( 13 )
ئینانەخوارا ئاسنی
د ناڤبەرا ( 105 ) عونصران دا یێن كو مرۆڤ دنیاست شەش جاران بەحسێ ئێك ژ وان عونصران كو ئاسنە د قورئانێ دا هاتیە ، و د ڤان هەر شەش جاران دا ئیشارەت بۆ هێز وموكمیا ڤی عونصری هاتیە دان ، وئەو جـهــ ژی ئەڤەنە :
1 ـ [ قُلْ كُونُوا حِجَارَةً أَوْ حَدِيداً ] ( الإسراء : 50 ) .
2 ـ [ آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ ] ( الكهف : 96 ) .
3 ـ [ وَلَهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ ] ( الحج : 21 ) .
4 ـ [ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ ] ( سبإ : 10 ) .
5 ـ [ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ] ( ق : 22 ) .
6 ـ وئەڤە ئایەتا ژ هەمیان بەرچاڤتـرە یا كو ئێك ژ موعجزەیێن قورئانێ یێن علمی بۆ مە بەرچاڤ دكەت ، ئەو ژی ئایەتا ( 25 ) یە ژ وێ سوورەتێ یا ناڤێ ئاسنی ل سەر هاتـیـە دانان ( سورە الحدید ) ، د ڤێ ئایەتێ دا خودایێ مەزن دبێژت : [ لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمْ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ ] .
ومەعنا ڤێ ئایەتێ ئەڤەیە خودێ ب دبێژت : ب ڕاستی مـە پـێـغەمبەرێن خــۆ ب دەلیلێن ئاشكەرا هـنـارتـن ، ومە كیتاب ب ئەحكام وشریعەت ڤە د گەل وان ئینا خوارێ ، ومە تەرازی ئینا خوارێ دا مرۆڤ ب دادیێ سەرەدەریێ د گەل ئێك ودو بكەن ، ومە ئاسن بۆ وان ئینا خوارێ ، هێزەكا دژوار تێدا هەیە ، ومفایـێـن جودا جودا ژی بۆ مرۆڤان تێدا هەنە ، ودا خودێ بزانت كانێ كیە نە ل بەرچاڤ دینێ وی وپێغەمبەرێ وی ب سەر دئێخت . هندی خودێ یە ئەو هێزدارە یێ نەئێتە بێزاركرن ، وئەو زالە یێ كەس نەشێتێ .
وتشتێ بالكێش د ڤێ ئایەتێ دا ئەڤەیە قورئان ب ئاشكەرا دبێژتە مە : كانێ چاوا هەمی ڕەنگێن وەحیا عەسمانی ژ بلندیێ بۆ پێغەمبەران ل عەردی هاتیە خـوارێ ، وەسا ئـاسن ژی ژ بلندیـێ بەر ب عەردی ڤە یێ هاتیە خوارێ : [ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمْ الْكِتَابَ ] ، [ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ ] وئەڤ ئاسنە ئەوێ خودێ بۆ مرۆڤان ئینایە خــوارێ دو تـشـتـێـن مەزن تێدا هەنە : [ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ ] ، [ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ] .
وپسیار ل ڤێرێ ئەڤەیە : ئەرێ هاتنە خوارا ئاسنی ژ عەسمانی یا چاوایە ؟ وئەو هێزا دژوار ومفایێ مەزن یێ كو د ئاسنی دا هەی چیە ؟
بابەتێ مە یێ ڤێ جارێ دێ بەرسڤا ڤێ چەندێ بت .
وبەری ئەم بەرسڤا ڤان پسیاران بدەین مە دڤێت ئیشارەتێ بدەینە تشتەكێ دی یێ غەریب یـێ پـەیـوەندی ب ڤێ ئایەتا ئاسنی وئاسنی ب خۆ ڤە هەی ، ئەو ژی ئەڤەیە :
ئاسنی سێ ( نەظائر ) هەنە وەزنێ وان یێ ذەرری دبتە ( 54 و 56 و 57 ) ونەظیرێ ژ هەمیان بەلاڤـتـر ئـەوە یـێ وەزنێ وی یێ ذەرری ( 56 ) وهژمارا سوورەتا ( الحدید ) د قورئانێ دا ئەگەر فاتحە نەئێتە حسێبكرن دبتە ( 56 ) وئەگەر فاتحە بێتە حسێبكرن دبتە ( 57 ) .
وهژمارا وێ ئایەتا بەحسێ ئاسنی تێدا هاتیەكرن ئەگەر ( بسم الله ) ژی حسێب ببت ئایەتەك دێ بتە ( 26 ) وعەدەدێ ذەرری یێ ئاسنی ژی وەكی زانا دبێژن ( 26 ) ، مەعنا : هژمارا سوورەتا ( الحدید ) هندی هژمارا وەزنێ ذەرری یێ ئاسنیە ، وهژمارا ئایەتا ( الحدید ) هندی هژمارا عەدەدێ ذەرری یێ ئاسنیە ، ڤێجا تو بێژی ئەڤ دقـقـەتـە ب ڕێكا صودفێ هاتبت ؟!
وپشتی ڤێ تێبینیا كورت دێ پسیارا ئێكێ زڤڕینەڤە : ئەرێ مەعنا [ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ ] چیە ؟ وزانایێن تەفسیرێ چاوا ئەڤ ئایەتە تەفسیر كریە ؟ وزانایێن نوی بۆ ڤێ مەسەلـێ چ دبێژن ؟
ئاشكەرایە كو نسبا ئاسنی د پێكهاتیێ كیمیاوی یێ عەردێ مە دا دگەهتە 9ر35 % ژ كۆما كوتلا عەردی یا كو دگەهتە شەش هزار ملیوون ملیوون ملیوون طەنان ، ومەعنا ڤێ ئەوە كەمییەتا ئاسنی د عەردی دا پتـرە ژ دو هزار ملیوون ملیوون ملیوون طەنان ، وهندی مرۆڤ پـتـر ب نك سەنتەرێ عەردی ڤە بچت نسبەتا ئاسنی پتـر لـێ دئێت حەتا دەمێ مرۆڤ دگەهتە كاكلكا عەردی نسبە دبتە 90 % وهندی مرۆڤ ژ سەنتەری دویر دكەڤت ئەڤ نسبە كێم دبت حەتا دەمێ دگەهتە تیڤلێ عەردی نـسـبـە دبــتــە 6ر5 % ، وحەتا دویـمـاهیا سالێن پێنجیان ژی ژ سەدسالا بیستێ نەدهاتـە سەر هزرا زانایێن تایبەتمەند ب خۆ ژبلی خەلكێ دی خۆ ب ڕەنگێ خەیالا علمی ژی كو ئەڤ قەدەر ئاسنێ مشە یێ د عــەردێ مــە دا هــەی ب دورســتـی ژ عەسمانی هاتبتە خوارێ ..
بـەلـێ پشتی ڤێ دیرۆكی و ژ نوی ب ڕەنگەكێ علمی بۆ زانایێن فەلەكێ وفیزیائا فەلەكی دیار بوو كو ئاسن ژ دەرڤەیی عەردی هاتیە ، چاوا ؟
زانا د ڤەكۆلینێن خۆ دا دبێژن : غازا ئیدروجین ئەوا نسبا وێ د گەردوونێ دا دگەهتە پـتـر ژ 74 % د گەل غازا هیلیۆم ئەوا نسبا وێ دگــەهـتــە 24 % سـڤـكـتـرین وسادەترین عونصرن د ئاڤاكرنا خۆ دا ، ونسبا ڤان هەردو عونصران پێكڤە دگەهتە پتـر ژ 98 % وعونصرێن دی هەمی نسبا وان ژ نوی دبتە كێمتـر ژ 2 % وڤێ تێبینیێ تێئینانەدەرەكا مەنطقی تێدا هەیە ئەو ژی ئەڤەیە : هندی ناڤكێن غازا ئیدروجینێ یە ئەون دبنە لبنێن سەرەكی د ئاڤاكرنا هەمی وان عونصران دا یێن ئەم دنیاسین ، وئەڤ عونصرە هەمی ژ هندێ چێبووینە دەمێ ناڤكێن ڤێ غازا سادە د ناڤ ستێران دا پێكڤە دمینن ب ڕێكا وێ كریارێ ئەوا دبێژنێ : كریارا پێكڤەمانا نەوەوی ، ودەمێ ئەڤ ناڤكە پێكڤە دمینن گەرماتیەكا مـەزن ژێ دچت ، وپەیدا بوونا ڤان عەنصران ل سەر ڕەنگێ زنجیرێ یە ژ یا سڤكتـر حەتا دگەهتە یا گــرانـتـر ژ لایێ وەزنا ذەرری وئاڤاكرنا پڕگرێ ڤە .
وچونكی ئافراندنا ڤان عونصران پێتڤی ب گەرماتیەكا گەلەك زێــدە هــەیــە ، وئـەڤ گــەرماتـیـا ب ڤی ڕەنگی بت ب تنێ د قویناغەكا تایبەت دا ژ قویناغێن ژینا وان ستێران هەیە یێن كو ب ناڤێ عملاقێن سۆر دئێنە ناسین ، ئەڤ كریارە كو ئافراندنا عونصرانە د هەمی ستێرێن عەسمانی دا چێ نابت ، وحەتا كاكلكا ستێرا ب ڤی ڕەنگی ببتە ئاسن ئەو طاقەتا ستێرێ هەمیێ خەرج دكـەت تـشـتێ دبتە ئەگەرا هندێ ئەڤ ستێرە بپەقت وپرتێن وێ ل عـەسـمـانـی بەلاڤ ببن وبكەڤنە د نطاقێ جاذبییەتا ئەجرامێن دی یێن عەسمانی دا ، وچونكی گەرماتیا كاكلكا ڕۆژێ نەگەهشتیە وێ دەرەجێ یا سیلیكوون یان مەغنیسیووم تێدا چێ ببت حەتا كو ئاسن چێ ببت ، یا بەرعەقل ئەوە بێتەگۆتن : ئەو ئاسنێ د عــەردی وڕۆژێ هــەر دووان دا هــەی ژ ژێـدەرەكـێ ژ دەرڤە ل عەسمانی هاتیە ، وئەڤ عەردێ مە دەمێ بۆ جارا ئێكێ ژ ڕۆژێ ڤەبووی كۆمەكا خولیا هندەك عونصرێـن سڤك بوو ، پاشی كۆمەكا نەیزەكێن ئاسنی ژ لایێ عەسـمانی ڤە یێن لـێ هاتینە بارانـدن و ژ بـەر كەثافەتا نیڤا عەردی یا بلند ئەڤ ئاسنە د كاكلكا عەردی دا كۆم بوو ، و ژ بەر گەرماتیا دژوار حەلیا .
و ل سەر ڤــی بناخـەیـێ علمی ـ ئەوێ ل ڤێرێ مە گەلەك ب كورتی بەحس ژێ كری ـ باوەری ل نك زانایان پەیدا بوو كو ئەو ئاسنێ نوكە د عەردێ مە دا هەی نابت ل عەردی ب خۆ هاتبتە ئافراندن ، بەلكی دڤێت د نیڤا وان ستێرێن مەزن دا هاتبتە چێكرن یێن كو دبێژنێ : عملاقێن سۆر ، ئەڤ ستێرێن پەقین ووەك نەیزەكێن ئاسنی گەهشتینە عەردی وتێكەلی عەردی بووین ل وی دەمێ عەردێ دەسپێكێ تێدا دهاتە دورستكرن ، یەعنی : بەری عەرد ببتە خودان غلافەكێ جەووی .
ئـەڤ زانینە یا كو ئاشكەرا قورئانێ ئیشارەت دایێ دەمێ گۆتی : [ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ] ل دویماهیا سالێن پێنجیان ژ سەدسالا بۆری ژ نوی علمێ مرۆڤی گەهشتێ ، ڤێجا هوین بێژن : قورئانێ ب صودفە ئەڤ ئاخفتنە گۆت بت ؟!
و د ناڤبەرا هەمی عونصران دا قورئان ب تنێ دەمێ بەحسێ ئاسـنــی دكەت دبێژت : [ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ ] وئەڤ چەندە ژی ژ وان ڕاستیانە یێن علمی بنەجه كری ، چونكی ئاسن وەكی دئێتە زانــیــن عونـصـرەكێ فللزیە ، ژ هەمی عونصران پــتـرە د عــەردی دا ( نسبا وی وەكی مە گۆتی 9ر35 % یە ) وئاسن ژ هەمی عونصران قایـمـتـرە چونكی ناڤكا ذەررا وی ژ ( 26 ) پـرۆتـۆن و ( 30 ) نیۆترۆن و ( 26 ) ئلكتـرۆنان پێك دئێت ، ژ بـەر ڤـێ چەندێ بلندترین طاقا خۆ پێكڤەگرتنێ تێدا هەیە ، وحەتا ئەو بێتە بڕین طاقەیەكا مەزن پێ دڤێت ، وئاسن حەتا بێتە حەلاندن هەوجەیی ب ( 1536 ) دەرەجێن گەرماتیێ هەیە ، وحەتا بێتە كەلاندن هەوجەیی ب 3023 دەرەجەیان هەیە .
و ل دۆر مفایێن ئاسنی یێن ئایەت ئیشارەتێ ددەتێ دەمێ دبێژت : [ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ] دێ بێژین : مەزنتـرین مفایێ ئاسـن دگـەهـیـنتە مرۆڤی ئەڤەیە ئەو ئاسنێ حەلیای یێ كو د كاكلكا عەردی دا هەی ب ڕەنگەكێ زێدە مشە دەورەكێ مەزن د چێكرنا مەجالـێ مەغناتیسی یێ عەردی دا دبینت ، ئەڤ مەجالە غیلافێ عەردی یێ غازی وئاڤی دگرت ، مەعنا : ئەگەر ئاسن نەبا غیلافێ جەووی یێ عەردی نەدهاتە ڕاگرتن ، وهنگی چــو تـشـت نـەبـوو عەردی ژ وان تیشكێن خراب بپارێزت یێن ژ عەسمانی بەر ب عەردی ڤە دئێنە خوارێ ، لەو ژین ل سەر عەردی نەدما ، دیسا غیلافێ ئاڤی وەكی خۆ نەدما ، مەعنا : ئاڤ دا ب سەر عەردی دا گرت ، ومرۆڤ ساخ نەدما .. وهەما ئەگەر ئەڤ مفایە ب تنێ بۆ مرۆڤی د ئاسنی دا هەبت بەسە !
ژبلی ڤــێ چـەنـدێ ئاسن ئێك ژ پێتڤیێن ئاڤاكرنا شانا زێندیە د لەشێ مرۆڤ وحەیوانی وشینكاتی ژی دا ، وئەگەر ئەم بەحسێ وان مفایان بكەین یێن مرۆڤ د ژینا خۆ دا ژ ئاسنی وەردگرت دەمەكێ درێژ پێ دڤێت .
