(16 )
مـێـش و دوو ڕاستیێن غـەریب !
مرۆڤ ئەگەر ب دیتنەكا كویر هزرا خۆ د وان چێكریێن خودێ دا بكەت یێن د گەل وی ل سەر ڤی عەردی دژین ئەو گەلەك ئایەتێن خودێ یێن عەجێب دێ تێدا بینت ، وگەلەك جاران ئەڤ چێكریە چەند دبچویكتـر بن ئایەتێن خودێ تێدا دمـەزنـتـرن ، وقــورئان ( كیتابا دەعوێ ) ئەوا خودێ بۆ مرۆڤی هنارتی دا وی ل ڤان ئایەتان هشیار بكەت د گەلەك ئایەتێن خۆ دا بەرێ مە مرۆڤان ددەتە ڤان چێكریان وداخوازێ ژ مـە دكـەت ئـەم هـزرا خـۆ تـێـدا بكەین .. ومێش ئەڤ ( حەشەرا ) ئەم مرۆڤ ب چاڤەكێ گەلەكێ كێم بەرێ خۆ ددەینێ ووێ دكەینە نیشانا پیسیێ وخۆ ژێ دلڕەش دكەین ، ئەگەر ئەم خۆ د ڕەفتار وژین وسەر وبەرێ ژینا وێ دا شارەزا بكەین دێ گەلەك تشتێن عەجێب بینین ، بەلـێ دا كو دلـێ هەوە گەلەك ڕەش نەبت ئەم ل ڤێرێ ب تنێ هندەك تشتێن غەریب یێن بارا پـتـر ژ مە ل دۆر مێشێ نەزانن دێ ڤـەگـێـڕیـن .. پاشی دو ڕاستیێن علمی یێن غەریب یێن قورئانێ وسوننەتێ ل دۆر مێشێ گۆتین بەری مرۆڤ ب علمێ خۆ بگەهتێ دێ ڤەگێڕین .
زانایێن بسپۆر دبــێــژن : د چاڤـێــن مێشێ دا ( 48 ) هزار ( خەلیێن حەسساس ) هەنە ، ب ڕێكا ڤان خەلییان ئەو دشێت مـوعـالەجا سەد وێنەیان د ئێك پانیێ دا بكەت ، وتشتێ غەریب د چاڤێن ڤان مێشێن مالان دا ئەوە د ڤان چاڤێن وان یێن هندە بچویك دا ( 6 ) هزار چاڤكێن شەشگۆشەیی هەنە بەرێ وان یێ ژێك جودایە ل پێشیێ وپاشیێ ، وژێلەل وژۆردا ، لەو ئحساسا ڤـێ مـێـشێ د گۆشەیا ( 360 ) دەرەجا دا دچت یەعنی ل هەمی دۆر وڕەخێن وێ .
وئەڤ مێشە خودێ وەسا یا چێكری هـنـدەك داڤـێـن گەلەك هویر وحەساس د بن پەڕێن وێـڤـە هەنە دەمێ دفڕت وتەییارێ بای ل بەر سنگێ وێ دئێتە گوهاڕتن ژ بەر هاتنا تشتەكی یان هەبوونا تشتەكی ئەڤ داڤێن حەسساس د گاڤێ دا پێزانینان ددەنە دەماغی كو تشتەكێ ل بەرا تە هەی لەو ئێكسەر ئەو بەرێ پەڕان وەردگێڕت و د دەمەكێ موناسب دا ڕێكا خۆ وەردگێڕت ، ومێش ل دەمێ پـێـتـڤـی دبـت دشێت طاقا خۆ سەد جاران هندی وێ طاقێ لـێ بكەت یا وێ ل دەمێ عەدەتی هەی ، وبۆ نموونە ئەگەر مێشێ بڤێت دشێت د ئێك سەعەتێ دا دەه كیلۆمـتـران بـێ ڕاوەستان بـفـڕت ، ومەعنا ڤێ ئەوە مێش چێكریەكا گەلەكا ب هێزە ، چونكی مرۆڤ ئەڤێ هندە ب خۆ دخوڕت ل دەمێن پێتڤی دشێت طاقا خۆ ب تنێ دەهــ جاران هندی طاقا خۆ یا عەدەتی لـێ بكەت .
وزڤـڕیـن ل بابەتێ خۆ یێ سەرەكی ئعجازا قورئانێ وسوننەتێ د چێكرنا مێشێ دا دێ بێژین : زانایێن مێش ومۆران پشتی د زانین وڤەكۆلینێن خۆ دا پێشكەفتین ب سەر ڕاستیەكا علمی یا غـەریب د مێشێ دا هـلـبـوون ، ئـەو ڕاسـتـی ژی ئەڤەیە : هندی مێشە دەمێ دڤێت خوارنەكێ بخۆت لمبیسا خۆ یا بچویك ئەوا شوینا ددانان دو پارچەیێن گۆشتێ نەرم پـێـڤـە هەین ددانتە سەر وی تشتی ودمێژت ، وچونكی وێ ددان نینن وەكی مە گـۆتـی دەڤێ وێ وەسا یێ هاتیە چێكرن كو یێ تێر ( غوددە ) بت ، ئەو غوددێن ماددەكێ وەكی گلیزی نیسەك بەرددەتە سەر وێ خوارنێ وهێشتا د دەڤی دا وبەری دەرباس بكەت ئەو وێ دكەتە هندەك ماددێن كیماوی ، یەعنی : ئەو خوارن دئێتە گـوهاڕتــن ووەكی خــۆ نامینت ، وپشتی مێش ڤی ماددێ نوی ژ دەڤێ خۆ دادعویرت و د گەل خوینێ دچتە د خەلیێن وێ دا ئەو دبتە سێ پشك : پشكەك دبتە ئەو طاقە یا مێش پێ دفڕت ، وپشكەك دبتە خەلییە وئەنسجە وپێكهاتیێن عوضوی ، وپشكەك دبتە ئەو پاشـمـایـی یێ مێش ژ لەشێ خۆ دەردئێخت .. ومەعنا ڤێ ئەوە ئەگەر خوارن گەهشتە د دەڤێ مێشێ دا د گاڤێ دا ئەو خوارن دئێتە گوهاڕتن لەو تشتەكێ موستەحیلە مرۆڤ بشێت وی تشتی ژێ بستینت وبزڤڕینتەڤە ، چونكی ئەو تشت وەكی مە گۆتی د گاڤێ دا دئێتە گوهاڕتن ووەكی خۆ نامینت ، یـەعـنـی : خۆ ئـەگـەر ئەم وێ مێشێ بگرین و د تاقیگەهێ دا بكەلێشین وڕویڤیكێن وێ ڤەكەین ژی ئەم نەشێن وی تشتێ وێ خواری بزڤڕینین ، چونكی ئەو تشت یێ هاتیە گوهاڕتن ..
ئەڤە ئەو ڕاستیا علمی یا نوی بوو یا ل ڤان سالێن دویـمـاهیێ ژ نــوی زانا گەهشتینێ ، پشتی شیاین بچنە د ناڤ ( جیهانا مێشان ) یا غەریب دا ، بەلـێ دەمێ مرۆڤ قورئانێ دخوینت دبینت وێ ئیشارەتەكا ئاشكەرا بـۆ ڤــێ ڕاستیێ دایـە ، ئەو ژی د ئایەتا ( 73-74 ) ێدا ژ سوورەتا ( الحج ) دەمێ خودایێ مەزن دبێژت : [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذبَاباً وَلَوْ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمْ الذُّبَابُ شَيْئاً لا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ مَا قَدَروا الله حَقَّ قدرْرِهِ إِنَّ اللّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيز ] .
مەزنتـرین مەتەل ب بچویكـتـرین چێكری قورئانێ بۆ مـرۆڤان ئینای ئەوە یا د ڤان ئایەتان دا هاتی ، د ڤێ ئایەتێ دا گازی بۆ هەمی مرۆڤانە [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ ] چ دخودان باوەر بن چ د كافر بن ، چ ئەو بن یێن ل وی دەمی ژیاین یێ قورئان تێدا هاتی ، یان ژی ئەو بن یێن پشتی هنگی دئێن وحەتا قیامەت ڕادبت : گـەلـی مـرۆڤان ! ڕەنـگـێ هـەوە یێ چاوا بت ، وئەزمانێ هەوە چ بت ، و ل چ جـهــ ودەمێ هوین لـێ دژین [ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَه] مەتەلەك ژ لایێ خودێ ڤە بۆ هەوە هاتە ئینان ، ڤێجا هوین باش گوهداریێ بـۆ بكەن وهزرا خۆ تێدا بكەن [ إِنَّ الذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذبَاباً وَلَوْ اجْتَمَعُوا لَه ] هندی ئەو شریكن یێن هوین بـۆ خـودێ ددانن وپەرستنێ بۆ دكەن ودوعایان ژێ دكەن ، چ مرۆڤ بن چ صەنەم چ قەبر ومەزار ، نەشێن مێشەكا ب تنێ ژی بئافرینن ، ئەگەر خۆ ئەو هەمی پێكڤە بۆ ڤی كاری كۆم ببن ژی ، وئـەڤـە كارەكێ غەریبە ژ وان ، چونكی ئەوێ پەرستن بۆ بێتەكرن دڤێت چونە چونە یێ وەسا بت بشێت مفایی بگەهینتە پەرستڤانێ خۆ یان زیانێ ژ وی بدەتە پاش ، بەلـێ ئەڤ خوداوەندێن ژ قەستا یێن ئەڤە پەرستنێ بۆ دكەن نەشێن خۆ مێشەكێ ژی د گەل لاوازیا وێ چێ كەن ورحێ بدەنێ .
نەبەس هندە [ وَإِنْ يَسْلُبْهُمْ الذُّبَابُ شَيْئاً لا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْه] ئەگەر مێشەك تشتەكی ژ وان بستینت وبڕەڤینت وئەو هەمی بێنێ نەشێن وی تشتی ڤەگەڕینن ، [ ضَعُفَ الطّالِبُ وَالْمَطْلُوب ] ئەوێ داخوازێ دكەت ـ كو هوینن گەلـی موشركان ـ وئـەوێ داخــواز ژێ دئێتەكـرن ژی ـ كو خـوداوەنـدێـن هــەوە یـێـن ژ قەستانە ـ د بێ هێزی ولاوازیێ دا د وەكی ئێكن ، نە ئەو دشێن چ بكەن نە ئەو ! وئەو كەسێ پەرستنێ بۆ ڤان ڕەنگە خوداوەندان بكەت ئەوی حەقێ خودێ ب دورستی نەزانییە [ مَا قَدَروا الله حَقَّ قدرْرِهِ إِنَّ اللّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ ] .
و د ڤێ ئایەتێ دا ـ وەكی مە دیتی ـ خودایێ ب هێز وزال وخـودان شیان دو ( تەحەددیان ) ددانتە بەر سنگێ مرۆڤان ، ووان پــشــت ڕاســت دكــەت كــو ئـەو قەت وقەت نەشێن د ( تەحەددی ) یێ بێن :
یا ئێكێ : دانا رحێ یە بۆ مێشەكێ ، وگۆت : [ لَنْ يَخْلُقُوا ذبَاباً وَلَوْ اجْتَمَعُوا لَهُ ] و ( لن ) د زمانێ عەرەبان دا بۆ ( نەفیا هەروهەر ) دئێت .
ویا دووێ : زڤڕاندنا وی تشتیە یێ مێش ژ وان دسینت ودكەتە د دەڤێ خۆ دا .
ما نە تشتەكێ غەریبە ئەڤ مێشا ب ڕەشاندنەكا دەرمانی تو دشێی هزاران ژێ بكوژی ، گاڤا دندكەكا تشتەكی ژ تە ستاند وڕەڤاند تو ب هەمی هێزا خۆ بـێـیـێ تو نەشێی وێ دندكێ ژێ بستینی وبزڤڕینیە ڤە ئەگەر خۆ تو وێ مێشێ بگری وهناڤێن وێ بكەلێشی ژی ، چونكی خودێ ئەڤ مێشە وەسا یا دای كو خوارن د هناڤێن وێ دا وەكی خۆ نەمینت !
و ب هلكەفتنا بەحسكرنا ژ مـێـشێ ڕاستیەكا دی یا غەریب هەیە پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ د حەدیسەكا خۆ دا بەحس ژێ كریە ، ئەو ژی ئەو حەدیسە یا ( ئەبوو هورەیرە ) ڤەدگوهێزت ، دبێژت : پـێـغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ إذا وقع الذباب في إناء أحدكم فليغمسه فيه ثم ليطرحه ، فإن في أحد جناحيه داء وفـي الآخــر شـفـاء ] ( وەکی ئبن ماجە ریوایەت دکەت) ومـەعـنـا ڤـێ حـەدیسێ ئـەوە پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ دبێژت : ئەگەر مێشەك كەتە د ئامانێ ئێك ژ هەوە دا بلا ئەو وێ مێشێ تێدا نقۆ بكەت پاشی بینتەدەرێ وبهاڤێت ، چونكی د پەڕەكێ وێ دا دەرد هەیە و د ئێكی دا دەرمان .
وئەڤ حەدیسە بۆ دەمەكێ درێژ ل نك گەلەك كەسان بووبوو جهێ حێبەتیێ وپسیارێ : ئەرێ ئەڤە چاوا چێ دبت ؟
پاشی كۆمەكا زانایێن ئەلـمانی ل نیڤا ئێكێ ژ سەدسالا بیستێ ب سەر ڕاستیا ڤێ حەدیسێ هلبوون ، دەمێ د ڤەكۆلینێن خۆ یێن علمی دا گەهشتینە ڤێ ئەنجاما غەریب ، وان گۆت : د پەرێ مێشێ یێ چەپێ دا هندەك ( جەراثیم ) ێن ب زیان وخراب هەنە ئەگەر بچنە د لەشێ مــرۆڤــی دا دێ زیانـێ گەهیننێ ، بـەلـێ د پەڕێ وێ یێ ڕاستێ دا ماددەكێ دژی ڤان ( جەراثیمان ) هـەیـە ئــەگـەر ئـەو ماددە ب وان جەراپیمان بكەڤت دێ وان كوژت ، وئەڤ ماددە هندەك لەشێن هویرن درێژیا وان ژ ( 20 ) حەتا ( 25 ) مللیكرۆنانە ، و ژ بەر ڤێ ڕاستیا علمی ڤان زانایێن ئەلمانی بڕیار دا هندەك ( مەزرەعێن ) مەزن بۆ خودانكرنا مێشان چێ بكەن بۆ هندێ دا ئەڤ ماددە ژ پەڕێ مێشێ بێتە وەرگرن ووەك دەرمانــەكـێ دژی جەراپیمان بێتە بەرهەڤكرن ، چونكی ب سەربۆڕ دیار بـوو كـو ئەو دەرمان یێ ب مفایە بۆ كوشتنا گەلەك بەكـتـریایێن زیاندار !! ( وبهرى ئهڤ زانایه بگههنه ڤان ئهنجامان ب پتـر ژ حهفت سهد سالان زانایـێـن موسلمانان و ل بهر سیبهرا ڤێ حهدیسێ گههشتبوونه هندهك مفایێن ( طـبـى ) یێن كو د مێشێ دا ههین ، ودهمێ مرۆڤ كتێبێن وان دخوینت ئهڤ چهنده بۆ مرۆڤى دیار دبت) و ب ڤێ چەندێ دەلیلەكێ دی یێ ماددی ل سەر ڕاستگۆییا پێغەمبەرێ ئیسلامێ ـ سلاڤ لـێ بن ـ وڤێ جارێ ژ ئەلمانیا بۆ خەلكی هاتە پێشكێش كرن ل سەر پەرێ مێشێ .. ما نە تشتەكێ غەریبە ؟!
