( 17)
مێری ودەنگێ وێ
جیهانا مێریان ئێك ژ وان جیهانێن غەریبە ل سەر ڕویێ عەردی یێن ئەگەر مرۆڤ پێ ئاگەهدار ببت و ب سەر هل ببت و ب سەر وبەرێ وێ شارەزا ببت گەلەك ژێ عەجێبگرتی دمینت ، وقورئانا پیـرۆز د سیاقێ ڤەگێڕینا سەرهاتـیـا ســولـەیـمـان پێغەمبەری دا ـ سلاڤ لـێ بن ـ هندەك زانینێن گرنگ ل دۆر مێریێ وجیهانا وێ بۆ مە دبـێـژت ، ئـەڤ زانینە بـۆ دەمەكێ درێژ جهێ حێبەتیێ بـوون ل نك مـرۆڤـی ، چونكی مرۆڤ ب علمێ خۆ یێ ( موجەررەد ) نەگەهشتبوو وان زانینان ، و ل ڤێ دویماهیێ پشتی علمێ مرۆڤی د لایـێ گیانــەوەر ومێش ومۆران دا پێشكەفتی ، و ب ئامـیـرەتـێـن نــوی شیای بـچـتە د ناڤ جیهانا مێریان دا ب ڕەنگەكێ علمی بۆ وی ئاشكەرا بوو كو ئەڤ زانینە سەدێ سەد دورستـن ، تشتێ هندێ دگەهینت كو ئەڤ قورئانە ژ نك خودێ یە ، ئەگەر نە ئەڤ زانینە ب ڤی ڕەنگێ بنەجـه دورست دەرنەدكەفتـن ، وبەری ئەم وان ئایەتان ڤەگێڕین یێن بەحسێ مێریێ تێدا هاتی مە دڤێت جیهانا مێریێ ب كورتی ب هەوە بدەینە ناسین .
مێری ئەوا ل سەر ڕەنگێ جڤاكی دژیت ویا خودان مال ومەملەكەت ژ سێ جوینەكان پێك دئێت ، وئەو جوین ژی ئەڤەنە :
1 ـ ( مەلیكە ـ پادشاه ) وكارێ وێ ئەوە هێكان ددانت ، وئەو ب كەلەخی ڤە یا مـەزن ووەرمـتـیـە ، و د ناڤ هـنـدەك ڕەنگێن مـێـریان دا درێـژیا مەلیكێ دگەهتە ( 9 ) سەنتمتـران ، ژ بەر ڤێ چەندێ هاتن وچوونا وێ یا ب زەحمەتە وهەما ب تنێ كارێ وێ دبتە دانانا هێكان .
2 ـ پالە ، وئەڤە مێریێن مێنە یێن كو نەشێن هێكان بكەن ، وئەڤە ب هەمی كارێن كون مێریێ ڕادبن ، ژ شۆلـی وكۆمكرنا خوارنێ وپاقژیێ بگرە حەتا تو دگەهیە بەڕەڤانیا ژ مەملەكەتێ دژی نەیاران ، و د ناڤ ڤان دا هندەك هەنە كارێ وان ب تنێ خزمەتا مەلیكێ یە كارێ وێ دكەن و ب پاقژیا وێ ڕادبن وخوارنێ بۆ دئینن .
3 ـ مێریێن نێر ، وئەڤە كارەكی ناكەن تەلقیحا مەلیكێ تێ نەبت ، وئەڤە زوی ب زوی ژ كون مێریێ ژی دەرناكەڤن ، وچونكی كارێ وان ب تنێ تەلقیحا مەلیكێ یە گاڤا ئەو ب ڤی كاری ڕابوون مێریێن پالە ـ یێن مێ ـ وان دكوژن ، ژ بەر كو ئەو كەسێ كار نەكەت د مەملەكەتا مێریان دا ناژیت .
وجهێ مێری لـێ دژین ، یێ كو ئەم دبێژینێ : ( كون مێری ) باژێڕەكێ تـمام و ب ڕێك وپێكە ، دكەفتە بن عەردی وهندەك جاران كـویــراتـیـا وی دگــەهـتــە پێنج متـران ، وفرەهیا وی ژ هندەكان بۆ هندەكان فەرقە ل دویڤ هژمارا وان مێریان یێن كو لـێ دژین ، كو هندەك جاران دگەهنە ( 500 ) هزار مێریان ، وهـەژیــە بـێـژیـن : نسبا مێریان د ناڤ خودان رحان دا یێن كو ل سەر عەردی دژین دگەهتە 20 % ، ونێزیكی ( 20 ) هزار ڕەنگێن مێریان هەنە .
كون مێری ، یان باژێڕێ مێریان ، غەریبتـرین ئاكنجیگەهە ، یا خودان ڕێك وجادە وقەنتەرەیە ، گەلەك مەزەل وعمبار وجـهــ لـێ هـەنـە ، و د گــەل فرەهیا ڤی باژێڕی هەر مێریەك ب دورستی ب جهێ خۆ دكەڤت ، وزانا دبێژن : گەلەك جـهــ د كون مێریێ ڤە هەنە ، ل سەری مێری كونەكێ بۆ دەركەفتنێ وهاتن وچوونا بای دهێلت ، پاشی جهێ زێرەڤانان دئێت وئەڤە ئەو جهە یێ مێریێن زێـرەڤان لـێ دژین وئەو هەمی گاڤان دئامادەنە بەڕەڤانیێ ژ ئاكنجیگەهێ بكەن دژی هێڕشێن بیانیان .
و د كون مێریێ دا عمبارەك بۆ كۆمكرنا خوارنێ هەیە ، وجهەك بۆ خوارنێ ب خۆ ژی هەیە وەكی خوارنگەهێن مە ، وجـهـەك هـەیـە لەشكەر لـێ كۆم دبت ، وهندەك مەزەل هەنە ب تنێ ( مەلیكە ) وخدامێن وێ لـێ دژین ، و د ڤان مەزەلان ڤە مەلیكە هێكێن خۆ ددانت ، وهندەك جـهــ ژی هەنە وەكی كۆتانانە مێری هندەك گیانەوەرێن ژ خۆ بچویكتـر دكەتە تێڤە دا بۆ خۆ بۆ كاری ب كار بینت ، وەكی مرۆڤان دەمێ هندەك حەیوانەتان بۆ خۆ ب خودان دكەت .
وجهەكێ دی هەیە مێریێن بچویك لـێ دئێنە ب خودانكرن ، وجهەك هـەیـە ل دەمێ زڤستانێ مێری دچنێ دا خۆ ژ سـەرمایـێ وئاڤا بارانـێ بـپـارێزن ، ویا ژ هەمیێ غەریبتـر ئەوە د مەملەكەتا مێریان دا گۆڕستان هەیە ، یەعنی : مێری جهەكێ تایبەت بۆ مریێن خۆ دەسنیشان دكەن چی گاڤا مێریەك مر ئەو كەلەخێ دبـەن دداننە وێرێ ! هەر وەسا ئەو مەزەلەكا تایبەت بۆ ئێخسیران ژی چێ دكەن ، چونكی دەمێ شەڕەك د ناڤبەرا مێریان وهندەك دژمنان دا چێ دبت وهندەك ژ دژمنان ب ساخی دكەڤنە د دەستێ مێریان دا ، ئەو وان ئێخسیران دگرن و د گەل خۆ دبەنە ئاكنجیگەها خۆ ، و ل وێرێ وان دگرن .
وتشتێ غەریب یێ زانایان د ئافراندنا مێریێ دا دیتی ئەو بوو دەمێ وان دەماغێ مێریێ ئێخستیە بن مكرسكۆبێ وان دیت دەماغێ وێ ژ لایێ دورستبوونێ ڤە گەلەك وەكی دەماغێ مرۆڤی یە ، ژ دو پارچەیان پێك دئێت ، وگەلەك سەنتەرێن عەصەبی یێن پێشكەفتی وخەلیێن حەسساس تێدا هەنە .. وزانا دبێژن : ئەڤە چەندە وی ( سلووكێ ذەكی ) یێ مێریێ هەی بۆ مە شرۆڤە دكەت ، چونكی ژ دویچوون وڤەكۆلینێ بۆ وان دیار بوو كو مێریێ شیایێن هزركرنێ هەنە وئەو دشێت ب عەقلێ خۆ بگەهتە هندەك ئەنجامێن ئاڤاكری ل سەر هندەك نیشانێن دەسپێكێ ، حەتا ڕادەیەكێ وەكی مـرۆڤــی ، و ل سەر ڤی بناخەیی مێری دشێت ب وێ خەطەرێ بحەسیێت یا گەفێ ل وێ ومەملەكەتا وێ دكەت بەری ئەو خەطەر بێت !
وپشتی ڤان زانینێن كورت ل دۆر مێریێ مە دڤێت بەرێ خۆ بدەینێ كانێ قورئان چ زانینان د دەر حەقا مێریێ دا ددەتە مە .
د سوورتا ( النمل ) دا ئایەتێن ( 17-19 ) خودایێ مەزن دبێژت : [ وَحُشِرَ لِسُلَيْمَانَ جُنُودُهُ مِنْ الْجِنِّ وَالإِنْسِ وَالطّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ . حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِي النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ . فَتَبَسَّمَ ضَاحِكاً مِنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي برَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ ] .
د ڤان ئایەتان دا قورئان پارچەیەكێ ژ سەرهاتیا سولەیمان پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ بۆ مە ڤەدگوهێزت ، ودبێژت : لەشكەرێ سولەیمانی ژ ئەجنە ومرۆڤ وتەیران بۆ وی هاتە كۆمكرن ، وئەو لەشكەر د گەل بۆشاتیا وی یێ سەربەردای نەبوو ، بەلكی د ناڤ هەر نفشەكی دا هندەك هەبوون وان كۆم بكەنە سەرێك ، دا هەمی ڕێزكری ڕاوەستـن . حەتا دەمێ ئەو گـەهـشـتینە نهالا مێریان مێریەكێ گـۆت : گەلـی مێریان هەڕنە د جهێن خـۆڤە دا سولەیمان ولەشكەرێ وی هەوە نەهەڕشینن بێی ئەو ب هەوە بحەسیێن . ئینا سـولـەیـمـان ژ گـۆتنا وێ مێریێ گڕنژی كو ئەو تێگەهشتی ومـێـری ل ڤێ تـرسـێ هشیاركرین ، ووی هەست ب ڤـێ قـەنـجـیـێ كـر یـا خـودێ د گـەل وی كری ، ئینا وی ب دوعاكرن ڤە قەستا خودێ كر وگـۆت : خودایێ من تو هاریكاریا من بكە وتەوفیقا من بدە كو ئەز شوكرا وێ قەنجیێ بكەم یا تە د گەل من ودایبابێن من كری ، وكو ئەز كارەكێ چاك بكەم یێ تو ژێ ڕازی ، وتو ژ دلـۆڤانیا خـۆ من بكە د ناڤ خۆشیێن بەحەشتا خۆ دا د گەل بەنیێن خـۆ یێن چاك یێن تو ژ كارێ وان ڕازی .
وپتـر ژ لایەكێ ئیعجازێ ژ ڤان ئایەتان بۆ مە دیار دبت ، ئەو ژی ب كورتی ئەڤەنە :
1 ـ دەمـێ قـورئان بـەحـسـێ وێ مێریـێ دكەت ئەوا نفشێ خۆ یێ مێریان ژ لەشكەرێ سولەیمانی ترساندی گۆت : [ قالت نملة ] جـهـنـاڤێ ( مێ ) بۆ ب كارئینا ، ونوكە ب ڕێكێن علمی یا هاتیە زانین كو مێریا مێ ب تنێ ب كارێ بەڕەڤانیا ژ كون مێریێ ڕادبت ، وەكی بەری نوكە ژی مە گۆتی .
2 ـ ژ ڤان ئایەتان ئاشكەرا دبت كو مێریێ ( ذەكائەكا ) نە عەدەتی هەیە ، وبەری خەطەر ب سەر مەملەكەتا وێ دا بێت ئـەو پـێ دحەسیێن ، وئەڤ چەندە ژی بەری نوكە مە ئاشكەرا كر .
3 ـ ئەڤ ئایەتە بۆ مە ڕادگەهینن كو مێریان زمانەك هەیە پێ د گەل ئێك ودو دئاخڤن ، وئەڤ زمانە یێ ب دەنگە ژی ، بەلـێ مرۆڤی گوهــ ل دەنگێ وان نابت وەسا تێ نەبت خودێ دەنگێ وان ب ڕێـكـا مـوعـجـزێ بگەهینتە وی مرۆڤی یێ وی بڤێت وەكی د گەل سولەیمان پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ كری ، ونوكە علمی ئاشكەراكریە كـو د ڤێ جیهانا مە دا گەلەك دەنگ هەنە ئــەم مــرۆڤ وان ب گـوهـی نابهیسین ، وەكی وی دەنگی یێ ژ شینكاتی ودار وباری دئێت دەمێ تێهنی دبت .
