دهرگههێ ئهحكامێن دیهت و برینان
دية الرجل المسلم مائة من الإبل، أو مائتا بقرة، أو ألفا شاة، أو ألف دينار، أو اثنا عشر ألف درهم، أو مائتا حلة، وتغلظ دية العمد وشبهه، بأن يكون المائة من الإبل في بطون أربعين منها أولادها، ودية الذمي نصف دية المسلم، ودية المرأة نصف دية الرجل، والأطراف وغيرها كذلك في الزائد على الثلث، وتجب الدية كاملة في العينين والشفتين واليدين والرجلين والبيضتين، وفي الواحدة منها نصفها، وكذلك تجب الدية كاملة في الأنف واللسان والذكر والصلب، وأرش المأمومة والجائفة ثلث دية المجني عليه، وفي المنقلة عشر الدية ونصف عشرها، وفي الهاشمة عشرها، وفي كل سن نصف عشرها، وكذلك في الموضحة، وما عدا هذه المسماة فيكون أرشه بمقدار نسبته إلى أحدها تقريبا، وفي الجنين إذا خرج ميتا الغرة، وفي العبد قيمته، وأرشه بحسبها.
دیهت: ئهو ماله یێ ب سهبهب جینایهتهكێ ژ لایێ تاوانبارى ڤه بۆ تاوانلێكرى یان وهلییێن وى دئێتهدان.
(دیهت، یان بهایێ خوینا زهلامێ موسلمان سهد حێشترن، یان دوسهد چێل، یان دو هزار پهز، یان هزار دینار، یان دوازده هزار دهرههم، یان دوسهد كراس) ژ كراسێن یهمهنى، و دیاره هنگى ئهو ب بها بووینه، (و د كوشتنا ژ قهستا دا دیهت ستویر دبت، دڤێت چل ژ وان سهد حێشتران دئاڤس بن، و دیهتا مرۆڤێ زوممى) و ئهو كافرێ موعاهده یێ كو د ناڤ موسلمانان دا دژیت، (نیڤا دیهتا موسلمانییه، و دیهتا ژنێ نیڤا دیهتا زهلامییه، و دهست و پێ و ئهندامێن دى ژى یێن كو دیهتا وان زێدهتر ژ سێئێكێ دیهتا ژنێ نیڤا یا زهلامییه) مهعنا: ئهگهر دیهت ژ سێئێكێ كێمتر بوو دیهتا ژنێ وهكى یا زهلامییه، ئهڤه ل دویڤ بۆچوونا هندهك زانایان.
و هندهكێن دى دبێژن: نهخێر، دیهتا ژنێ د ههمییێ دا نیڤا دیهتا زهلامییه. (و دیهتا تمام واجب دبت د ههردو چاڤ و لێڤ و دهست و پێ و هێكان دا) یهعنى: ههر ئهندامهكێ مرۆڤى دو ژێ ههبن، و ههردو هاتنه تهلفاندن، دیهتا كامل پێشڤه دئێتهدان، (و ئهگهر ئێك ژ وان بت نیڤا دیهتێ واجب دبت، ههر وهسا دیهتا تمام واجب دبت د دفن و ئهزمان و ئامیرهتێ زهلامینییێ و ههستییێ پشتێ) یـهعـنـى: د وان ئهندامان دا یێن مرۆڤى ئێك ب تنێ ژێ ههى.
(و دیهتا وێ برینا دگههته مهژى یان كویراتییا گۆشتى سێئێكا دیهتێیه، و ئهو برینا ههستى ژ جهێ وى دبهت دههێك و نیڤا دیهتێ بۆ ههیه، و ئهوا ههستى دههڕشینت دههێكا دیهتێ بۆ ههیه، و بۆ ههر ددانهكى نیڤا دههێكێیه، ههر وهسا ئهو برینا دگههته ههستى ژى، و ژ بلى ڤان برینێن ناڤێن وان هاتین ههر برینهكا ههبت دیهتا وێ وهكى یا وێ برینێیه ئهوا نێزیكى وێ بـت، و دیـهتا ژبهرچوونا بچویكى عهبدهكه، و دیهتا عهبدى بهایێ وییه، و برینا وى ل دویڤ قیمهتێ وییه).
دهرگههێ دانهسویندا كوژهكان
إذا كان القاتل من جماعة محصورين ثبتت، وهي خمسون يمينا يختارهم ولي القتيل، والدية، إن نكلوا عليهم، وإن حلفوا سقطت، وإن التبس الأمر كانت من بيت المال.
قهسامهت ژ قهسهمێ هاتییه وهرگرتن، و قهسهم د زمانێ عهرهبان دا سوینده، و مهخسهد ب قهسامێ ل ڤێرێ ئهوه كوشتییهك ل جههكى بێته دیتن، و بكوژێ وى نهئێته نیاسین، و نیشان ل سهر پتر ژ كهسهكى ههبت، و وهلییێ كوشتى دهعوایێ ل وان بكهت.
(ئهگهر كوشتى ژ كۆمهكا دهسنیشانكرى بت، قهسامهت بنهجهـ دبت، و هنگى وهلییێ كوشتى دێ پێنجى كهسان ژ وان هلبژێرت دا سویند بخۆن كو ئهڤان ئهو مرۆڤ نهكوشتییه، ئهگهر وان سویند نهخوار دێ دیهتێ دهن، و ئهگهر سویند خوار دیهت ژ سهر وان ڕادبت، و ئهگهر مهسهله یا ئالۆز بت دیهت ژ بهیتولمالێ دئێتهدن).
