19. حهرامه ڕستكان بكهنه ستویێ حهیوانهتى
بۆ پاراستنا وان ژ چاڤان و ئاتافان
(20) عَنْ أَبي بَشِيرٍ الْأَنْصَارِيِّ -رَضِيَ اللهُ عَنْهُ- أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ الله -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ قَالَ: فَأَرْسَلَ رَسُولُ الله -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- رَسُولًا أَنْ لَا يَبْقَيَنَّ (لَا تَبْقَيَنَّ) فِي رَقَبَةِ بَعِيرٍ قِلَادَةٌ مِنْ وَتَرٍ، أَوْ قِلَادَةٌ إِلَّا قُطِعَتْ.
وفي رواية لمسلم: قال مالك: أرى ذلك من العين. رواه البخاري و مسلم
ئهبوو بهشیرێ ئهنصارى -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت كو جارهكێ ئهو د گهل پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ل سهفهرهكێ بوو، ئینا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- قاصدهك هنارت كو ئهو ڕستهكهكێ یان ڕستهكا ژ داڤان هاتییه چێكرن د ستویێ حێشترهكێ دا نههێلت ئهگهر قهت نهكهت.
د ریوایهتهكێ دا ل نك مـوسـلـمـى هـاتییه: مالك دبێژت: یا ژ من ڤه ئهو بهحسێ وان ڕستكانه یێن ژ بهر چاڤان دكهنه ستویێ حێشتران. بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن
ئهڤ حهدیسه هندێ دگههینت كو ژ خودێ پێڤهتر تشتهك نینه بشێت خرابییێ ژ مرۆڤى بدهته پاش، و چو مهعنا بۆ وێ نینه دهمێ هندهك نهزان ڕستكهكێ یان نڤشتییهكێ یان وێنهیێ چاڤهكى ب حهیوانهتێ خۆ یان خانییێ خۆ یان ب زارۆكهكێ خۆ ڤه دهلاویسن ب ئنیهتا هندێ كو ئهڤ تشته چاڤان و حهسویدییێ و خرابییێ بپارێزت؛ چونكى مرۆڤێ خودان باوهر باش دزانت كو باشى و خرابى ب دهستێ خودێ ب تنێیه، خودایێ مهزن د ئایهتهكێ دا دبێژت: ( قُلۡ أَفَرَءَيۡتُم مَّا تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ إِنۡ أَرَادَنِيَ ٱللَّهُ بِضُرٍّ هَلۡ هُنَّ كَٰشِفَٰتُ ضُرِّهِۦٓ أَوۡ أَرَادَنِي بِرَحۡمَةٍ هَلۡ هُنَّ مُمۡسِكَٰتُ رَحۡمَتِهِۦۚ قُلۡ حَسۡبِيَ ٱللَّهُۖ عَلَيۡهِ يَتَوَكَّلُ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ 38 ) (الزمر: 38)
یهعنى: تو بێژه وان: ئهرێ ئهوێن هوين دوعایان ژێ دكهن و هوارێن خۆ دگههیننی ژ بلى خودێ دێ شێن وێ نهخۆشییێ ژ من دويركهن يا خودێ بۆ من حهزكرى، يان وێ تهنگاڤییێ ژ سهر من ڕاكهن يا ب سهر من دا هاتى؟ يان ئهرێ ئهو دێ شێن مفايهكێ خــودێ بـۆ من حهزكرى و گههاندییه من ژ من دوير كهن، يان ڕهحـما خودێ ژ من گرن؟ (ئهو دێ بێژن: نه) تو بێژه وان: خودێ تێرا من ههيه و ئهو بهسى منه، بۆ ب دهستڤهئينانا مفاى و دويركرنا زيانێ، هيڤيكار خۆ دهێلنه ب هيڤییا وى ڤه.
و ههچییێ تشتهكى ب خۆ ڤه یان ب مرۆڤهكێ خۆ یان حهیوان و مالهكێ خۆ ڤه بهلاویست و هزر بكهت ئهو -نه كو خودێ- دێ خرابییێ ژێ دهته پاش، ئهو دێ بته موشرك شركهكا مهزن و دێ ژ دینى دهركهڤت، و ئهگهر هزر بكهت ئهو تشت ئهگهره بۆ پالدانا خرابییێ ئهڤه دێ بته ژ شركا بچویكتر یا خودانى تووشى گونهههكا مهزن دكهت، و مرۆڤێ موسلمان و خودان باوهر دڤێت هیڤییا وى ب خودێ ب تنێ ڤه یا گرێداى بت، و بزانت بهس ئهوه دشێت باشییێ بگههینتێ و خرابییێ ژێ بدهته پاش.
•ژ وان مفایێن د ڤێ حهدیسێ دا ههین ب كورتى:
1- حهرامه مرۆڤ ڕستكهكێ ب حهیوانهتى ڤه بكهت ب وێ ئنیهتێ كو ئهو ڕستك دێ وى ژ چاڤان و خرابییێ پاریزت؛ چونكى ئهو شركه.
2- ئهگهر هلاویستنا ڕستكێ نه ب ڤێ ئنیهتێ بت ئهو ناكهفته د بن كارێ حهرام ڤه.
3- وهكى ڤێیه ئهوێن چاڤكان ب خانییێن خۆ ڤه دهلاویسن، بۆ پاڕاستنا ژ چاڤان.
4- باشى و خرابى ب تنێ د دهست خودێ دانه، و ئهوه دشێت باشییێ بگههینته مرۆڤى یان خرابییێ ژێ بدهته پاش.
