(18)
ل رهمهزانێ.. ته ئارمانج ب جهـ ئینا؟
ئێك ژ وان پسیارێن گهلهك جاران مه ل رهمهزانێ گوهـ لێ دبت، ئهڤهیه: ئهێ چێ دبت ل سهرێ رهمهزانێ مرۆڤ ئنیهتا خۆ بۆ رهمهزانێ ههمیێ بینت، یان نه؟
و د بهرسڤێ دا دئێته گۆتن: نهخێر! لازمه ههر شهڤ مرۆڤ ئنیهتهكا جودا بینت بۆ وێ ڕۆژا د دویڤ دا دئێت.. ژ بهر وێ حهدیسا تێدا هاتى: ( من لم يجمع الصيام من الليل فلا صيام له ). وئاشكهرایه كو مهخسهدا مه ب ئنیهتێ ل ڤێرێ ئهو نینه مرۆڤ ب دهڤى بێژت: من ئنیهتا سوباهى یێ ب ڕۆژى بم.. بارا پتر ژ زانایان ل وێ باوهرێنه كو ئهڤه بیدعهیه، بهلێ مهخسهدا مـه ئـهوه مرۆڤ بینته سهر دلێ وهزرا خۆ د هندێ دا كۆم بكهت كو ئهو سوباهى بۆ خودێ دێ یێ ب ڕۆژى بت.. وههر چاوا بت من نهڤێت هوین هزر بكهن كو پهیڤا مه یا ڤێ جارێ دێ ل دۆر مهسهلهكا فقهى بت، بهلێ من دڤێت ژ ڤێ مهسهلا فقهى دهست پێ بكهم دا بگههمه پسیارهكێ، ئهو ژى ئهڤهیه: ئهرێ بۆچى دڤێت ههر ڕۆژ مرۆڤ ئنیهتهكا جودا بینت؟
مرۆڤێن فهقیهـ دبێژن: چونكى ههر ڕۆژیهك عیبادهتهكێ سهربخۆیه، ویا جودایه ژ ڕۆژیا بهرى خۆ ویا پشتى خۆ ژى، وچو عیبادهت بێ ئنیهت چێ نابن.. ئهڤه ڕاسته، بهلێ هوین بێژن: حازركرنا ڕۆژیگرى ههر شهڤ بۆ ئنیهتا خۆ كو ئهو سوباهى بۆ خودێ یێ ب ڕۆژى بت، چو حیكمهتێن دى -ژبلى ڤێ (تهعلیلا فقهى)- تێدا نینن؟
یا ژ من ڤه ئهڤ (ئیلزاما فقهى) ب ئینانا ئنیهتێ ههر شهڤ، پهیوهندیا مـرۆڤــێ ڕۆژیـگـر ب وێ ئارمانجێ ڤـه ب هـێـز دئێخت یا ئهو ل بهر سنگێ خۆ ددانت دهمێ قهستا عیبادهتێ ڕۆژیێ دكهت، وبهلكى هوین پسیار كهن چاوا؟
ووهكى سیاسیان ئهز دێ بهرسڤا پسیارا ههوه ب پسیارهكێ دهم: دهمێ بـوویــه رهمــهزان ومـــه ئـنیهتا ڕۆژیگرتنێ ئیناى، ههر ئێك ژ مه چ ئارمانج ژ ڤى كارى ههبوویه؟
د ژیانا خۆ یا ڕۆژانه دا ئێك ژ مه دهمێ دڤێت كارهكى بكهت، یان مهشرووعهكى بدانت، ل سهرى هندهك ئارمانجان بۆ خۆ ددانت، پاشى مهنههجهكى یان (بهرنامهیهكێ كارى) ژى بــۆ خـــۆ ددانــــت، دا ل ســـهر ب ڕێڤه بچت بۆ هندێ دا بشێت ئارمانجێ ب دهست خۆ ڤه بینت، بێ ئارمانج كارێ وى دبته (عهبهثییهت)، وبێ بهرنامهیێ كارى كارێ وى دبته (فهوضا)، پشتى هنگى چاوا ئهو دێ شێت كارێ خۆ هلسهنگینت دا بزانت كانێ ئهو د مهشرووعێ خۆ دا یێ سهركهفتیه یان نه؟
ئهڤه نێزیكه رهمهزان بهر ب دههكێن دویماهیێ ڤه بچت، ئهرێ حهتا ڤــێ گــاڤــێ جــارهكێ ته پسیار ژ خۆ كریه كانێ تو شیاى وان ئارمانجا ب جهـ بینى یێن ته داناینه بهرا خۆ؟ بهلێ بهرى هنگى ئهرێ ما ته هندهك ئارمانج ههبووینه ئنیهتا ته ئهو بوو تو وان ب گــرتــنــا رهمهزانێ ب جهـ بینى؟
خودێناسان ب گرتنا ڕۆژیێ ئارمانج ئهو بوو رهحما خودێ ژ وان بگرت، چونكى وان ژ گۆتنا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- دزانى كو كهسهك ب عهمهلێ خۆ ناچته بهحهشتێ ئهگهر خودێ رهحمێ پێ نهبهت، لهو غوروور بۆ وان ب ڕۆژیگرتنێ چێ نهدبوو، چونكى ئێك ژ وان نهدزانى كانێ ئهڤ ڕۆژیا وى گرتى دێ بته ئهگهرا هندێ خودێ رهحمێ پێ ببهت یان نه؟
ئارمانجا وان یا دى ژ ڕۆژیێ ئهو بوو ئهو (حاكمیهتا خودێ) ل سهر نهفسا خۆ ب جهـ بینن، یهعنى: ئهو نهفسا خۆ وه تێ بگههینن كو یێ حهق ههى حوكمى بدهت خودێیه نه نهفسه، نه ههر تشتهكێ دلێ ته دچتێ ویێ بۆ ته خۆش بت ته حهقێ ههى بكهى، دڤێت ل حوكمێ خودێ بزڤڕى، پاشى بڕیارێ بدهى، وئهو كهسێ حاكمیهتا خودێ ل سهر نهفسا خۆ قهبویل نهكهت دێ چاوا عهردى قهبویل كهت؟ وئهڤهیه مهعنا گۆتنا هندهك خودێناسان دهمێ دگۆت: دهولهتا خودێ د دلێن خۆ دا بدانن، دێ ل سهر عهردێ ههوه ژى ئێته دانان.
وئارمانج ژ گرتنا ڤێ ههیڤێ ئهوه ئهم فێرى دستوورێ ئهخلاقى بین، ئهو ئهخلاقێ ئیسلامێ ل سهر مه فهرز كرى، ئهگهر مرۆڤ ب دورستى ڕۆژیێ بگرت ههیڤهكێ ئهو ژ ئهزمان بهردانێ، وگوهدانا خرابیێ، وبهرێخۆدانا حهرامیێ، وكهرب وكین وسلبوون وتهعداكرن وزێدهگاڤیێ ئێته پاراستن، مهعنا: ڕۆژیگر یێ دچته د (دهورهكا خۆفێركرنا ئهخلاقى) دا.. ئهو دهورا وى وه تێ دگههینت كو پێتڤیه ئهو (تهحهككومێ د ههمى ئنفعالاتێن خۆ دا بكهت)، وههر جارهكا نێزیك بت ئهو د سهر دا بچت، یان كهسهكێ نهزان بێهنا وى تهنگ بكهت، ئهو ئێكسهر بیرا خۆ ل هندێ بینتهڤه كو ئهو یێ ب ڕۆژییه، وبێژت: ئهزێ ب ڕۆژیمه.. یهعنى: ڕۆژى ئهوه ئهز خۆ نهینمه ڕێزا ته!
ئارمانج ژ ڕۆژیێ ئهوه مرۆڤ لایێ رووحى یێ خۆ ب سهر لایێ جسمى بێخت، وپێتڤیێن لهشى ل دهرهجا دووێ بدانت، وباوهرى ههبت كو لهش دڤێت گوهداریا رحێ بكهت و ل دویڤ بچت، نه كو رح ل دویڤ لهشى بێت.
وبهراهیێ ودویماهیێ ئارمانج ژ ڕۆژیێ ئهوه مرۆڤ ل بیرا خۆ بینته ڤه كو ئهو ڤێ ڕۆژیێ بۆ خودێ یێ دگرت، دا ئهو پێ (یان ژ بهر) ژێ رازى ببت، باوهرى ب ڕۆژیا خۆ ههبت وبۆ خۆ ب خێر حسێب بكهت، نهكو چاڤلێكرن وعهدهتهكێ هشك بت.. وئهگهر ههر شهڤ ڕۆژیگرى جارهكێ بیرا خۆ ل ڤێ ئارمانجا مهزن ئیناڤه دهمێ ئهو ئنیهتا خۆ دئینت، ئهرێ (حافزهكێ) چهندێ ب هێز دێ ل نك وى پهیدا بت كو ئهو ئارمانجێن خۆ ژ گرتنا ڕۆژیێ ب جهـ بینت؟
