( 11 )
پەقینا دەریایێ وڕۆژا دویمـاهیێ
زانا ل وێ باوەرێنە كو ڕۆژەك دێ ئێت ڕۆژ تێدا دێ نێزیكی عەردی بت ، وئەڤ چەندە دێ بتە ئەگەرا هندێ حەرارەتا عـەردی زێـدە ببت ، وكەل بێتە ئاڤا دەریایان ، ژ بەر ڤێ چەندێ ( ذەرراتێن ) ئۆكسجینێ و ( جوزەیئاتێن ) هایدرۆجینێ دێ ژێك ڤەبن ، وچونكی ئۆكسجین دئێتە سۆتن ، وهایدرۆجیـن دئێتە پەقاندن ، و ژ بەر كو ئاڤا دەریایێ ژ ڤان دووان پێك دئێت ، زێدەبوونا حەرارەتێ دێ دەریایان سۆژت وئەو دێ پەقن !
هـەر وەسا زانا دبـێـژن : ئـەڤ ئـێـكـە هـنگی پەیدا دبت دەمــێ پـەقینا مەزن د گـەردوونـێ دا ڕوی ددەت ، ئـەو پەقینا ژ ئەگەرا وێ خەلەلـێ چێ دبت یا ژ ڕێڤەچوونا ستێر وكەوكەبان پەیدا دبت .
وزانا دبـێـژنـە ڤێ ڕۆژێ : ( ئەو ڕۆژا دێ هەر ئێت ) ، چونكی ـ ب دیتنا وان ـ گەردوونا مە وەكی پڤدانكەكێ یە ڕۆژ بۆ ڕۆژێ ژێك دئێتەدەر حەتا ئەو ڕۆژ دئێت یا ئەڤ ژێك هاتنەدەرە تێدا ڕادوەستت وپاش پاشكی دزڤڕت ، ودبتە ئێك جورم ، پاشی ئەڤ جورمە وەكی جارا ئێكێ دپەقت ..
وزانا ڤێ چەندێ بێژن یان نەبێژن ، مە موسلمانان باوەری هەیە كو ڤێ دنیایێ دویماهیەك بۆ هەیە ، ودەمێ حەزكرنا خودێ ل سەر دویماهی هاتنا ڤێ دنیایێ دئێت ، ئەو دەستویریێ ددەت كو كەل بێتە ئاڤا دەریایان ، پاشی ئەڤ دەریایە بپەقن ، وئەڤ چەندە بۆ مە ژ دەسپێكا سوورەتا ( التكویر والإنفطار ) ئاشكەرا دبت ، ئـەو هـەردو سوورەتێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ د دەر حەقێ دا گۆتی : [ هەچییێ بڤێت ڕۆژا قیامەتێ ب چاڤ ببینت بلا سوورەتا ( إذا الشمس كورت ) و ( إذا السماء انفطرت ) بخوینت ] .
د دەسپێكا سوورەتا ( التكویر ) دا خـودایـێ مەزن دبێژت : [ إِذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ . وَإِذا النُّجُومُ انكَدَرَتْ . وَإِذا الْجِبَالُ سُيِّرَتْ . وَإِذا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ . وَإِذا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ . وَإِذا الْبِحَارُ سُجِّرَت ] .
و د دەسپێكا سوورەتا ( الإنفطار ) دا دبێژت : [ إِذا السَّمَاءُ انفَطَرَتْ . وَإِذا الْكَوَاكِبُ انتَثَرَتْ . وَإِذا الْبِحَارُ فُجِّرَت ] .
ووەكی ئاشكەرا د دەسپێكا ڤان هەردو سوورەتان دا خودایێ مەزن بۆ مە بەحسێ وان ڕویدانێن كەونی یێن مەزن دكەت یێن كو ڕۆژەكێ دێ ب سەر دنیایێ دا ئێن ، بەری زانا ل دویڤ حیساباتێن خۆ یێن فەلەكی یێن نوی بێن وڤێ چەندێ بۆ مە ڤەگێڕن ، و ژ وان ڕویدانان :
1 ـ ( وَإِذا الْبحَارُ سُجِّرَت) ومـەعـنـا ( سجرت ) ئەوە ئاگر ل بن دەریایێ بێتە هلكرن حەتا كەل دئێتێ .
2 ـ ( وَإِذا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ ) ومەعنا ( فجرت ) ئەوە هندی كەل بێتێ حەتا ئەو بپەقت .
و ل سالێن دویماهیێ ژ سەدسالا بیستێ زایینی ڕاستیەكا دی یا غەریب ل بەر زانایان ئاشكەرا بوو ، ئەو ڕاستی ژی ئەڤەیە ئەو دبـێـژن : تــۆڕەكـا مــەزن یا پـەقان غیلافێ عەردی یێ كەڤری ( الغلاف الصخری ) شەقشەق دكەت ، وئەڤ پەقێن زێدە كویر ومەزن دۆرێ ل عەردی دگرن ، وبارا پتـر ژ ڤان پەقان دكەڤنە بنێ ئەقیانۆسان ودرێژی وفرەهیا وان ب هزارن كیلۆمتـرانە ، وئەڤ پەقە غیلافێ عەردی دكەتە تەقال تەقال ، و د ناڤبەرا وان تەقالكان دا نـهـالێن زێدە كویر ومەزن هەنە وزانا كویراتیا وان ب 65 حەتا 70 كیلۆمتـران تەقدیر دكەن ، لەو ب ملیوونان كەڤرێن ژ بەر تێنا بوركانان دحەلیێن یێن كو دەرەجا گەرماتیا وان دگـەهـتـە پتـر ژ هزارێ تێ دهلاڤێن ، ووەكی ئاگرەكێ هلكری ل بن ئاڤا دەریا وئەقیانۆسێن مەزن لـێ دئێن ، وئاڤا ڤان ئەقیانۆسان د گەل بۆشاتی ومەزنیا خۆ نەشێت پەلا وی ئاگرێ گەش ڤەمرینت ، ژ لایەكێ دی ڤە ئەڤ ئاگرێ دەرەجا گەرماتیا وی ژ هزارێ پتـر نەشێت ڤێ ئاڤێ بكەلینت وبكەتە هلم ، وئەڤ هەڤسەنگیا هـنـدە هـویــر د ناڤبەرا دو تشتێت هەڤدژ دا ( ئاڤ وئاگر ) ل سەر عەردی ژ هەمی تشتان پتـر زانایێن دەمێ مە یێن حێبەتی كـریـن ، وئەڤ دیاردا عەجیب وغەریب ، دیاردا هەبوونا ( دەریایێن ئاگر ل بن هلكری ـ البحار المسجورة) ل دویماهیا سالێن شێستێ ژ سەدسالا بیستێ زایینی ژ نوی بۆ مرۆڤی ئاشكەر بوویە ، پشتی ئەو شیای ب ڕێكا ( قەمەر صناعی ) شكلێ كویراتیا وان ئەقیانۆسان بگرن یێن ئەو چو جاران نەگەهشتینێ ..
وئەڤ زانینە تشتەكێ گەلەكێ نوی بوو مرۆڤ گەهشتیێ ، وعەقلێ مرۆڤی بەری هنگی قەت تێ نەدچوو ، وهەر وی باوەر نەدكر كو هندە قەدەر ئاڤا ئەقیانۆسی ل سەر ئاگری بت بێی بشێت وی ئاگری ڤەمرینت !
بەلـێ پا هوین چ دبێژن ئەگەر بێژینە هەوە ئەڤ ڕاستیا ژ نوی علم گەهشتیێ خودێ وپێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ژ مێژە وەرە بۆ مە گۆتیە ؟
د گەل من گوهداریا دەسپێكا سوورەتا ( الطور ) بكەن ، كانێ خودایێ مەزن تێدا چ دبێژت : [ وَالطّورِ . وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ . فِـي رَقٍ مَنْشُورٍ . وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ . وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ . وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ . إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَاقِعٌ . مَا لَهُ مِنْ دَافِعٍ ] .
د ڤان ئایەتان دا خودایێ مەزن دبێژت سویند ب چیایێ طووری كو ئەو چیایە یێ خودێ ل سەر د گەل مووسای ئاخفتی ، و ب وێ كیتابا د بـەرپـەڕێن بەلاڤكری دا هاتیە نڤیسین كو قورئانە ، و ب بەیتا ئاڤاكری ل عەسمانی ئەوا ملیاكەتێن ب قەدر هەردەم طەوافێ ل دۆر دكەن ، و ب بانێ بلندكری كو عەسمانێ دنیایێ یە ، و ب دەریایا تژی ئاڤ یا ئاگر ل بن هاتیە هلكرن ، كو هندی عەزابا خودایێ تەیە ـ ئەی مـوحـەمـمـەد ـ هەر دێ ب سەر كافران دا ئێت ، وگاڤا ئەو هات كەسەك نابت وێ بزڤڕینت ..
ووەكی هوین دبینن ئەڤ تشتێن خودێ د سەرێ ڤێ سوورەتێ دا سویند پێ خواری هەمی ئەون یێن نوكە د دنیایێ دا هەین ، بەلـێ چونكی تەفسیـرزانێن قورئانێ یێن كەڤن هزر نەدكر نوكە هندەك دەریا دێ هەبن بنێ وان یێ تژی ئاگر بت ، دەمێ وان ئەڤ ئایەتە تەفسیـر دكر دگۆت : ئەڤە بەحسێ ڕۆژا قیامەتێ یە چونكی دەمێ قیامەت ڕادبت خودێ ئاگری ل بن دەریایـێ هـل دكەت دا ئەو بفویریێت و ب سەر عەردی دا بگرت .
وهەر چەندە مەعنا ئایەتێ تەحەممولا ڤێ تەفسیرێ ژی دكەت ، چـونكی ئەو چەندە ژی چێ دبت ، بەلـێ ئەڤ ڕاستیا نوكە زانا ژ نوی گەهشتینێ ژی ژێ دئێتە وەرگرتن ، ب تایبەتی ئەگەر ئەم وێ حەدیسێ ل بیرا خۆ بینین ئەوا ( ئەبوو داوود ) ژ ( عەبدللایێ كوڕێ عومەری ) ڤەدگوهێزت ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ .. فإن تحت البحر ناراً ، وتحت النار بحراً ـ د بـن دەریایـێ دا ئاگرەك هەیە ، و د بن ئاگری دا دەریایەك هەیە ] ( زانایێن حەدیسێ دبێژن سەنەدا ڤێ حەدیسێ یا لاوازە بەلێ وەکی مە دیتی رامانا وێ یا دروستە ) وئەڤ ئاگرە یێ كو د بن دەریایێ ڤە هەی نوكە پشتی علم پێشكەفتی مرۆڤ شیا ب هندەك ئامیرەتان تەصویر بكەت ونیشا خەلكی بدەت ، وئەو دەریایا د بن وی ئاگری دا هەی علمێ مرۆڤی هێشتا نەگەهشتیێ ، وكی دزانت بەلكی ڕۆژەكێ علمێ مرۆڤی پتـر پێش بكەڤت ، وڤێ ڕاستیێ ژی نیشا چاڤێن مە بدەت ! وژبلی ڤێ مەعنایێ بۆ پەیڤا ( البحر المسجور ) زمانزان مـەعنایەكا دی ژی بـۆ ڤێ پەیڤێ دئینن ، دبێژن : ( البحر المسجور ) ئەو بەحرە یا تــژی ئاڤ وئاڤ تـێـدا هاتیە گرتن دا ب سەر هشكاتی دا نەگرت ، وئەڤە ژی قەنـجـیەكا مەزنە خودێ د گەل خەلكێ عەردی كری ، ئەگەر نە ئاڤا دەریایان دا فویریێت و ب سەر عەردی دا گـرت وتـۆفانەكا مەزن دا ڕابت كەسەكێ زێندی ل سەر عەردی نەدما ، و ل ڤێرێ ب تنێ دێ ئیشارەتێ دەمە ئێك نوقطه ، زانا دبێژن : ئەو بەستیا ل سەرێن چیا و ل هەردو قوطــبێن عەردی هەی ئەگەر بحەلیێت ، وحەلبوونا وێ ب تنێ هەوجەی هندێ یە حەرارەت پێنج دەرەجان ل وان جهان بلند ببت ، ئاڤا بەحر وئەقیانۆسان پتـر ژ سەد متـران دێ بلند بت ، وهنگی بارا پتـر ژ وان جهێن مرۆڤ لـێ هەین بێ خودان دێ مینن ، ڤێجا هزر بكەن رحا ملیوونان مرۆڤان گرێدایی پێنج دەرەجێن حەرارەتێنە !
وپسیارا مە یا دویماهیێ ئەڤەیە : ئەرێ مرۆڤەكێ ل ژیـێ خـۆ هەمیێ نەچوویە د چو دەریایان دا ، وهەما ئەقیانۆس هەر ب چاڤ نەدیتین ، چاوا دێ شێت زانینەكا هندە پێشكەفتی ل دۆر دەریایێ وبنێ ئەقیانۆسان وگرتنا ئاڤێ ب دەست خۆ ئێخت ، وچاوا دێ شێت هندەك ئایەتێن وەسا ئینت ئەڤ زانینێن غەریب تێدا بن ؟
[ قُـلْ أَنـزَلَهُ الّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ إِنَّهُ كَانَ غَفُوراً رَحِيماً ] ( الفرقان : 6 ) .
