(17) ئهگهرێن گونههێ
ئهگهر مرۆڤ هزرا خۆ د ئهگهرێن كرنا گونههان دا بكهت، یێن بچویك ویێن مهزن، دێ بینت ئهو ههمى بۆ سێ ئهگهرێن سهرهكى دزڤڕن:
ئهگهرا ئێكێ: كو دل ب تشتهكێ دى ڤه ژ بلى خودێ بێته گرێدان.
ئهگهرا دووێ: كو خودان گوهداریا هێزا غهزهبى د نهفسا خۆ دا بكهت.
ئهگهرا سیێ: كو ئهو گوهداریا دلچوون وشهههواتێن نهفسێ بكهت.
وههر ئێك ژ ڤان ئهگهران بهرێ خودانى ددهته ڕهنگهكێ گونههێ، ئهوێ دلێ وى ب ئێكێ دى ژ بلى خودێ ڤه بێته گرێدان دێ بهر ب شركێ ڤه چت، ویێ گوهداریا لایێ غهزهبێ یێ نهفسێ بكهت دێ كارێ وى بته زولم وزۆردارى، وئهوێ دویكهفتنا شهههوات ودلچوونان بكهت، دێ ب كارێ فهحش ڕابت.
وگونهها ژ ههمیێ مهزنتر یا ئهگهرا ئێكێ بهرێ خودانى ددهتێ ئهوه ئهو عیبادهتى بۆ ئێكێ دى ژ بلى خودێ بكهت، وكاكلكا عیبادهتى وهكى ئهم دزانین دوعاكرنه، وگونهها ژ ههمیێ مهزنتر یا ئهگهرا دووێ بهرێ خودانى ددهتێ كوشتنه، وگونهها مهزنتر یا ژ ئهگهرا سیێ پهیدا دبت زنایه.. ژ بهر ڤێ چهندێ خودایێ مهزن د ئێك ئایهتێ دا ئهڤ ههر سێ گونههه كۆمكرن، وگۆت: (وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ يَلْقَ أَثَامًا)(الفرقان 68) ئهوێن ژ بلى خودێ دوعایێ ژ كهسێ دى ناكهن، ووێ نهفسێ ناكوژت یا خودێ حهرام كرى، وزنایێ ناكهن.. ههر وهكى ئهڤ ههر سێ گونهههنه دبنه ماكا ههر گونهههكا دى یا ههى؛ چونكى ههر ئێك ژ وان ژ بهر ئهگهرهكێ ژ ئهگهرێن گونههێ یێن سهرهكى دئێت.
وئــهڤ گـونـههـه ئێك ئێكێ دكێشت، ئهو كهسێ شركێ بكهت، دێ بــهر ب زولمێ ڤه چت، ویێ كارێ وى زولم بت خۆ ژ كرنا فاحیشێ نادهته پاش، و(تهوحید) وان ژ خودانى ددهته پاش، خودێ دهمێ بهحسێ یووسفى -سلاڤ لێ بن- دكهت، دبێژت: (وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَىٰ بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ)(يوسف 24) یهعنى: چونكى یووسف ژ عهبدێن خودێ یێن (موخلص) بوو، وئیخلاص ژ تهوحیدێیه، خودێ ئهو ژ هندێ پاراست كو ئهو بهر ب خرابیێ ڤه (وخرابى زولمه) وفاحشێ ڤه (وفاحشه زنایه) بچت.
وهــهر جــارهكــا تــهوحـیـد د دلێ مرۆڤى دا یا ب هێزبوو، دویركهفتنا وى ژ زولمێ وفاحشێ دێ یا پتر بت، بهرێ خۆ بدهنێ چاوا خودایێ مهزن ڤێ مهسهلێ د ئایهتهكێ دا كۆم دكهت، دبێژت:(فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ(36)وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ)(37) (الشورى36-37 ) د ڤێ ئایهتێ دا خودایێ مهزن ئاشكهرا دكهت كو ئهو خێرا ل نك ههى چێتره بۆ وان یێن باوهرى پێ ئیناى وخۆ هێلاینه ب هیڤیا وى ڤه، وئهڤه تهوحیده، پاشى گۆت: وئهوێن خۆ ژ گونههێن مهزن وكارێن فهحش ددهنه پاش، وئهڤه نهگوهداریكرنا هێزا شههوهتێیه، پاشى گۆت: وئهگهر غهزهبێ ئهو گرت، ئهو لێبۆرینێ ب كار دئینن.
مهعنا: خودێ وێ خێرا چێتر ئهوا ل نك وى ههى ددهته وان كهسان یێن سێ تشت ل نك ههى: تهوحید، ودههمهن پاقژى، وعهدالهت.
وئهو دهرگههێن بهرێ مرۆڤى ددهنه جههنهمێ سێنه:
ئێك: دهرگههێ (شوبوهاتان) یێن شكێ بۆ مرۆڤى د دینى دا چێ دكهن، وبهرێ وى ددهنه شركێ.
دوو: دهرگههێ (شهههواتان) یێن ئێكا هند ژ خودانى چێ دكهن ئهو ههوایێ نهفسا خۆ ودلچوونان ب پێش رازیبوونا خودێ بێخت.
سێ: دهرگههێ غهزهبێ ئهوێ بهرێ خودانى ددهته زولم وتهعدایێ.
وبناخهیێن گونههان یێن بهلایێ ب سهر خودانى دا دئینن سێنه:
ئێك: خۆمهزنكرن، وئهو بوو نههێلاى ئبلیس بۆ ئادهمى بچته سوجدێ ڤێجا لهعنهت لێ هاتنه باراندن.
دوو: دلچوون، وئهو بوو بهرێ ئادهمى دایه خوارنا ژ دارێ د بهحهشتێ دا، حهتا هاتیه دهرێخستن.
سێ: حهسویدى، وئهو بوو ئێكا هند ژ كوڕێ ئادهمى چێ كر برایێ خۆ بكوژت، ڤێجا ل دنیایێ وئاخرهتێ خوسارهت ببت.
وكوفرا ب خودێ وشرك ڕهنگهكێ خۆمهزنكرنێیه، وفاحیشه ڕهنگهكێ دلچوونێیه، وزۆردارى ڕهنگهكێ حهسویدیێیه، ویێ ژ ڤان ههر سێیان بێته پاراستن، ئهو ژ خرابیێ ههمیێ هاته پاراستن.
