێ دهڤهرا فهرهنسى یا هژمارهكا شكهفتێن چاخێ بهرى دیرۆكێ لـێ هاتینه دیتن .
وبهرى دوون مارسلینۆ ژ پاریسێ دهركهڤت وى گهلهك پسیار ل دۆر ڕێكا دورست بۆ ڤهدیتنا شكهفتان كرن ، ووى زانى كو دبت مرۆڤى پێتڤی ب كۆلانا چهند گاڤان د ناڤ كۆمێن ئاخێ دا ههبت بهرى بشێت بگههته تهخهیهكا دورست یا بهرمایێن مرۆڤێ شكهفتان ، وبۆ وى هاته گۆتن كو دڤێت ئهو ب هشیارى كۆلانێ بكهت ووێ ئاخا كۆلاى مۆخل بكهت دا پشت ڕاست ببت كو چو پرتێن هویر یێن ههستى یان چو پرتێن بچویكتـر یێن بهرێ (( دابڕى )) ژ دهست وى دهرنهكهفتینه . وئهو زهلام زڤڕى وهلاتێ خۆ پشتى كریه دلـێ خۆ كو كارى ب دورستى ب ڤان شیرهتان بكهت ، وباوهریا وى ئهو بوو ئهو دێ بته خودان شانازى ئهگهر هات ووى هندهك ئامیرهتێن بهرى یان پرتێن ههستى دیتن یێن كو تشتهكى ل زانینێن مرۆڤى دهربارهى پێشیێن مرۆڤى ژ چاخێ بهرى دیرۆكێ زێده دكهن .
ودهرێ ئێكانه یــێ وێ شـكـهفـتا دوون مارسلینۆى كریه دلـێ خۆ ڤهكهت شهقهكا تهنگ بوو د عهردى ڕا ل نیڤا مێرگێن كهڤرین ، وبهرى هنگى ب چهند سالهكان كهس ب وێ شهقێ ووێ شكهفتێ نهدكهفت ، ودهسپێكا ڤهدیتنا وێ بۆ هنگى دزڤڕت دهمێ سهیێ نێچیرڤانهكى كهفتیه تێدا وبهرزه بووى ، وهنگى ئهو شهق هاته پهچنین دا چو زارۆك نهكهڤنه تێدا وچو نهخۆشى نهگههنێ .
ودهمێ دوون مارسلینۆ زڤڕیه وهلاتێ خۆ وى دهرێ وێ شهقێ هلێڤڕى وچوو تێدا ههتا گههشتیه بنى ، ل وێرێ وى كولهكهك دیت چهندهكێ یا مهزن بوو بهرێ مرۆڤى ددا سهرداڤهكا نهگهلهكا بلند وئهو قهنتهرا دچوویێ ژى پـیـچـهكێ یا بلند بوو وكار تێڤه نهدهاته كرن ، ژ بهر ڤێ چهندێ دوون مارسلینۆى هێدى هێدى ل لایێ پێشیێ ژ عهردێ شكهفتێ كۆلا .
چهند ههیڤهك چوون ، وگومان بۆ دوونى د ڕاستیا تهخـمینا وى دا چێبوو كو چو مرۆڤێن بهرى دیرۆكێ ل وێ شكهفتێ نهژیاینه ، وڕۆژهكێ ژ ههیڤا كانوینا مهزن یا سالا 1879 ێ وى هندهك پرتێن بهرى یێن كو ب جوانى هاتینه دابڕین ڤهدیتن ، ل سهر ڕهنگێ سهرهڕمان هاتبوونه چێكرن ، ووێ شهڤێ ئهو ب لهز زڤڕى مالا خۆ دا ئهو وان تشتان نیشا مرۆڤێن خۆ بدهت یێن وى دیتین ، ههر وهسا دا نیشا خزمهتكار وپالهیێن بیستانێ خۆ وههمى ههڤسویێن خۆ ژى بدهت .
و ماریایا بچویك ژى سهرهڕم دیتن ، وئهو نهشیا تێ بگههت كانێ بۆچى ههر مرۆڤهكێ ههى هزر دكهت ئهڤ بهره گهلهك دگرنگن ، بهلـێ وێ دیت بابێ وێ گهلهكێ ب كهیفه ، لهو وێ باوهر كر كو ئهو شكهفتا بابێ ههر ڕۆژ دچتێ دڤێت جههكێ گهلهكێ جوان بت ، ووێ گۆته دوون مارسلینۆى كو وێ دڤێت د گهل وى بچت .
ل سهرى دوون مارسلینۆى سهرێ خۆ هژاند ، چونكى وى هزر دكر كو مسۆگهر ههر زوى ماریا دێ شڕ بت وپێ خۆش نابت دهمێ خۆ د شكهفتهكا تارى ڤه ببۆرینت ، بهلـێ چونكى كهیفا وى گهلهك ب كچا وى یا بچویك دهات یا ب زهحـمـهت بوو ئهو داخوازا وێ ب جـهــ نهئینت ، ژ بهر ڤێ چهندێ ئهو رازیبوو كو وێ د گهل خۆ ببته شكهفتێ ئهگهر هات ووێ سۆز دا كو ئهو وى د كارێ وى دا تهنگاڤ نهكهت .
ووهسـا چـێـبـوو وهكـى بابـێ ماریایـێ هـزر كـرى ، شكهفت ب دورستى ل دلـێ وێ نههات ، چونكى وێ چو تشت ل وێرێ نهدیتن یاریان بۆ خۆ پێ بكهت ، وبۆ وێ یا خۆش نهبوو زێرهڤانیا بابێ خۆ بكهت دهمێ وى ب بێنفرههى ڤه گلێش هل دكۆلا ، وپشتى دهمهكى وێ زارۆكێ ب دزى ڤه خۆ بهردا د سهرداڤێ ڤه وشهمالكهك د دهستان دا بوو .
و پیچ پیچه سهرداڤ ل بهر وێ فرهه بوو بهلـێ بانێ وێ ههر یێ نزم بوو ، ههتا زارۆكهكێ وهكى ماریایێ بچویك دڤێت یێ هشیار با دهمێ ب ڕێڤه دچوو وسهرێ خـۆ بلند دكر .. و ژ نشكهكێ ڤه ماریا د جـه دا ڕهق ڕاوهستا دهمـێ بـهرێ وى ب بانى كهفتى ، وشهمالك د دهستى دا هژیا و ل دۆر وڕهخێن وێ ئاشكهرا بوو ، و ل بهر ڕۆناهیا زهر وكێم وڤهلهرزیاى هندهك گیانهوهر وهۆڤێن مهزن وخودان شاخێن وهرباداى وچاڤێن زیق ئاشكهرا بوون ، ماریایێ كره ههوار : (( بابۆ .. ئهڤه گانه .. گانه ! )) .
ودهنگێ وێ ڤهدا ، ئینا دوون مارسلینۆى ئامیرهتێن خۆ هاڤێتن وشهمالهك ڕاكر و ل سهر زكى خۆ خشانده وێ نهفهقا بچویك وگـۆت : (( نهترسه ماریا .. ئهڤه ئهز هاتمه نك ته )) .
بهلـێ دهمێ ئهو نێزیكى ماریایێ بووى وى زانى چو مهترسى ل سهر وێ نینن وزانى ئهو ناترست ، ووێ دهستێ خۆ ب لایێ بانى ڤه درێژ كر وگۆت : (( بهرێ خۆ بدێ بابۆ بهرێ خۆ بدێ ! )) .
و ل سهرى دوون مارسلینۆ نهشیا تێ بگههت كانێ دڤێت ئهو بهرێ خۆ بدهته چ ، بهلـێ دهمێ وى خۆ چهماندى دا بهرێ خۆ بدهته وى بانێ ل نێزیكى سهرێ وى ، ئهو شیا ل دهسپێكێ هندهك خیچێن ڕهش وقانێن سۆر وزهر ببینت .
پاشى هێدى هێدى ئهو قان وخیچ ئاشكهرا بوون ئێك ل دویڤ ئێكێ وڕهنگێن وان دیار بوون ، ودهمێ وى جهێ خۆ گوهاڕتى وكهفتیه سهر پشتێ دا باش ببینت دوون مارسلینۆى زانى كانێ بۆچى ماریایێ ب ترس گازى كر : (( گانه )) وهندهك ژ ڤان وێنهیان وهكى گایان نهبوون ، بهلـێ هندهك گیانهوهرێن مهزن بوون شاخێن وان دباداى بوون وچاڤێن وان دزیق بوون .
وچاڤێن دوون مارسلینۆى ڤهبوون ، وچهند وى باشتـر بهرێ خۆ ددا ئهڤ گیانهوهره پـتـر ئاشكهرا دبوون ، ووى زانى كو ئهو یێ بهرێ خۆ ددهته هندهك وێنهیێن ب زیرهكى هاتینه چێكرن ، وئهو وێنهیێن چێكریان یێن سۆر وڕهش وزهر وهسا دهاتنه پێش ههر وهكى ئهو دژیندارن ، و د ناڤ وان دا گیانهوهرهكێ ب كهلهخ ههبوو سهرێ وى ژۆردا دهات ، وپیێن وى یێن پاشیێ ل بن وى كۆم ببوون ههر وهكى بهرى دوون مارسلینۆ بهرێ خۆ بدهتێ ب دهلیڤهیهكێ دربهكێ ڤێ كهفتى .
ونه دویر ژ ڤان وێنهیان ههسپهكێ كومێت ههبوو ناڤچاڤ وكوریا وى یا ڕهش بوو ، وهسا ئاشكهرا دبوو ههر وهكى وى دویر خۆ هاڤێتیه ونوكه كهفتیه عهردى .
دوون مارسلینۆ مهندههووش بوو دهمێ وى بهرێ خۆ ژ وێنهیهكى بۆ ئێكێ دى وهردگێڕا ، چونكى هندهك گیانهوهرێن ب سۆرى هاتینه ڕهنگكرن د سهر هندهك گیانهوهرێن دى یێن درێژكرى دا ههبوون یێن كـو ب ڕهشى ب تـنـێ هاتینه ڕهنگكرن ، ووێنهیێ چێكریهكى ههبوو ب سۆرى هاتبوو رَهنگكرن ونیڤا وى ب گیانهوهرهكێ دى هاتبوو ڤهشارتن ، وئهڤێ دویماهیێ ب ڕهشى وزهرى هاتبوو ڕهنگكرن ، وپیێن وى دنێزیكى ئێك بوون ههر وهكى وى دڤیا خۆ بهاڤێژت .
ومارسلینۆى پسیاركر : چاوا ئهڤ وێنهیه ل بانێ ڤێ نهفهقێ هاتینه نهخشاندن ، وئهو ب خۆ ئهو هند یا نزمه مرۆڤێ ڕوینشتى نهشێت تێدا ڕاست ببت ؟ وكێ ئهو نهخشاندینه ؟ وكهنگى ؟
ئهو یێ پشت ڕاست بوو كو ژبلى وى وهندهك زهلامێن كێم یێن كو د گهل وى كار دكر كهسهك نههاتیه د ڤێ شكهفتێ ڤه بهرى ئهو بێته ڤهكرن بهرى چهند سالهكان .
و د گهل كو ئهو یێ حێبهتى بوو كانێ چاوا دێ وێنهیێن ڤان گیانهوهران شرۆڤهكهت یێن ل سهر دیوارێ سهرداڤێ یێ كهڤرى ئهوێ ل هنداڤى سهرێ وى خۆ دهاڤێن یان دكهنه غار ، ئهو تێ گههشت كو ئهڤ وێنهیێن وهكى گایان دئێنه پێش گا نینن ، لهو وى ب هویرى دهست ب ڤهكۆلینان ل سهر كر ، پاشى ژ نشكهكێ ڤه بێنا وى هات دهمێ وى زانى كو ئهڤ گیانهوهرێ وهكى گاى ئهو گیانهوهرێ یێ دبێژنێ : بیزوون یان گایێ كویڤى ، وئهو ژ وان گیانهوهرانه یێن شاخ پێڤه ههین وپشتا وان وهكى یا حێشتـران بلند ، وئهڤه چهند هزار ساله ئهو گیانهوهر ل ئهورۆپا نهمایه .
ودوون مارسلینۆى زانى كو ئهو چێكریێن دى یێن ل بانى هاتینه نهخشاندن گیانهورێن بهرى دیرۆكێنه ، وئهو ههسپێن كویڤى وپهزكویڤیـێـن خودان شاخێن درێژ وبهرازێن هۆڤ و ب كهلهخ بوون ژ وان ڕهنگێن مرۆڤێ نوى قهت ب چاڤ نهدیتین .
ودهمێ مارسلینۆى گرنگیا وێ ڤهدیتنێ زانى یا ماریایا بچویك پێ ڕابووى ل ئێڤاریا وێ ڕۆژێ وى كاغـهزهكــا درێــژ ل دۆر وێـنـهیـێـن ڤێ شكهفتێ بۆ زانایان ل مهدریدا پایتهختا ئسپانیا نڤیسى ، ووى د كاغهزا خۆ دا گۆت : ئهو وێنهیێن ل سهر بانێ شكهفتێ دنهخشاندى وهسا دئێنه پێش ههر وهكى ئهو دنوینه ، ههتا كو پشكهك ژ ڕهنگێ سۆرى ڕهنگێ خۆ ددهته تبلێ ئهگهر مرۆڤ تبلا خۆ بگههینتێ ، ودیسا وى گۆت : كهسهكێ خودان شارهزایى وشیان ل سهر چێكرنا ڤان وێنهیان هێشتا نههاتیه د ڤێ شكهفتێ ڤه ئهڤه ئهو هاتیه دیتن بهرى چهند سالهكان ، د سهر هندێ ژى ڕا ئهڤ وێنه یێن هندهك گیانهوهرێن بهرى دیرۆكێنه ، وكهسهك ژ ههڤسویێن وى یێن ئسپانى نزانت كانێ ڕهنگێن وان گیانهوهران د چاوا بوون . وڤى زهلامى كاغهزا خۆ ب هندێ ب دویماهى ئینا كو ئهو ب ڕهنگهكێ مسۆگهر ههست دكهت كو ئهڤ وێنهیێن غهریب هنگى یێن هاتینه نهخشاندن دهمێ گیانهوهرێ بیزوون ل گرێن ئسپانیا دهات ودچوو ، وئهو ب دهستێ وان زهلامان یێن هاتینه نهخشاندن یێن ب نێچیرا وان ڕادبوون ، ئانهكۆ ب دهستێ ئاكنجیێن شكهفتان ل چاخێن بهرى دیرۆكێ .
و ژ بهر كاغهزا مارسلینۆى جیۆلۆجیهك ب لهز هاته گوندێ سانتیلانا دلمار دا ئهو ب خۆ وێ شكهفتێ ببینت یا كارسلینۆى ناڤێ تامیرا ل سهر داناى ، و ل سهر هاته سهر هزرا وى شارهزایى كو كهسهك ژ ئاكنجیێن بهرى دیرۆكێ نهشێت هند یێ زیرهك بت كو هندهك وێنهیێن ب ڤى ڕهنگى چێ بــكـهت ، بــهلـێ پشتى وى چهند پسیارهك ئاراستهى دوون مارسلینۆى كرین وهسا دیار بوو كو دێ ژ گۆتنا خۆ لێڤه بت ، ئینا ئهو ب خۆ ل شكهفتێ گهڕیا ، ووى هێشتا بهرێن دابڕى لـێ دیتن یێن كو مارسلینۆى نهدیتین ، ژبلى هندهك ههستیێن گیانهوهرێن چاخێ بهرى دیرۆكێ ، و ل سهر ڤى بناخهیى وى شارهزایى بڕیار دا كو دوون مارسلینۆ ـ ئهو زهلامێ ئهڤ شۆله نـه كـارێ وى ـ یـێ حهق بوو ، و د گاڤێ دا زڤڕى مهدریدێ دا دهنگ وباسێن ڤهدیتنا ماریایا بچویك د ناڤ خهلكى دا بهلاڤ بكهت . وماریا وئهو گوندێ ساده یێ ئهو لـێ دژیا ناڤدار بوون ، وخهلك ههر ڕۆژ دهاتن دا سهرا شكهفتا تامیرا بدهن ، وشاهێ ئسپانیا هاته ڤى جهى دا بهرێ خۆ بدهته وێنهیان ودا پیرۆزیێ ل وێ زارۆكا بچویك بكهت یا ئهڤ شكهفته ڤهدیتى ، وهندهك دانه ژ ڤان وێنهیان هاتنه بهرههڤكرن دا ل گۆنگرهیێ زانایان بێنه بهرچاڤكرن ئهوێ بڕیار هاتیه دان زوى ل باژێڕێ لشبۆنه بێته گرێدان ، وههمى زانایێن هاتینه لشبۆنه بۆ سهرهدانا تامیرا بێنه ڤهخواندن .
و پشتى كۆمبوون ب دویماهى هاتى ژ نشكهكێ ڤه ههمى تشت هاتنه گوهاڕتن ، چونكى ئهو زانایێن هاتینه لشبۆنه گۆتن : مهسهله ناخوازت خۆ مرۆڤ بهرێ خۆ بدهته وان وێنهیان ژى ، چونكى چیرۆكا تامیرا یاریهكا ههستى گرانه و چو ددى نه !
ودوباره بێ دهنگیێ خۆ ب سهر گوندێ سانتیلانا دلمار دا بهردا ، وپشتى شارهزایان گۆتنا خۆ كرى كهسهك ئێدى نههات سهرا بدهت ، وئهو ڕۆژنامهیێن ههتا هنگى مهدحێن دوون مارسلینۆى وكچا وى دكرن دهست پێ كر تڕانه بۆ خۆ ب وان كرن ، وشارهزا ل بهر نههاتن خۆ بهرسڤا كاغهزێن دوون مارسلینۆى ژى بدهن ، یان ڕێكێ بدهنێ كو ئهو ل كۆمبوونێن وان ئاماده ببت دا بۆ وان بهحسێ تامـیـرایێ بكهت ، ودویماهیێ دوون مارسلینۆى دهرێ شكهفتێ گرتهڤه .
وسال بۆرین ، وماریا دى سۆتۆلا ، وپشتى دوون مارسلینۆ مرى ماریا ئێك ژ وان مرۆڤێن كێم بوو یێن هێشتا ئهو حهفتیێن كێم ل بیـرێ یێن تامیرا تێدا بوویه جهێ پێخوڕینا ئسپانیا .
و ل وى دهمى شارهزایێن فهرهنسى یێن چاخێ بهرى دیرۆكێ پـتـر شكهفت ونیشان ل سـهر ئاكنجیێن شكهفتان یێن چاخێ بهرى دیرۆكێ ل ههرێما دهردوون ودهڤهرێن ل پشت ل باشوورێ وههتا كۆپێ چیایێ برانس ددیتن ، ووان چهند ئهو تهخهیێن پاشمایى ڤهدكۆلان یێن كو هندهك شكهفت تژى كرین وان ب سهدان ههستى وئامیرهتێن چاخێ بهرى دیرۆكێ ددیتن ، و ژ ئهنجامێ هلكۆلینێ هندهك جاران وێنهیێن نهخشاندى ل سهر دیواران دهاته دیتن ، بهلـێ ئهو وێنه یێن دهسپێكێ بوون ، ههتا پێكهكێ كهس نهدكهفته گومانێ كو ئهو ژ چێكرنا كهسێن دهسپێكێ بوون ژ ئاكنجیێن شكهفتێن بهرى دیرۆكێ ، وكهسێ قهت بهرگهڕیان نهكر كو ڤان وێنهیێن دهسپێكێ ب وان وێنهیان ڤه گرێدهت یێن شاهێ ئسپانیا ڕۆژهكێ كهیف پێ هاتى چونكى ئهو ژ كارێن هۆنهرى بوون .
و ل سالا 1901 ێ شارهزایێن فهرهنسى دهست ب ڕاكرنا وان دهغهلان كر یێن كو دهر ل دو شكهفتان گرتى یێن كو دكهفتنه نێزیكى گوندێ كرۆمانیوون ئهو گوندێ لویس لارتتێ گهنج ـ بۆ جارا ئێكێ ـ ههر پێنج قهرقۆدهیێن ههستى یێن مرۆڤێ كرۆمانیوونێ دیتین ، وههر بهوستهكا ئاخێ ودهغهلان یا وان ڕادكر بهوستهكا دى ژ دیوارێ شكهفتێ ئاشكهرا دبوو ، وپشتى دهمهكى ئهو گههشتنه عهردێ ههردو شكهفتان ، وبۆ شارهزایان مسۆگهر بــوو كــو بپشتى ڤێ ڕاكرنێ ئهو گههشتنه جههكى ئهڤه ب هزاران ساله دهستێ مرۆڤى نهگههشتیێ ، وئهو دیوارێن ب كۆلانێ هاتینه ئاشكهراكرن ل درێژیا وى دهمى دنخافتى بوون و ب وێنهیان دنهخشاندى بوون .
و ل سهر دیوارێن ڤان سهرداڤان یێن درێژ ب سهدان وێنهیێن گیانهوهرێن بهرى دیرۆكێ ههبوون ئهو ههمى ل سهر كهڤران دنهخشاندى بوون ، وئهو گیانهوهر وهسا دهاتنه پێش ههر وهكى ئهو یێن دكهنه غار یان یێن خۆ دهاڤێن یان وهكى گیانهوهرێن زێندى یێن خۆ خوار دكهن .
و ل سهر دیوارێن شكهفتا فۆن دى جۆم هندهك وێنه ب ڕنگێ سۆر وڕهش هاتنه دیتن ، وههر كهسێ ئهو دیتین ل وێ باوهرێ بوویه كو ئهڤ وێنه یێن وى خرتیتینه یێ پویرتێ سۆر پێڤه ههى ، وئهو پهزكویڤیێن ب سۆرى وڕهشى هاتینه ڕهنگكرن وهسا دیار دبن ههر وهكى ئهو خۆشیێ ب ژینێ دبهن .
وئهو شارهزایێن ئامادهیى ڕاكرنا دهغهلان ژ ڤان شكهفتان بووین گۆتن : ئهڤ وێنه هنگى ل سهر دیواران هاتینه چێكرن هێشتا شكهفت ب ڤان دهغهلان نههاتینه داگرتن ، و ل سهر ههر مرۆڤهكى فهر بوو ئهو بهرانبهر ڕاستیا ڤان وێنهیێن ل سهر دیواران هاتینه كۆلان ڕاوهستت چونكى ئهو دو مهسهلێن گرنگ بنهجـهــ دكهت :
ئهو بنهجهــ دكهت كو ئاكنجیێن شكهفتانه هزرا سهرهكى یا هۆنهرى كرى ، هزرا كو ئهگهر خیچ وڕهنگ ل سهر ڕویهكێ ڕاست بێنه دانان دبت ئهو ههستا ب ههبوونا گیانهوهركى یان ههر تشتهكێ دى یێ ژ ڕاستى وخودان لهش بدهت .
ودیسا ڤان وێنهیان بنهجهكر كو ئاكنجیێن شكهفتان ب دورستى هۆنهرمهندێن زیرهك بووینه ، ئهگهر خۆ هندهك ژ ڤان وێنهیان ب ڕهنگهكێ وهسا یێ ساده بێنه دیـتـن كـو مـرۆڤ بشێت بێژت ئهو ژ چێكرنا زارۆكهكێ بچویكن ، و ل ههمى جاران ئهو گیانهورێن ل سهر دیوارێن شكهفتان هاتینه نهخشاندن وهسا دهاتنه پێش ههر وهكى ئهو دزێندینه ، ومرۆڤهك ئهگهر هۆنهرمهندهكێ زیرهك نهبت نهشێت ڕویێ ژینێ بدهته كۆمهكا خیچ وڕهنگان .
وزانایـێ هلكۆلینان یـێ فـهرهنسى یـێ ناڤـدار ئیمیل كارتیاك ئـێـك ژ وان شارهزایان بـوو یـێـن ب مهندههووشى ڤه گهلهك بهرێ خۆ دایه ڤان كارێن هۆنهرى یێن گهش د ڤان ههردو شكهفتێن فهرهنسى دا ، ودهمێ ئهو ڕاوهستاى وبهرێ خۆ دایه ڤان وێنهیان بیـرا وى هات كو بهرى نێزیكى بیست وپێنج سالان وى ب ساناهى قهبویل نهكربوو سهرا وێ شكهفتا ئسپانى بدهت ئهوا دبـێـژنـێ تامیرا ، وى قهبویل نهكر چونكى ئهو نهشیا وێ گـۆتـنـێ باوهر بكهت یا ئهو كهس دبێژت یێ ئهو ڤهدیتى ، ونوكه بۆ كارتیاكى مسۆگهر بوو كو ئهو خودان ئارهزۆیێ ئسپانى یێ حهق بوو .
كارتیاك مرۆڤهكێ شهریف بوو ، لهو ههر زوى وى گونههباریا خۆ د ناڤ خهلكى دا بهلاڤ كر دهمێ وى گومان ئێخستیه گۆتنێن مارسلینۆى ، بێى كو ئهو بچت دا ئهو ب خۆ وێنهیێن تامیرا ببینت ، پاشى وى چانتێ خۆ هلگرت وقهستا ئسپانیا كر .
وپشتى چهند ڕۆژهكێن كێم ماریا دى سۆتۆلا ب بهرا زانایێ فهرهنسى یێ ناڤدار كهفت ودهرێ شكهفتا گرتى ( تامیرا ) نیشا وى دا وكلیل ئێخسته دۆرا دهرى یا ژهنگێ گرتى ودهر ڤهكر و ب ژۆر كهفتن ، وشهمالك هلكرن وئهو وێنه نیشا وى دان یێن جارا ئێكێ وێ دیتین دهمێ ژیێ وێ پێنج سال .
وكارتیاك نـهشـیـا باوهر ژ چاڤـێـن خۆ بكهت ، چونكى وێنهیێن تامیرا د ناڤ شكهفتا ب شهه دا ب ڕهنگهكێ جوان هاتبوونه پاراستن ، خۆ تو دا بێژى نوكه ئهو یێن هاتینه چێكرن ، وكارتیاكێ شارهزا چو زهحمهت ب هندێ ڤه نهدیت كو بشێت ژیێ وان یێ كهڤنار بزانت ، ووى ئاشكهرا كر كو ئهڤه مهزنتـرین نـموونهیێ هۆنهرێ مرۆڤێ بهرى دیرۆكێیه ئهو دبینت .
و ژ وێ ڕۆژێ وهره گــونــدێ سانـتـیـلانا دلمار جارهكا دى بوو ڕووگهها خهلكى ، وتژى بوو ژ مـێـڤانان ، وشارهزایان ژ ههمى لایێن جیهانێ قهست كرێ ، وئهوێن نهشیاین بهێن ژى گهلهك ڕژدى د خواستنا دانهیێن وێنهیێن وێ كر دا بشێن وان نهخشهیان ببینن یێن كو ژ نشكهكێ ڤه گهلهك ناڤدار بووین .
وپهرتووكهكا مهزن هاته چاپكرن ب سهدان ئهو نهخشه ووێنه تێدا هاتنه بهلاڤكرن یێن كو ل سهر بانێ تامیرا هاتینه دیتن ، وبنێ شكهفتێ هاته كویركرن دا ئهو كارێن هۆنهرى ب ساناهیتـر بێنه دیتن ، وحوكمهتا ئسپانیا د گاڤێ دا چاڤدێریا شكهفتێ كر دا وێنهیێن وێ یێن ب بها بێنه پاراستن ، ئهو وێنهیێن دئێنه هژمارتن مهزنتـرین گهنجینهیێن ئسپانیا یێن هۆنهرى ، وسال بۆ سالـێ تامیرا پتـر ناڤدار بوو ، وهژمارا وان كهسان زێده بوو یێن چووینه وێرێ دا خـۆشـیـێ ب دیـتـنا وان وێنهیان ببینن وڤهكۆلینێ ل سهر بكهن یێن كو بۆ جارا ئێكێ ماریا دى سۆتۆلایێ ل بهر ڕۆناهیا شهمالكێ دیتین .
وماریا دى سۆتۆلا هند ژیا ههتا گوه ل ههمى شارهزایان ببت بێژن كو بابێ وێ یێ حهق بوو ، ودا گوه لـێ ببت ناڤێ وێ ب رێز وقهدرگرتن ڤه ل ههمى لایێن جیهانێ بێته گۆتن ، چونكى دهلیلێ چو گومان تێدا نهماین بنهجهكر كو هندهك ژ ئاكنجیێن شكهفتان یێن ل چاخێ بهرى دیرۆكێ ئهوێ ب ناڤێ چاخێ بهستیێ ژى دئێته ب ناڤكرن د ناڤ بیزوون ومامووسى دا ژیاین ژ مهزنتـرین هۆنهرمهندێن جیهانێ بوون .
