(23)
جارهكا دى ئهم كینه؟
جارهكا دى: ئهرێ ئهم كینه؟
ئهم دبێژینه خۆ موسلمان، ژ ئوممهتا موحهممهدى -سلاڤ لێ بن-، وخودانێ ئوممهتێ د گهلهك گۆتنێن خۆ دا سالۆخهتێن وان منافقان بهرچاڤ دكهت یێن ئهو قهبویل ناكهت ئهو ژ ئوممهتا وى بن، ئهرێ هوین بێژن هندهك ژ وان سالۆخهتان ل نك مه ههنه؟
دا گوهێ خۆ بدهینه وان سالۆخهتان وهكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بۆ مه دبێژت، (بوخاری) ژ ئهبوو هورهیرهى ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( آيةُ المنافق ثلاثٌ: إذا حدثَ كذبَ، وإذا وعدَ أخلفَ، وإذا أؤتمن خانَ )نیشانێن مرۆڤێن مــنــافــق ودوڕوى سێنه: ئهگهر ئاخفت درهوێ دكهت، وئهگهر ژڤانهك دا ل دویڤ نائێت، وئهگهر ئێكى باوهرییا خۆ پێ ئینا خیانهتێ لێ دكهت.
ئهرێ هوین بێژن د ناڤ مه دا، ئهم ئهوێن خۆ ب دینداریێ دئینینه دهر ژ بلى وان ئهوێن شانازیێ ب بێ دینیا خۆ دبهن، ئهرێ هندهك ههنه دهمێ دئاخڤن درهوێ ل ههڤالێ خۆ دكهن، ودهمێ وهعدهكێ ددهنه ئێكى ب جهـ نائینن، وگاڤا مهوعدهك دا ههڤالێ خۆ وى دهێلنه ل سهر شهحنێ -وهكى دبێژن- وپشتى هنگى ب دو سهعهتان ژ نوى د مهوعدێ خۆ دچت؟ هندهك د ناڤ خهلكێ مزگهفتان ب خۆ دا ههنه باوهرییا مرۆڤى پێ نائێت گۆتنهكێ ل نك بێژت؛ چونكى پشتى هنگى ب بیست خهبهران ئهو گۆتن دێ ل كۆلانێ وهكى عهلهمى لێ ئێت پشتى سێ جاران هندى دى لێ دئێت؟
د حهدیسهكێ دا هاتییه كو پسیار ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هاتهكرن: ئهرێ دبت جارهكێ خودان باوهرهك دزیێ یان فاحشێ بكهت؟ وى گۆت: بهلێ. یهعنى: خــودان باوهر مرۆڤه دبت هندهك جاران بكهفته د ئێك ژ ڤان ڕهنگه گونههێن مهزن دا، پاشى پهشێمان بت وتۆبه بكهت، پسیاركهرى گۆتێ: ئهرێ خودان باوهر درهوێ دكهت؟ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: نه!
ئهرێ ئهو (خودان باوهرێن) ئهڤرۆ درهو ل نك وان بوویه تشهكێ زێده عهدهتى، بهلكى زیرهكى وسیاسهت، چ ناڤى بدانینه سهر؟
(ئبن ماجه) ژ ئهبوو سهعیدێ خودرى ڤهدگوهێزت، دبێژت: ئهعرابییهكى دهینهكێ وى ل پێغهمبهرى بوو -سلاڤ لێ بن- هاته نك دا دهینێ خۆ ژێ وهربگرت، ودهمێ وى دهینێ خۆ خواستى ئهو ب زڤرى ودژوارى ئاخفت، ئینا صهحابییان ئهو ئهعرابى پاشڤهبر وگۆتێ: تو دزانى تو یێ د گهل كێ دئاخڤى؟ وى گۆت: حهقێ منه ئهزێ داخوازا دهینێ خۆ دكهم، پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆته وان: ( هلا مع صاحب الحقِّ كنتمْ )بۆچى هوین پشتا خودانێ حــهقـــیـــێ نـــاگـرن؟ پاشى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هنارته نك مرۆڤهكى هندهك مال ژ نك وى ئینا ودا وى ئهعرابى، وهێشتا هندهك ژ نك خۆ ژى دایێ، وخوارن ژى دایێ، ئهعرابی گـۆتــێ: تــه حـــهقـــێ مــن ب تـمامى دا من، خودێ حهقێ ته ب تمامى بدهته ته، پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: ( أولئكَ خيارُ الناس، إنه لا قدِّستْ أمة لا يأخذُ الضعيفُ فيها حقهُ غير متعتع )مرۆڤێ ژ ههمییان باشتر ئهوه یێ حهقێ خهلكى ب تمامى بدهت، وئهو مللهت پیرۆز نهبت یێ مرۆڤێ لاواز د ناڤ دا حهقێ خۆ ب تمامى وهرنهگرت، بێى كهسێ بهرانبهر نهعنهعێ بكه.
ههوه گوهـ لێ بوو پێغهمبهرى چ گۆت؟ ئهو مللهت یێ پیرۆز نهبت، خێرێ نهبینت، یێ مرۆڤێ ب هێز ومهزن د ناڤ دا حهقێ فهقیرى بخۆت، ئهو مللهتێ كهسێن بهرپڕس گوهێ خۆ نهدهنه مرۆڤێن ههژار وبێ ڕێ، ئهو مللهتێ دهمێ وهلاتییهك دچته د (دائرهكێ) ڤه ههست بكهت موظف وهكى خولامهكى سهرهدهریێ د گهل وى دكهن.. ڤێجا هـویـن بـێـژن ئوممهتا مــه ژ ڤى ڕهنگێ ئوممهتان بت یێن پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ب نهپیرۆزى ل سالۆخ داین؟
(ئبن ماجه) ژ واثلهیێ كوڕێ ئهسقهعى ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( من باعَ عيباً لم يبينهُ لم يزلْ في مقت الله، ولم تزلْ الملائكةُ تلعنهُ ) ههچیێ تشتهكێ ب عهیب بفرۆشت وعهیبا وى ئاشكهرا نهكهت، ئهم دێ مینته د غهزهبا خودێ دا، وملیاكهت دێ مینن لهعنهتان لێ كهن.
ڤـێـجـا بــهرێ خــۆ بدهنه سویك وبازار ومهعرهضێن مه چهند تشتێن ب عهیب دئێنه فرۆتن بێى (بائع) عهیبا تشتێ خۆ بۆ (مشتهرى) دیار بكهت، یهعنى: چهند كهس د ناڤ مه دا ههنه ب شهڤ وڕۆژ د غهزهب خودێ دانه، وملیاكهت لهعنهتان لێ كهن؟
وپسیارا مهزن ویا دویماهیێ یا من دڤێت ئهز بكهم ئهڤهیه: پشتى ههوه گوهدارییا ڤان چهند حهدیسان كرى وهـهوه دیـتـى چـاوا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- سالۆخهتێن ئوممهتا خۆ بهرچاڤ كرین، وههوه ئهو گۆتن ههڤبهرى واقعێ مه كرین، ئهرێ هوین بێژن ئهم كینه؟ و ژ كیژ ئوممهتێینه؟
