(13) حالێ مرۆڤان د گهل قورئانێ
د ئایهتهكا پیرۆز دا خودایێ مهزن ئێك ژ وان گازندهیان ڤهدگوهێزت یێن پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ژ مللهتێ خۆ كرین، د دهر حهقا حالێ وان دا د گهل قورئانێ، ودبێژت:(وقال الرسول يا رب إن قومي اتخذوا هذا القرآن مهجورا) (سورة الفرقان, الآية 30) پێغهمبهرى گوت: خودايێ من، هندى مللهتێ منه پشتا خۆ یا دایه ڤێ قورئانێ.. یهعنى: حالێ وان د گهل ڤێ قورئانێ یا ته بۆ وان هنارتى ئهوه ئهو خۆ ژێ دویر دكهن، پشت ددهنێ و(ههجرا) وێ دكهن، ووێ ئارمانجێ ب جهـ نائینن یا ته ئهو ژ بهر بۆ وان هنارتى.
وئهڤه ئیشارهته بۆ ئێك ژ وان گونههێن مهزن یێن ئوممهت د دهر حهقا قورئانێ دا دكهت، ودیاركرنه بۆ حالهكى ژ حالێن مرۆڤان د گهل كیتابا خودێ، وئهگهر مرۆڤ هزرا خۆ د ڤێ مهسهلێ دا بكهت، دێ بینت گهلهك ڕهنگێن ههجرا قورئانێ ههنه، وئهو ههمى خودانێ خۆ دئێخته بن ڤێ گازندهیێ یا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بۆ خودایێ خۆ كرى، ژ وان ڕهنگان:
ئێك: پشتدان وههجرا قورئانێ یا ژ ههمیێ مهزنتر ئهوه مرۆڤ پشت بدهته باوهرى ئینانا ب قورئانێ، كو كوفرێ پێ بكهت، یان باوهر نهكهت ئهو تشتێ تێدا هاتى حهقیه و ژ نك خودێیه، وخودان ب ڤێ چهندێ كافر دبت، و ژ ئوممهتا ئیسلامێ نائێته هژمارتن.
دوو: كــو مــرۆڤ گوهێ خۆ نهدهتێ دهمێ ئهو دئێته خواندن، ودهنگێ خۆ د بهر ڕا بلند بكهت، وقهرهبالغێ بكهت، وئهڤه ئێك ژ سالۆخهتێن كافران بوو، وهكى د ئایهتهكێ دا هاتى:(وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَٰذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ)(فصلت26)ئهوێن كافر بووین گۆت: گوهداریا ڤێ قورئانێ نهكهن، ودهمێ ئهو دئێته خواندن لهغوێ بكهن.. وبهرانبهر ڤێ چهندێ خودێ فهرمان ل خودان باوهران كر كو ئهو خۆ بێ دهنگ بكهن دهمێ قورئان دئێته خواندن، وگوهداریێ بۆ بكهن، دهمێ گۆتى: (وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ)(الأعراف 204).
سێ: ههر وهسا ژ پشتدانا قورئانێیه كو مرۆڤ كارى ب ئهحكامێن وێ نـهكـهت، وحـوكـمـێ وێ قـهبـویـل نهكهت، وهزر بكهت كو قانوونهكا دى یا ژ وێ باشتر ههیه مرۆڤ ل دویڤ بچت وكارى پێ بكهت، یان هزر بكهت ئهحكامێن قورئانێ ب كێر ههمى دهم وههمى جهان نائێن، وبۆ ئێكى ههیه ئهو ژ بن حوكمێ قورئانێ دهركهڤت وكارى پێ نهكهت.. وئهڤه ژى خودانێ خــۆ ژ خـهلـهكا ئیسلامێ دهردئێخته خهلهكا كوفرێ، خودایێ مهزن دبێژت: (وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ)(المائدة 44).
چار: و ژ ههجرا قورئانێیه مرۆڤ هزرا خۆ د ئایهتێن وێ دا نهكهت، وخۆ د مهعنایا وێ دا شارهزا نهكهت، وبهرگهڕیانێ نهكهت كو خۆ فێرى ڕامانا ئایهتێن وێ دا وبزانت كانێ ئهو چ دبێژن و چ ژ مرۆڤى دخوازن، وتشتهكێ ئاشكهرایه ئهو كهسێ د قورئانێ نهگههت ومهعنایا وێ باش نهزانت، ئهو نهشێت ئهحكامێن وێ ب دورستى ب كاربینت، ژ بهر ڤێ چهندێ خودایێ مهزن بهرێ مه ددهته هزركرن وخۆشارهزاكرنا د ئایهتێن قورئانێ دا دهمێ دبێژت: (أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَىٰ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا)(محمد 24 ).
پێنج: داخوازكرنا دهرمانێ دلى، وچارهسهریا ئێش ونهخۆشیێن نهفسێ، ب ڕێكهكا دى ژ بلى قورئانێ، ئهو ژى ژ پشتدان وههجرا قورئانێیه، خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا دبێژت: (وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ۙ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا)(الإسراء 82) ئهو تشتێ شیفا بۆ دهردێن دلى وئێشێن نهفسێ تێدا ههبت، ورهحم بۆ خودان باوهران، ئهم د قورئانێ دا دئینینه خوارێ، ڤێجا كهسهك دهرمان ژ جهێ وى یێ دورست بهێلت، وبچت قهستا جههكێ دى بكهت، ژ بلى كو دهرمانێ دورست ب دهست وى ناكهڤت، ئهڤ كارێ وى ژى ب گونههكارى بۆ وى دئێته هژمارتن.
وئهو گومان ودودلى یا بۆ هندهك مرۆڤان ژ ڤێ قورئانێ چێ دبت، كو ئێكا هند ژ وان چێ بكهت ئهو بهر ب گونهها (ههجرا) قورئانێ ڤه بچن، ب چهند ڕهنگهكانه:
هندهك ههنه دلێن وان ب گومانن كو ئهڤ قورئانه ژ نك خودێ بت، وئهو ئهو حهقى بت یا خودێ بۆ مرۆڤان ڤیاى وهنارتى(فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا)وئهڤه بهرێ خودانى ددهته ڕهنگێ ئێكێ یێ ههجرا قورئانێ كو كوفر ونهباوهرى ئینانا ب قورئانێیه، ههر وهسا ڕهنگێ دووێ ژى كو گوهدان وگوهداریا ئایهتێن قورئانێیه.
وهندهك ههنه گومان بۆ وان د هندێ دا ههیه كو ئهڤ ئهحكامێن ڤێ قورئانێ دوهسا بن تێرا ژینا مرۆڤى بكهن، لهو ئهو هزر دكهن ژ بلى قورئانێ، یان د گهل قورئانێ، مرۆڤى ههوجهیى ب هندهك ڕێ وڕێباز وسیاسهت وبیر وبۆچوونێن دى ژى ههیه، دا سهروبهرێ ژینا وى یێ تمام بت، وئهڤ گومانه بهرێ خودانى ددهته ڕهنگێ سیێ یێ ههجرا قورئانێ، كو پشتدانا كاریه ب ئهحكامێن قورئانێ.
وهندهك د وان (دهلالهت) وڕامانان دا ب گومانن یێن ژ ئایهتێن قورئانێ دئێنه وهرگرتن، كانێ مهخسهدپێ مهعنایا وان یا سهرڤهیه، یان ژى هندهك مهعنایێن دینه یێن ئهو ل دویڤ عهقل وتێگههشتنا خۆ ئاشكهرا دكهن، ودبێژن: مهخسهدا ئایهتان ئهڤه مهعنایهیه.. وهكى وان یێن هندهك ئایهتان (تهئویل) دكهن، و ب هندهك تهفسیرێن بنڤه بنڤه ونهدورست ئهو وان ئایهتان شرۆڤه دكهن.. وئهڤه بهرێ خودانى ددهته ڕهنگێ چارێ یێ ههجرا قورئانێ كو نهتێگههشتنا دورسته بۆ ڕامانێن قورئانێ.
وهندهكێن دى ههنه بهلكى باوهرى ب وان ڕاستیان ههبت یێن د قورئانێ دا هاتین، بهلێ ئهو د دودلن كانێ ئهڤ ڕاستیه ب خۆ د مهقصوودن، یان ژى ههما ئهو بهس بۆ مهتهل هاتینه ئینان، یان مهخسهد پێ ڕهنگهكێ مهصلحهتێیه، لهو دهمێ حهقیقهتهكا د قورئانێ دا هاتى بۆ وان دئێته گۆتن، ئهو دبێژن: مه باوهرى ب ڤێ حهقیقهتێ ههیه، بهلێ.. ودێ دهست دهته جـهدهل وهـهڤـڕكـیـهكـا بێ مهعنا، بهس بۆ هندێ دا ئهو خۆ ژ كاركرنا ب وێ ڕاستیێ قورتال بكهت! ئهڤ ڕهنگێ گومانێیه ئێكا هند ژ خودانى چێ دكهت ئهو ل بهر نهئێت كو قورئان ب حهقیقهت ڤه شیفا ودهرمانه، وئهڤه ڕهنگێ پێنجێیه یێ ههجرا قورئانێ.
هیڤیا مه ژ خودێ ئهوه ئهو دلێن مه ژ ههمى ڕهنگێن گومانان بپارێزت.
