24. ئاڤاكرنا مزگهفتان و كرنا نڤێژان
ل سهر قهبران دژى تهوحید و باوهرییێیه
(29) عَنْ عَائِشَةَ -رَضِيَ اللهُ عَنْهُ- أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ وَأُمَّ سَلَمَةَ ذَكَرَتَا كَنِيسَةً رَأَيْنَهَا بِالحَبَشَةِ فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَذَكَرَتَا لِلنَّبِيِّ -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- فَقَالَ: ( إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ، بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، فَأُولَئِكَ شِرَارُ الخَلْقِ عِنْدَ اللهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ).رواه البخاري و مسلم
عائیشا -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: ئوم حهبیبه و ئوم سهلهمهیێ بهحسێ دێرهكێ كر وان ئهو ل حهبهشه دیتبوو هندهك پهیكهر لێ بوون، وان ئهو بۆ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت، وى گۆت: ئهوان، ئهگهر زهلامهكێ چاك د ناڤ دا ههبوو و مر، ئهو مزگهفتهكێ ل سهر قهبرێ وى ئاڤا دكهن، و وان پهیكهران لێ ددانن، ئهو خرابترین مرۆڤن ل نك خودێ ڕۆژا قیامهتێ.بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن
(30) عَـنْ عَـائِشَةَ -رَضِيَ الله عَنْهَا- قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ الله -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- فِي مَرَضِهِ الَّذِي لَمْ يَقُمْ مِنْهُ: ( لَعَنَ الله الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى، اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ ( لقالت: فلَوْلاَ ذَلِكَ أُبْرِزَ قَبْرُهُ، غَيْرَ أَنَّهُ خَشِيَ ، أَوْ خُشِيَ أَنَّ يُتَّخَذَ مَسْجِدًا. رواه البخاري و مسلم
عائیشا -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- د وێ نساخییا خۆ دا یا ژێ ڕانهبوویه ڤه گۆت: لهعنهتا خودێ ل جوهى و فهلهیان بن، وان قهبرێن پێغهمبهرێن خۆ كرنه مزگهفت. عائیشا دبێژت: ئهگهر ژ بهر هندێ نهبا، دا قهبرێ وى ئێته بلندكرن، بهلێ ترس ئهوه قهبرێ وى ببته مزگهفت.بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن
(31) عَنْ عَائِشَةَ وَعَبْدِ الله بْنِ عَبَّاسٍ -رَضِيَ اللهُ عَنْهُما- قَالاَ: لمَّا نَزَلَ بِرَسُولِ الله -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- طَفِقَ يَطْرَحُ خَمِيصَةً لَهُ عَلَى وَجْهِهِ، فَإِذَا اغْتَمَّ بِهَا كَشَفَهَا عَنْ وَجْهِهِ، فَقَالَ وَهْوَ كَذَلِكَ: (لَعْنَةُ اللهِ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ ) يُحَذِّرُ مَا صَنَعُوا. رواه البخاري و مسلم
عائیشا و عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسى -خودێ ژ ههردویان رازى بت- دبێژن: دهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- كهفتییه سهكهراتێ وى پاتهك ب سهر دێمێ خۆ داددا، و گاڤا بێنا وى تهنگ ببا وى ئهو ڕادكر، دهمێ ئهوێ وهسا وى گۆت: لهعنهتا خودێ ل سهر جوهى و فهلهیان بن، وان قهبرێن پێغهمبهرێن خۆ كرنه مزگهفت. وى ترساندن ژ كارێ وان دكر. بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن
(32) عَنْ أَبِي مَرْثَدٍ الْغَنَوِيِّ كَنَّازِ بنِ الحُصينِ -رَضِيَ الله عَنْهُ- قَالَ: قَالَ رَسُولُ الله -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-: ( لاَ تَجْلِسُوا عَلَى الْقُبُورِ، وَلاَ تُصَلُّوا إِلَيْهَا ).رواه مسلم
ئهبوو مهرثهدێ غهنهوى كهننازێ كوڕێ حوصهینى -خودێ ژ ێ رازى بت- دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ل سهر قهبران نهڕوینن، و نڤێژان ژى ل سهر نهكهن.
موسلم ڤهدگوهێزت
ئهڤ ههر چار حهدیسه هندێ دگههینن كو ئاڤاكرنا مزگهفتان ل سهر قهبران، بۆ هندێ دا پهڕستن ل وێرێ بێتهكرن كارهكێ دژى تهوحیدێیه؛ چونكى ئهو نیشانا مـهزنـكـرنـا خــودانــێ وى قهبرییه.. و دهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- لهعنهتان ل جوهى و فهلهیان دكهت ئهوێن مزگهفت ل سهر قهبرێن پێغهمبهرێن خۆ ئاڤاكرین و پهیكهر بۆ چێكرین، ئهڤه هندێ دگههینت ئهڤ كاره دژى بیر و باوهرێن ئیسلامێنه، و ئهگهر مرۆڤهك ل جههكێ هۆسا عیبادهتى خوڕى بۆ خودێ بكهت، ئهو دێ كهفته گونهههكا مهزن، ڤێجا پا چاوایه ئهگهر ئهو ل وێرێ عیبادهتى بۆ خودانێ قهبرى بكهت؟ وهكى كو دوعایان ژێ بكهت و ههوارێن خۆ بگههینتێ، یان بهرێ خۆ بدهته قهبرى د كرنا نڤێژێ دا ئهگهر خۆ پشتا وى ل قیبلێ ژى بت، ئهڤه شركا دورسته، خودێ مه ژێ بپارێزت.
ئهڤه ژى -وهكى حهدیسهكا بۆرى- هندێ دگههینت كو چێ نابت مرۆڤ (غولووێ) د كهسهكى دا بكهت، و وى ژ حهددێ وى یێ دورست بلندتر لێ بكهت، ئهگهر خۆ ئهو كهس پێغهمبهر ژى بت، چونكى ئهو دبته ڕێك بۆ شركێ، و ژ بهر گرنگییا ڤێ مهسهلێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- د نساخییا مرنێ دا ئهو گۆت، و ئوممهتا خۆ ژ هندێ دا پاش ئهو ل سهر قهبرێ وى ئاڤا كهن، و قهبرێ وى بۆ خۆ بكهنه جهێ كۆمبوون و پهڕستنێ، وهكـى كـو جـوهـى و فهلهیان د گهل پێغهمبهر و چاكێن خۆ كرى.
و دڤێت ئهم ژ بیر نهكهین كو فهرقه قهبر د ئاڤاهییهكى ڤه بێته چێكرن، و ئاڤاهییهك ل سهر قهبرهكى بێته چێكرن، یا ئێكێ دورسته بهلێ یا دویێ دورست نینه، و زیارهتێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ژ یا ئێكێیه، دهمێ وى وهفات كرى ئهو ل وى جهى هاته ڤهشارتن یێ لێ مرى، كو مهزهلكا عائیشایێ بوو ئهوا دكهفته تهنشتا مزگهفتا وى، و پشتى مزگهفت هاتییه مهزنكرن، مهزهلكا عائیشایێ ب سهر مزگهفتێ ڤه نههاته بهردان، دا قهبر نهكهفته د مزگهفتێ ڤه، بهلكى مهزهل وهكى خۆ ما، و مزگهفت ل تهنشت و پشت مهزهلێ هاته فرههكرن، و نوكه سێ دیوار د ناڤبهرا قهبرى و مزگهفتێ دا ههنه.
•ژ وان مفایێن د ڤێ حهدیسێ دا ههین ب كورتى:
1- كرنا عیبادهتێ خودێ ل سهر قهبرێ ههر كهسهكێ ههبت، ژ بهر چاكییا وى كهسى گونهههكا مهزنه، و دژى تهوحیدا دورسته، ژ خۆ ئهگهر عیبادهت بۆ قهبرى ب خۆ بێتهكرن، هنگى ئهو دبته شركا مهزنتر.
2- ئاڤاكرنا مزگهفت و مهزارگههان ل سهر قهبران كارهكێ حهرامه، و چێ نابت بێتهكرن.
3- ئهگهر مرییهك د مزگهفتهكێ ڤه بێته ڤهشارتن، ئهو مزگهفت نائێته ههڕفاندن و خرابكرن ژ بهر قهبرى، بهلكى قهبر ب ئحترام ڤه دێ ئێته ڤهكرن، و ئهو جهنازه بۆ گۆڕستانێ دێ ئێته ڤهگوهاستن، دا چو قهبر د مزگهفتێ دا نهمینن، و كرنا نڤێژێ ل مهقبهرێ یان وى جهێ قهبرهك لێ ههبت یا دورست نینه، وهكى فقهزانێن موسلمان دبێژن.
4- ڕوینشتنا ل سهر قهبرى ڕهنگهكێ بێ ڕێزییێیه د گهل خودانێ قهبرى، لهو ئهو كارهكێ نه یێ دورسته، و وهكى ڕوینشتنی پێلێدان ژى چێ نابت.