31. تهوحیدا خودێ هندێ دخوازت
حوكم یێ وى بت نه یێ كهسێ دى
(43) عَنْ عَدِىِّ بْنِ حَاتِمٍ -رَضِيَ اللهُ عَنْه- قَالَ: أَتَيْتُ النَّبِيَّ -صلى الله عليه وسلم- وَفِى عُنُقِي صَلِيبٌ مِنْ ذَهَبٍ. فَقَالَ: ( يَا عَدِيُّ اطْرَحْ عَنْكَ هَذَا الْوَثَنَ ( وَسَمِعْتُهُ يَقْرَأُ فـِي سُـورَةِ بَـرَاءَةَ: ( ٱتَّخَذُواْ أَحبَارَهُم وَرُهبَٰنَهُم أَرۡبَابا مِّن دُونِ ٱللَّهِ ( قَالَ: ( أَمَا إِنَّهُمْ لَمْ يَكُونُوا يَعْبُدُونَهُمْ وَلَكِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا أَحَلُّوا لَهُمْ شَيْئًا اسْتَحَلُّوهُ وَإِذَا حَرَّمُوا عَلَيْهِمْ شَيْئًا حَرَّمُوهُ ).رواه أحمد والترمذي
عهدییێ كوڕێ حاتهمى -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: ئهز هاتمه نك پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- و خاچهكا زێڕى د ستویێ من دا بوو، وى گۆت: ڤى صهنهمى ژ خۆ ڤهكه، و من گوهـ ل وى بوو وى ئهڤ ئایهته ژ سوورهتا (بهرائهتێ) دخواند: ( ٱتَّخَذُوٓاْ أَحۡبَارَهُمۡ وَرُهۡبَٰنَهُمۡ أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ ).
یهعنى: جوهى و فهلهیان زانا و عیبادهتكهرێن خۆ بۆ خۆ كربوونه خودا ژ بلى خودێ. و گۆت: هندى ئهون وان عیبادهت بۆ وان نهدكر، بهلێ ئهگهر وان تشتهك بۆ وان حهلال كربا وان ئهو حهلال ددیت، و ئهگهر تشتهك ل سهر وان حهرام كربا وان ئهو حهرام ددیت.ئهحمهد و ترمذى ڤهدگوهێزن
خــودایـــێ مــهزن د ئــایــهتا (31)ێــدا ژ سـوورهتا (التوبة) بهحسێ ئێك ژ سالۆخهتێن مللهتێ ئسرائیلییان دكهت و دبێژت: ( ٱتَّخَذُوٓاْ أَحۡبَارَهُمۡ وَرُهۡبَٰنَهُمۡ أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ )
یهعنى: وان پهڕستنا مهزنێن خۆ یێن دینى و عبادهتكهرێن خۆ دكر، و دهمێ عهدییێ كــوڕێ حــاتــهمــى ب ڕهنـگـهكێ سهرڤه سهرڤه و ساده د پهیڤا پهڕستنێ گههشتى و گۆتییێ: ئهى پێغهمبهرێ خودێ مه پهڕستنا وان نهدكر! پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بۆ وى ئاشكهرا كر كو ڕهنگهكێ دى یێ پــهڕسـتـنـێ هــهیــه دبــت گــهلــهك كــهس خــۆ لێ هشیار نهكهن، ئهو ژى گوهدانا د حهلالكرن و حهرامكرنێ دایه، حهلالكرن و حهرامكرن، یان دانانا شریعهت و قانوونانه ب تنێ مافێ خودێیه، و ههر كهسهكێ ڤى مافى بدهته خۆ یان كهسهكێ دى، ئهو وى شرك ب خودێ كر، و تهوحیدا وى د پهڕستنێ دا شكانـد، و ئێك ژ بناخهیێن عهقیده و باوهرییا ئیسلامى ئهوه حوكمدارى دڤێت بۆ خودێ ب تنێ بت، وهكى د ئایهتهكێ دا هاتى: ( إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلۡقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ 40).
یهعنى: حوكمێ ڕاســت و حهق يێ خودێ ب تنێیه، وى چو ههڤپشك نينن، و وى فهرمان دايه كو ژ وى پێڤهتر هوين خۆ نهئێخنه بن فهرمانا كهسێ دى، و پهرستنا وى ب تنێ بكهن، و ئهڤهيه دينێ ڕاست يێ چو خوارى تێدا نه، بهلێ پترییا مرۆڤان ڤێ چهندێ نزانن.
◼ژ وان مفایێن د ڤێ حهدیسێ دا ههین ب كورتى:
1- حوكمدارى ب تنی دڤێت بۆ خودێ بت، چونكى وى ب تنێ مافێ دانانا شریعهتى و حهلالكرن و حهرامكرنێ ههیه.
2- ههچییێ گوهدارییا كهسهكێ دى ژ بلى خودێ بكهت، د وى تشتى دا یێ خودێ فهرمان پێ نهكربت، و باوهر بكهت كو وى كهسى ژى ژ بلى خودێ یان د گهل خودێ مافێ فهرمانان ههیه، ئهو هنگى دكهفته د شركێ دا.
3- هندهك مرۆڤ ههنه عهقلێ خۆ گهلهك دبینن، و دخوازن عهقلێ وان ژێدهرێ ئێكێ یێ دانانا شریعهت و قانونان بت، لهو ههر (نهصصهكا شهرعى) یا ههبت ئهگهر ل دویڤ عهقلێ وان نهبت، ئهو وێ (تهئویل) دكهن، یان دهاڤێژن، و ئهڤه سهرداچوون و بهرزهبوونهكا ئاشكهرایه.. و د عهقیدهیا ئیسلامى دا ئهصل و بناخه كیتاب و سوننهته، ههر چهنده ئهم ل وێ باوهرێینه كو نهصصێن شهرعى یێن دورست و عهقلێ مرۆڤى یێ ساخلهم دژى ئێك نینن.
