دەرگەهێ ئێکێ زەکاتا گیانەوەران
ناڤبڕا ئێكێ نیصابا حێشتران
إذا بلغت الإبل خمسا ففيها شاة، ثم في كل خمس شاة، فإذا بلغت خمسا وعشرين ففيها ابنة مخاض، أو ابن لبون، وفي ست وثلاثين ابنة لبون، وفي ست وأربعين حقة، وفي إحدى وستين جذعة، وفي ست وسبعين بنتا لبون، وفي إحدى وتسعين حقتان إلى مائة وعشرين، فإذا زادت ففي كل أربعين ابنة لبون، وفي كل خمسين حقة.
نیصاب: ئهو قهدهره یا ئهگهر مالێ مرۆڤى گههشتێ، و سال د سهر ڕا بۆرى، زهكات لێ دكهڤت، و بۆ ههر مالهكێ زهكات لێ بكهڤت نیصابهكا دهسنیشانكرى ههیه، و ل ڤێرێ بهحسێ نیصابا حێشتران دئێتهكرن.
(ئهگهر حێشتر بوونه پێنج زهكاتا وان پهزهكه -ئهگهر میهـ بت دڤێت سالهك تمام كربت، و ئهگهر بزن بت دڤێت دو سال تمام كربن-، پاشى بۆ ههر پێنج حێشتران پهزهكه، و ئهگهر گههشتنه بیست و پێنجان زهكاتا وان حێشترهكا مێیه یا كو ماكا وێ ئاڤس ببت -سالهك تمام كربت-، ئهگهر ئهو نهبت ئێكێ نێر یێ كو ماكا وى تێشكا خۆ دانابت -دو سال تمام كربن-) یهعنى: ئهگهر مێیێن ئێك سالى ههبن، چێ نابت نێرێن دو سالى بێنهدان، (و ئهگهر حێشتر بوونه سیهـ و شهش حێشترهكا دو سالى دئێتهدان، و ئهگهر ئهو بوونه چل و شهش حێشترهكا سێ سال تمام كرین دئێتهدان، و ئهگهر ئهو بوونه شێست و ئێك ئێكا چار سال تمام كرین دئێتهدان، و ئهگهر ئهو بوونه حهفتێ و شهش دو حێشترێن مێ یێن دو سال تمام كرین دئێنهدان، و ئهگهر ئهو بوونه نۆت و ئێك حهتا سهد و بیستان دویێن سێ سالى دئێنهدان، و ئهگهر ئهو ژ سهد وبیستان زێدهتر لێ هاتن د ههر چل حێشتران دا ئێكا دو سالى دئێتهدان، و د ههر پێنجییان دا ئێكا سێ سالى دئێتهدان).
و ئـهڤ نیصابه بـۆ زهكاتا حێشتران د حهدیسهكا دورســت دا هاتییه یا بـوخارى ژ ئهنهسى ڤهدگوهێزت كو ئهبوو بهكرى ئهو چهنده بۆ وان نڤیسى و گۆت: ئهڤه ئهوه یا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ل سهر موسلمانان فهركرى.
ناڤبڕا دویێ نیصابا چێلان
ويجب في ثلاثين من البقر تبيع أو تبيعة، وفي أربعين مسنة، ثم كذلك.
و ئهڤ نیصابه بۆ گامێشانه ژى، و حهتا ئهو نهبنه سیهـ چو زهكات لێ ناكهڤت، (و ئهگهر ئهو بوونه سیهـ) و ئهو بن یێن ب دهڤێ خۆ دچهرن (ئێكێ یان ئێكا سالهك تمام كربت زهكاتا وانه، و د چلان دا ئێكا دو سالییه، و وهسا).
د ریوایهتێن دورست دا هاتییه كو ئهگهر چێل بوونه حهفتێ زهكاتا وان ئێكا دو سالى و ئێكێ ئێك سالییه، و ئهگهر ئهو بوونه حهشتێ دویێن دو سالینه، و د نۆتان دا سێیێن ئێك سالى، و د سهدان دا ئێكا دو سالى و دویێن ئێك سالى، و د سهد و دههان دا دویێن دوسالى و ئێكێ ئێك سالى، و د سهد و بیستان دا سێیێن دو سالى، یان چارێن ئێك سالى، و ئهگهر ئهو ژ سهد و بیستان دهرباس بوون د ههر سیهان دا ئێكێ ئێك سالى، و د ههر چلان دا ئێكا دو سالى.
ناڤبڕا سێیێ نیصابا پهزى
ويجب في أربعين من الغنم شاة إلى مائة وإحدى وعشرين، وفيها شاتان إلى مائتين وواحدة، وفيها ثلاث شياه، إلى ثلاثمائة وواحدة، وفيها أربع، ثم في كل مائة شاة.
و فهرق ناكهت پهزێ سپى بت (میهـ بن) یان یێ ڕهش بت (بزن بن) یان تێكهل بن، (و د ههر چل پهزان دا، حهتا سهد و بیست و ئێكان) ئهگهر ب دهڤێ خۆ بچهرن، و سالهك د سهر ڕا بۆرى بت (دانا پهزهكێ واجبه) ئهگهر میهـ بت دڤێت عهمرێ وێ كێمتر ژ سالهكێ بت، و ئهگهر بزن بت دڤێت سالهك تمام كربت و چووبته د سالا دویێ دا، و ئهگهر ئهو بوونه سهد و بیست و ئێك (هنگى دو پهز واجب دبن، حهتا دوسهد و ئێكان، و هنگى زهكاتا وان سێ پهزن، و ئهگهر ئهو بوونه سێسهد و ئێك چار پهز واجبن دبن، پاشى د ههر سهدان دا پهزهكه).
ناڤبڕا چارێ
كۆمكرن و ژێكڤهكرن و حهیوانێن
زێده ژ نیصابێ دا
ولا يجمع بين متفرق من الأنعام، ولا يفرق بين مجتمع خشية الصدقة، ولا شيء فيما دون الفريضة، ولا في الأوقاص، وما كان من خليطين فيتراجعان بالسوية، ولا تؤخذ هرمة، ولا ذات عوار، ولا عيب، ولا صغيرة، ولا أكولة، ولا ربى، ولا ماخض، ولا فحل غنم.
(و ژ ترسێن دانا زهكاتێ دا ئهو حهیوانێن ژێكڤهكرى د گهل ئێك نائێنه كۆمكرن، و یێن كۆمكرى نائێنه ژێكڤهكرن).
نموونهیێ كۆمكرنا ژێكڤهكرییان: ئهگهر دو زهلامان سهد و بیست و ئێك پهز ههبن، دڤێت سێ پهزان بدهن، ڤێجا ئهو ڕابن پهزێ خۆ لێكڤهكهن ئێكى شێست بگههنێ و یێ دى شێست و ئێك، و گاڤا ڤیا زهكاتێ بدهن ههر ئێك پهزهكێ دێ دهت، مهعنا: پهزهك د كیسێ وان ما.. ئهڤه چێ نابت.
و نموونهیێ ژێكڤهكرنا كۆمكرییان: سێ زهلامان ههر ئێكى چل پهز ههبن، دهمێ ئهو زهكاتێ ددهن دڤێت ههر ئێك پهزهكى بدهت، ڤێجا ڕابن پهزێ خۆ بكهنه ناڤێك دا ببنه سهد و بیست، و هنگى پهزهكا ب تنێ واجب دبت، مهعنا: دو پهز د كیسێ وان دمینن.. ئهڤه ژى چێ نابت. چونكى ئهڤ كارێن ب ڤى ڕهنگى ڕهڤینه ژ زهكاتێ. (و مالێ كێمتر ژ نیصابێ زهكات لێ ناكهڤت) وهكى كو مرۆڤهكى سیهـ و نههـ پهز ههبن، (و ئهو مالێ د ناڤبهرا دو نیصابان ژى دا) وهكى كو ئێكى سهد و بیست پهز ههبن، چلان ئێك زهكاته، و سهد و بیست و ئێكان دو، ژ چل و ئێكان حهتا سهد و بیستان چو زهكات لێ ناكهڤت. و ئهڤى مالى ب عهرهبى دبێژنێ: (ئهوقاص). (و ئهو مالێ تێكهلكرى زهكات ل دویڤ مالێ ههر ئێكى د ناڤبهرێ دایه) وهكى دو زهلامان سێسهد پهز ههبن، زهكاتا وان سێ پهزن، ههر ئێكى ئێك و نیڤ، ژ خۆ ئهگهر سهد یێن ئێكى بن، و دو سهد یێن ئێكى بت، یێ ئێكێ پهزهك ل سهره و یێ دى دو پهز.. و هۆسا.
و هندهك حهیوان ههنه، نههى هاتییهكرن كو ئهو بۆ زهكاتێ بێنهدان، لهو خودانێ مهتنى گۆت: (و ئهوا ژ پیراتى ددانێن وێ كهفتین، و یا ب چاڤهكى، و خودان عهیب) عهیبهكا بهایێ وێ كێم بكهت، (و یا بچویك، و یا خرش ئهوا نهزێت، و ئهوا ل مال دئێته ب خودانكرن ژ بهر شیرێ وێ، و یا ئاڤس، و نێرى، ئهڤه بۆ زهكاتێ نائێنه وهرگرتن).
دهرگههێ دویێ
زهكاتا زێڕ و زیڤى
إذا حال على أحدهما الحول ربع العشر، ونصاب الذهب عشرون دينارا، ونصاب الفضة مائتا درهم، ولا شيء فيما دون ذلك، ولا زكاة في غيرهما من الجواهر، وأموال التجارة، والمستغلات.
زانا ههمى ل وی باوهرێنه كو زهكاتا زێڕ و زیڤى واجبه، و ئاشكهرایه كو بهرێ پاره زێڕ و زیڤ بوو، دینار ژ زێڕى دهاته دورستكرن و دهرههم ژ زیڤى، و نیصابێ وان (ئهگهر سال د سهر ئێك ژ ههردووان ڕا دهرباس بوو چارێكا دههێكێیه) و ئهڤه سڤكتترین ڕهنگێن زهكاتێیه، مال ل سهر دههـ پشكان دئێته لێكڤهكرن، و چارێكا پشكهكێ دبته زهكاتا وى، (و نیصابا زێڕى بیست دیناره) و بیست دینار (85) غـرامه ژ زێڕێ عیار (24) و (97) غرامه ژ زێڕێ عیار (21) و (113) غرامه ژ زێڕێ عیار (18)، د حهدیسهكا دورست دا یا ئهبوو داوود ژ ئبن عومهرى و عائیشایێ ڤهدگوهێزت هاتـیـیـه كـو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ژ ههر بیست دیناران نیڤ دینار وهردگرت، و ژ ههر چل دیناران دینارهك. (و نیصابا زیڤى دوسهد دهرههمه) كو دبته (595) غرام، و زهكات وهكى مه گۆتى دو و نیڤه ژ سهدێ، ب وى شهرتى سالهك د سهر ڕا ببۆرت.
(و زێڕ و زیڤێ كێمتر ژ ڤێ نیصابێ بت زهكات لێ ناكهڤت). (و ژ بلى زێڕ و زیڤى زهكات د چو جهوههرێن دى دا نینه) وهكى: دوڕ و یاقووت و مهرجان و لۆلۆ و زهبهرجهد و هتد.. چونكى چو دهلیل ل سهر وێ چهندێ نینن، (و د مالێ بازرگانییێ ژى دا) ئهڤه ل دویڤ بۆچوونا ئیمامێ شهوكانى، بهلێ جمهوورێ زانایان ل وێ باوهرێنه كو ئهو مالێ بازرگانى پێ دئێتهكرن زهكات لێ دكـهڤـت، چونكى ئهو ژى وهكى زێـڕ و زیـڤـیـنـه، ب تـنـێ فهرق ئهڤهیه نیصابا وان د ناڤبهرا بهایى و مالى دا دئێت و دچت، و ڤى بابهتى درێژى بۆ ههیه، ئهڤه جهێ وێ نینه.
(و) زهكات (د وى مالى ژى دا) نینه (یێ بێته ئستغلالكرن) وهكى: خانى و تورمبێل و ههر تشتهكێ بێته ئستغلالكرن ژ لایێ خودانى ڤه، چ ئهو ب خۆ ب كار بینت، یان بدهته كرێ.
دهرگههێ سێیێ
زهكاتا شینكاتى
يجب العشر في الحنطة والشعير والذرة والتمر والزبيب، وما كان يسقى بالمسنى منها ففيه نصف العشر، ونصابها خمسة أوسق، ولا شيء فيما عدا ذلك كالخضروات وغيرها، ويجب في العسل العشر. ويجوز تعجيل الزكاة، وعلى الإمام أن يرد صدقات أغنياء كل محل لفقرائهم، ويبرأ رب المال بدفعها إلى السلطان وإن كان جائرا.
زهكاتا شینكاتى (د گهنم و جههـ و گهنمۆك و قهسپ و مێویژان دا دههێك واجبه) ئهڤه ئهگهر ب ئاڤا بارانێ بێنه ئاڤدان (و ئهوا ب دهست یان حهیوانان بێته ئاڤدان) زهكاتا وێ (نیڤا دههێكێیه).
(و نیصابا وان پێنج باره) و ههر بارهك نێزیكى (647) كیلۆیێن گهنمینه.
(و ژ بلى وان زهكات د تشتهكێ دى دا نینه، وهكى كهسكاتى -خهزرهواتان- و تشتێن دى).
(و زهكاتا هنگڤینى ژى دههێكه) و خیلافا زانایان د زهكاتا هنگڤینى دا تشتهكێ ئاشكهرایه، هندهك دبێژن: زهكات تێدا نینه، و هندهك دبێژن: زهكات ههیه، و هندهك دبێژت: ئهو مێشێن دئێنه ب خودانكرن زهكات د هنگڤینێ وان دا نینه، و یێن سورشتى زهكات تێدا ههیه.
(و دورسته لهز د زهكاتێ دا بێتهكرن) یهعنى: بهرى دهمێ وێ بێت ئهو بێتهدان، (و واجبه ل سهر ئیمامى -مهزنى- كو زهكاتا دهولهمهندێن ههر جههكى بدهته ههژارێن وى جهى) وهسا تێ نهبت وى جهى ههژار لێ نهبن، هنگى دورسته زهكات بۆ جههكێ دى بێته ڤهگوهاستن، (و زهكات ژ سهر خودانێ مالى ڕادبت دهمێ ئهو زهكاتا خۆ ددهته ف سولتانى ئهگهر خۆ ئهو سولتان یێ زۆردار ژى بت) چونكى د شریعهتى دا دهولهت ب كۆمكرن و بهلاڤكرنا زهكاتێ ڕادبت، نه كو ههر ئێك ژ نك خۆ زهكاتێ ددهت.
دهرگههێ چارێ
ئهوێن زهكات بۆ دئێتهدان
هي ثمانية كما في الآية، وتحرم على بني هاشم ومواليهم، وعلى الأغنياء والأقوياء المكتسبين.
ئهوێن زهكات بۆ دئێتهدان (ههشتن وهكى د ئایهتێ دا هاتى) و مهخسهد پێ ئایهتا (60)ێیه ژ سوورهتا (التوبة) ئهوا تێدا هاتى:( إنما الصدقات للفقراء والمساكين والعاملين عليها والمؤلفة قلوبهم وفي الرقاب والغارمين وفي سبيل اللـه وابن السبيل فريضة من اللـه واللـه عليم حكيم ﴿٦٠﴾ ) یهعنى: زهكاتا واجب بۆ ڤان ههر ههشت ڕهنگێن مرۆڤان دئێتهدان:
1- بۆ ههژارێن پێتڤى يێن چو نهيى.
2- و بۆ وان بهردهست تهنگان ژى يێن هند نهبت تێرا وان بكهت.
3- و بۆ وان يێن زهكاتێ كۆم دكهن.
4- و بۆ وان يێن ههوه دڤێت دلێن وان ب لايێ خۆ ڤه بكێشن يێن ههوه هيڤى ههى كو ئهو موسلمان ببن يان باوهرییا وان ب هێز بكهڤت يان مفاى بگههيننه موسلمانان، يان ژى خرابییا ئێكى پێ ژ موسلمانان بدهنه پاش.
5- و بۆ ئازاكرنا گهردهنا بهنییان.
6- و بۆ ههڤڕكان دا ئهو نهخۆشییا د ناڤبهرا وان دا پێ بێته چاككرن، و بۆ وان يێن قهردارییێ بارێ وان گرانكرى.
7- و بۆ شهڕكهرێن د ڕێكا خودێ دا.
8- و بۆ وى ڕێڤنگى يێ مال د دهستان دا نهمابت. ئهڤ لێكڤهكرنه تشتهكێ فهره خودێ داناى، وخودێ يێ پڕزانايه ب وى تشتێ مفايێ بهنییێن وى تێدا، يێ كاربنهجهه د ڕێڤهبرن و شريعهتێ خۆ دا.
(و ئهو حهرامه بۆ بنهمالا هاشمییان) و مهخسهد پێ مالباتا عهلى و عوقهیل و جهعفهر و عهبباس و حارثییه، و هندهك زانا دبێژن: مالباتا موططهلببیان ژى وهكى وانه، و ئهڤه مالباتا پێغهمبهرینه -سلاڤ لێ بن-، و حهدیسێن دورست ل سهر ڤێ چهندێ ههنه، (و بۆ مهولایێن وان ژى) و مهخسهد پێ ئهو عهبدێن وانه یێن وان ئازاكرین. (و ئهو حهرامه بۆ دهولهمهند و خودان هێزێ كار دكهت) ئهگهر هند ب كارێ وى ڤه بێت كو بێ منهت ببت، ههر وهسا ئهو بۆ وى كهسى حهرامه یێ خودانكرنا وى ل سهر خودانێ زهكاتێ واجب بت، وهكى: كوڕ زهكاتێ بدهته بابێ خۆ، یان مێر بدهته ژنا خۆ، و چێ نابت ئهو د وان ڕێكێن خێرێ ژى بێتهدان یێن مرۆڤ خۆ پێ نێزیكى خودێ دكهت، وهكى ئاڤاكرنا مزگهفتان.
هي صاع من القوت المعتاد، عن كل فرد، والوجوب على سيد العبد ومنفق الصغير ونحوه، ويكون إخراجها قبل صلاة العيد، ومن لا يجد زيادة على قوت يومه وليلته فلا فطرة عليه، ومصرفها مصرف الزكاة.
فتره (ئهو چار بێدهرینه ژ قووتێ عهدهتى بۆ ههر كهسهكى) و ئهڤ چهنده د حهدیسهكا دورست دا هاتییه یا بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن، و ئهو واجبه ل سهر ههر كهسهكی ئهگهر خۆ یێ بالغ نهبت، یان ڕۆژى ل سهر نهبن ژى، (و ئهو واجبه ل سهر سهییدێ عهبدى و سهمیانێ زارۆكى، و یێن وهكى وان) وهكى مێرى ب نسبهت ژنا وى، ئهو فترێ پێش وان ڤه ددهن. (و دهمێ) واجبوونا (دانا وێ بهرى نڤێژا جهژنێیه) و ئهگهر بهرى هنگى ژى بێتهدان دورسته، بهلێ پشتى نڤێژا جهژنێ دهمێ وێ نامینت، و هنگى ئهو دبته خێر وهكى ههر خێرهكا ههبت.
(و ههچییێ زێدهتر ژ قویتێ ڕۆژهك و شهڤهكێ نهبت فتره ل سهر وى نینه).
(و ئهو بۆ وان دئێتهدان یێن زهكات بۆ دئێتهدان) كو ههشت ڕهنگێن مرۆڤانه، و بهرى نوكه بهحسێ وان د گهل مه بۆرییه.