(5) تهوحید و عبوودییهت
ئیمام ئهحمهد ژ عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودى ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت:(ما قَالَ عَبْدٌ قَطُّ إِذَا أَصَابَهُ هَمٌّ وَحَزَنٌ: اللَّهُمَّ إِنِّي عَبْدُكَ، وَابْنُ عَبْدِكَ، وَابْنُ أَمَتِكَ، نَاصِيَتِي بِيَدِكَ، مَاضٍ فِيَّ حُكْمُكَ، عَدْلٌ فِيَّ قَضَاؤُكَ، أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ، سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ، أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِي كِتَابِكَ، أَوْ عَلَّمْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ، أَوْ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِي عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ، أَنْ تَجْعَلَ الْقُرْآنَ رَبِيعَ قَلْبِي، وَنُورَ صَدْرِي، وَجِلَاءَ حُزْنِي، وَذَهَابَ هَمِّي، إِلَّا أَذْهَبَ الله عَزَّ وَجَلَّ هَمَّهُ، وَأَبْدَلَهُ مَكَانَ حُزْنِهِ فَرَحًا) د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دوعایهكێ نیشا ههر عهبدهكى ددهت یێ خهمهك یان بێنتهنگیهك بگههتێ؛ دا ئهو وێ بێژت، وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- مزگینیێ ددهت كوههر كهسهكێ ڤێ دوعایێ بێژت، خودێ خهما وى دێ بهت، وبێنتهنگیا وى ناهێلت، و ل شوینا عێجزیێ كهیفهكێ دێ دهتێ.
و ژ بلى مهسهلا دوعایێ ووێ مزگینیا ل سهر گۆتنا وێ هاتیهدان، حهدیسێ هژمارهكا دهرس ومفایێن مهزن دهربارهى نیاسینیا خودێ، وتهوحید وعبوودییهتێ، وقهدهرێ وتهوهسسولێ، تێدا ههنه، و ژ وان دهرسـێـن پـهیـوهنـدى ب تـهوحیدا خودێ وعهبدینیا مرۆڤى ڤه ههین ئهوه یا ژ دهسپێكا دوعایێ ئێته وهرگرتن، دهمێ دوعاكهر ل دهسپێكا داخوازكرنا خۆ دبێژت: ( اللَّهُمَّ إِنِّي عَبْدُكَ، وَابْنُ عَبْدِكَ، وَابْنُ أَمَتِكَ ) یا رهببى، ئهز عهبدێ تهمه، وكوڕێ عهبدێ تهمه، وكوڕێ عهبدا تهمه.. وئهو دهمێ ڤێ گۆتنێ دبێژت، ئهو ئعترافێ نه ب تنێ ب عهبدینیا خۆ بۆ خودێ دكهت، بهلكى ئهڤ ئعترافا وى ژ دهیك وبابێن وى دگرت، ژ دهیك وبابێن وى یێن ئێكێ وحهتا دگههته (ئادهم وحهووایێ) ژى، ومرۆڤێ ڤێ گۆتنێ بێژت، ئهو زێده خۆ بۆ خودایێ خۆ دشكێنت، وئعترافهكا مهزن ب عهبدینیا خۆ وباب وباپیرێن خۆ بۆ خودێ دكهت، وكو ئهو ملكێ وینه، ووان ژ دهرگههێ وى پێڤهتر چو دهرگههـ نینن ئهو قهست بكهنێ، و ژ بلى وى خودانهك نینه ئهو داخوازا چاڤدانێ ژێ بكهن، لهو ههر جارهكا ڤى خودانى خۆ لێ نهكره خودان، وئهو ژ بیرا خۆ بر، كهسهك نابت خهمێ ژ وى بخوت، وجههك نابت وى بحهوینت، بهلكى ئهو ب مهزنترین ڕهنگ ئهو دێ بهرزهبت وخوسارهتى دێ گههتێ.
وعهبد دهمێ ب ڤى ڕهنگى ئعترافێ ب عهبدینیا خۆ بۆ خودێ دكهت، ئهو ئیقرارێ ب تهوحیدا خودێ دكهت، چونكى ههر وهكى ئهو یێ دبێژته خودایێ خۆ: چاڤهلینهكا ب تنێ ژى ئهز ژ ته بێ منهت نابم، و ژ ته پێڤهتر من كهسهك نینه خۆ پێ بپارێزم، وخۆ بهێلمه ب هیڤیێ ڤه.. وئهڤه هـنـدێ دگـههـیـنـت كو عهبد یێ ئعترافێ دكهت كو خودایهك ههیه خوداینیێ ل وى دكهت، وفهرمانان لێ دكهت.
مهعنا: ئــهو ب حـوكـمـێ عـبـوودیـیـهتا خۆ بۆ خودێ كارى دكهت، نه كو ب كهیفا نهفسا خۆ، وئهڤه حالێ عهبدانه، كار وتهصهرروفا وان ل سهر بناخهیێ عهبدینیێ دئێته ئاڤاكرن، عهبدینیا طاعهتى وگوهداریێ، وئهڤه ئهو عهبدن یێن خودێ ئهو بۆ خۆ پالداین دهمێ گۆتى:(إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ) (الحجر 42 ) ئهو عهبدێن منن، وئهوێن عهبدێن من بن، ته -ئهى شهیطان- چو دهسههلات ل سهر نابت.
ل سهرێ ڤێ دوعایێ، دوعاكهر ئیقرارێ ب تهوحیدا خودێ دكهت، وئعترافێ ب عهبدینیا خۆ بۆ وى دكهت، عهبدینیا طاعهتێ ئهوا گوهدارى بۆ دبته نیشان.. چونكى ئهگهر عهبدینیا طاعهتى ل نك وى نهبت ژى، عهبدینیا مهجبووریێ دێ ل نك ههبت، وى بڤێت یان نهڤێت ئهو دێ عهبدێ خودێ بت و د فهلهكا قههر وربووبییهتا وى دا زڤڕت، چونكى ههر تشتهكێ ل عهرد وعهسمانان ههبت یێ وینه و ژ خهلهكا عهبدینیا وى دهرناكهڤت: (وَلَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَتَّقُونَ) (النحل 52).
