( 34 )
ئەو تشتێ مرۆڤ ژێ دورست دبت و
پشتی مرنێ دوبارە ژێ دورست دبت
ئەگەر مرۆڤ بەرێ خۆ بدەتـە ئایەتێن قورئانێ وحەدیسێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دێ بینت ئەو ل گەلەك جهان بەحسێ وان قویناغان دكەن یێن چێبوون ودورستبوونا مرۆڤی تێ دبۆرت .. ئەڤە ل وی دەمێ زانینێن مرۆڤی د ڤێ دەربارەیێ دا گەلەك د بەسیط ئەگەر نەبێژین : هەر دچوننە !
وپشتی مرۆڤ د لایێ علمی وزانینێ پێشكەفتی ، ب تایبەتی ئەو علمێ پەیوەندی ب چێبوون ودورستبوونا جەنینی ڤە ، ئاشكەرا بـوو كو ئەو پێزانینێن د وان ئایەت وحەدیسان دا هەین یێن كو د ڤێ دەربارەیێ دا هاتین گەلەك ددورست وزێدە دبنەجـهــ بووینە ، تشتێ هندێ دگەهینت كو ئەڤ گۆتنە ژ نك خودایێ ئافرەندەر هاتینە نە كو مرۆڤەكی ژ نك خۆ گۆتینە ، و ل ڤێرێ ئەم دێ بەحسێ حەدیسەكێ ژ حەدیسێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ یێن كو ئعجازەكا علمی تێدا هەی ، ئەو حەدیس ژی ئەوە یا ئیمامێ وموسلم ونەسائی وئەبوو داوود ژ ئەبوو هوریرەی ڤەدگوهێزن ، دبـێـژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ كل ابنِ آدم يأكله الـتـراب إلا عَجْبَ الذنَبِ منه خلق وفيه يركب ـ ئاخ هەمی لەشێ مرۆڤی دخۆت هەستیكێ بنێ كەلێژیێ نەبت ئەو ژ وی هاتییە ئافراندن و ژ وی دێ ئێتە لێكدان ] .
و د حەدیسەكا دی دا یا ( حاكم ) ژ ئەبوو سەعیدێ خودری ڤەدگوهێزت هاتیە ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ يأكل التـراب كل شيء من الإنسان إلا عجب ذنبه ـ ئاخ هەمی تشتی ژ مرۆڤی دخۆت ئەو هەستیك تێ نەبت یێ د كەلێژیا وی دا ] هندەكان گۆت : ئەی پێغەمبەرێ خودێ ئەو چ هەستیكە ؟ وی گۆت : [ مثل حبة خردل منه ينشئون ـ ئـەو وەكـی دندكەكا تۆڤێ خەندەلكێ یە ئەو ژێ دئێنە دورستكرن ] .
و د ریوایەتەكا دی دا هەر یا ئیمامێ موسلم هاتییە پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ دبێژت : [ إن في الإنسان عظماً لا تأكله الأرض أبداً فيه يركب يوم القيامة ـ د لەشێ مرۆڤی دا هەستیكەك هەیە عەرد قەت وی ناخۆت ، ڕۆژا قیامەتێ ئەو ژێ دئێتە لێكدان ] گۆتـن : ئەو چ هەستیكە ؟ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ عجب الذنب ـ هەستیكێ كەلێژیێ ] .
ئـەڤ حـەدیـسـە ـ ب كورتی ـ سێ زانینان ددەنە مە ، كو ل دەمــێ گـۆتنا ڤان حەدیسان ئەو هەر سێ زانین ل بەر زانایان ب خۆ دڤەشارتی بوون ، حەتا خەلكێ عامی پێ بزانن ، ئەو هەر سێ زانین ژی ئەڤەنە :
یا ئێكێ : مرۆڤ هەر ژ دەسپێكێ دەمێ چێ دبت ژ وێ دندكا هەستیكی چێ دبت ئەوا د بنێ كەلێژییا وی دا هەی .
یا دووێ : مرۆڤ پشتی دمرت ودئێتە ڤەشارتن ، ب درێژیا سال وزەمان لەشێ وی ب گۆشت وهەستی ڤە دمرت وپویچ دبت و د ناڤ ئاخێ دا دحەلیێت ، ب تنێ ئەو هەستیكێ بچویك نەبت ئەوێ هندێ بچویك هندی دندكەكا تۆڤێ خەندەلكێ ، ئەوا كانێ ب چاڤ دئێتە دیتن یان نە !
یا سیێ : دەمێ قیامەت ڕادبت ، وحەزكرنا خودێ ل سەر هـنـدێ دئـێـت مــری جـارەكـا دی ژ قـەبــران ڕابنەڤە وبەر ب مەحشەرێ ڤە بچن ، لەشێ مرۆڤی جارەكا دی هەر ژ وێ دندكێ ئەوا مایە ساخ شین دبتەڤە ، وەكی د ئایەتەكێ دا هاتی : [ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ ـ وەكی جارا ئێكێ ئەم ئافراندنێ دوبارە دكەینە ڤە ] ( الانبیاء : 104 ) .
پشتی پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ب پتـر ژ هزار وسێ سەد سالان ئەڤ زانینە ل بەر مرۆڤی وعلمێ وی مانە ڤەشارتی ، حەتا ئەو شیای هندەك ئامیرەتێن زێدە ( دەقیق ) دورست بكەت وزێرەڤانییێ پێ ل مرۆڤی بكەت دەمێ ئەو هێشتا د ( نوطفه وبوەیضــێ ) دا وحـەتـا دبتە مرۆڤەكێ دورست ودئێتە سەر دنـیـایــێ ، هـنـگـی ژ نـوی زانینا ئێكێ ژ ڤان هەر سێ زانینا ب ڕەنگەكێ علمی بۆ ئاشكەرا بوو .
زانایێن بسپۆر د علمێ ( جەنینی ) دا دبێژن : پشتی بوەیضه ب نـوطـفــێ دئـێـتـە تەلقیحكرن ب پازدە ڕۆژان ، دەمێ ئەڤ ( بویضه ) د ناڤ دیوارێ رەحـمی دا دئێتە ڤەشارتن حەتا دگەهت ، وئەڤ جهە ئەوە یێ قورئان دبێژتێ : ( القرار المكین ـ جهێ لـێ ئاكنجیبوونا موكم ) داڤەكا زراڤ یا ب چاڤ نەئێتە دیتـن د ڤێ بوەیـضــێ دا دورست دبت ، وزانا دبێژنێ : ( داڤا دەسپێكێ ) یان ( الشریط الأولی ) چونكی ئەو دبتە دەسپێك بۆ چێبوون ودورستبوونا لەشێ جەنینی ، و ژ سالۆخەتێن ڤێ داڤێ ئەوە خودێ شیان یا دایە ئەو شانان بۆ لێكڤەكرنێ ( انقسام الـخـلایا ) بـەرهــەڤ بــكــەت ، دا ئەو شانێن نوی چێ دبن ل پاشەڕۆژەكا نێزیك خۆ بدەنە ئێك وهندەك ئەندامان دورست بكەن ، وپشتی لەشێ جەنینی دورست دبت ، ئەڤ داڤا دەسپێكێ یا لەش هەمی ژێ دورست بووی بەرزە دبت ، نەكو پویچ دبت ، بەلكی ئــەو ـ پـشـتـی ب دەورێ خۆ یێ مەزن ڕادبت ـ دچتە د دویماهیا هەستیێ پشتێ ڕا ئەوێ دبێژنێ : ستوینا فەقەراتان ، زینا پشتێ ( العمود الفقري ) ، و ب دورستی د وی جهی دا یێ ئەم ب كوردی دبێژینێ : كەلێژی ، و ب عەرەبی دبێژنێ : ( عجب الذنب ) وئەڤ داڤە دبتە دندكەكا بچویك یا هەستی .
ئەڤە ئەو ڕاستییا علمی یا نوی ئەوا بسپۆرێن ( علم الأجنة) ل دویماهیا سەدسالا بیستێ زایینی ژ نوی گەهشتینێ و د كتێبێن خۆ دا بەلاڤكری !
ئەڤە ئێك ..
یا دووێ : نوكە ب ڕێكێن زانستی مسۆگەر بوویە كو ئەڤ دندكا هە یا هەستی ژ لەشێ مرۆڤی موستەحیلە پویچ ببت ئەگەر چەند كاودانێن جودا جودا د سەر دا بێن ژی ، وئەڤ چەندا هە هاتە مسۆگەركرن پشتی كۆمەكا زانایێن چینی ب هژمارەكا تاقیكرنێن موختەبەری ڕابووین ، ووان دنكەك ژ ڤە هەستی ئینای وڤیاین وێ ب ڕێكێن كیمیاوی د ناڤ هندەك ( ئەحـمـاضــێن ) دژوار و ب هێز دا بحەلینن ، یان ب ڕێكێن فیزیاوی ب سۆتنێ پویچ بكەن ، یان ئامویرەتان بهێرن ، یان بێخنە بن هندەك تیشكێن جودا جودا ، وئەنجامێ ئەو گەهشتینێ ئەڤە بوو وان گۆت : موستەحیلە ئەڤ هەستیكە بێتە پویچكرن یان خرابكرن .
یا سیێ : پشتی ب ڕێكێن علمی وموختەبەری یێن نوی بۆ مە دیار بووی كو دو ژ ڤان پێزانینێن كو د ڤان حەدیسێن بۆری دا هاتین ژ ڕاستیێن علمی یێن نە بەرگومانن ، وئەو ژ وان ڕاستیانە یێن مرۆڤ ـ بەری پـتـر ژ هزار وسێ سەد سالان ـ قەت وقەت نـەشـێـت ب شارەزایــی و ( فراسەتێ ) بگەهتێ ، ودڤێت ئەو ب ڕێكا وەحیەكا خودایی گەهشتبە پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ مەنطق هندێ دگەهینت كو دڤێت پشكا سییێ ژ حەدیسێ یان پێزانینا سیێ ژی ڕاستی بت ، وئـەگـەر مـرۆڤ ئەڤرۆ د دنیایێ دا نەشێت ب ڕێكێن علمێ ( موجەررەد ) بگەهتێ ، مسۆگەر ڕۆژەك دێ ئێت ئەو ڤێ ڕاستیێ ژی ب چاڤ دێ بینت ، كا چاوا وی هەردو ڕاستیێن دی نوكە ب چاڤ دیتینە .
وپشتی هنگی بۆ مرۆڤی هەیە پسیارەكێ ل بەر سنگێ زانایان بدانت : ئەرێ مادەم ئـەڤـرۆ ب ڕێكێن زانستی بۆ هەوە ئاشكەرا بوو كو ئەڤ پارچەیا بچویك د لەشێ مرۆڤی دا ئەوا لەشێ مرۆڤی ل دەسپێكێ ژێ دورست دبت ، پشتی مرنا مرۆڤی وحەلیانا لـەشــێ وی ئــەو دمینتە ساخ وپویچ نابت ئەگەر خۆ د ناڤ تــیــزابـێ دا بێنە حەلاندن یان ب ئاگری بێتە سۆتن یان ب ئامیرەتەكی بێتە هێران ، ئەرێ مانا ڤێ پارچەیێ ژ لەشێ مرۆڤی ب ڤی ڕەنگی كارەكێ بێ ئارمانجە ؟ وتشتەكێ ژ قەستایە ؟
یا ئەم دزانین هەر تشتەكێ د لەشێ مرۆڤی دا هەی ئەگەر چەند یێ هویر وبچویك ژی بت فایدەیەك تێدا هەیە وئارمانجەك پێ هەیە ، هوین بـێـژن ئارمانج ژ مانا ڤی هەستیكی پشتی مرنێ چیە ؟
بەرسڤا مە خودان باوەران یا كو مە ژ حەدیسا پـێـغـەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وەرگرتی ئەڤەیە : ل ڕۆژا قیامەتێ دەمێ فەرمانا خودێ ل سەر هندێ دئێت خودان رح جارەكا دی زێندی ببنەڤە ، لەش دوبارە ژ ڤێ دندكا هە شین دبتەڤە كانێ چاوا ئەو جارەكا ئێكێ ژێ هاتبوو دورستكرن ، وئەوێ شیای مرۆڤی جارا ئێكێ ژ ڤێ داڤا دەسپێكێ دورست بكەت ، ل بەر وی یا ئاسێ نابت ئەو وی جارەكا دی ژ دنكەكا هەستیكی یا هویر چێ بكەتەڤە : [ مَا خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ إِنَّ اللّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ ـ ئافراندنا هەوە گەلی مرۆڤان وزێندیكرنا هەوە پشتی مرنێ هەما وەكی ئافراندن وزێندیكرنا نەفسەكا ب تنێ یە ، هندی خودێ یە گوهدێرێ بینەرە ] ( لقمان : 28 ) .
