(7) د ناڤبهرا حوكمى وقهدهرێ دا
وپشتى مرۆڤ عهبدبدینیا خۆ یا تمام بۆ خودێ ئاشكهرا دكهت، بهردهوامیێ ددهته دوعایا خۆ ودبێژت: ( مَاضٍ فِيَّ حُكْمُكَ، عَدْلٌ فِيَّ قَضَاؤُكَ )وئهڤ گۆتنه دو تشتان ڤهدگرت:
ئێك: حوكمێ خودێ ل سهر بهنیێن وى یێ ب جهـ هاتیه.
دوو: قهزا وقهدهرا وى بۆ بهنیان دادى وعهدالهت تێدا ههیه.
وئهڤ پارچه ژ حهدیسێ جوداییێ دئێخته ناڤبهرا (حوكمێ) خودێ و(قهضائا) وى دا، د حوكمى دا دبێژت: ( مَاضٍ فِيَّ حُكْمُكَ )یهعنى: ئهو حوكمێ ته ل سهر من داى وبۆ من ڤیاى یێ ب جهـ هاتیه، یهعنى: دێ ههر ب جهـ ئێت، و د قهضائێ دا گۆت: ( عَدْلٌ فِيَّ قَضَاؤُكَ ) یهعنى: ئهو قهزا وقهدهرا ته ل سهر من نڤیسى عهدالهته، وحوكمێ خودێ ل سهر بهنیێ وى دو تشتان ڤهدگرت:
حوكمێ دینى، وئهڤه ئهو تشتن یێن خودێ بۆ عهبدى كرینه شریعهت، وئهڤه یێ ب جهـ هاتیه، بهلێ عهبد دشێت (موخالهفا) وى بكهت.
وحوكمێ كهونى، وئهڤه ئهو تشتن یێن خودێ ڤیاى چێ ببن، وعهبد نهشێت (موخالهف) وان بكهت، چونكى وى چو دهست تێدا نینن.
وچونكى (حوكم) ئهو تشته یێ خودێ بڕیار پێ داى، ئهو ب جهـ دئێت؛ چونكى تشتێ خودێ حوكمى پێ ددهت، ئهو وى دكهت و ب جهـ دئینت، وههر كهسهكێ ژ بلى وى ههى حوكمى ب وى تشتى ددهت یێ وى دڤێت بهلێ شهرت نینه بشێت وى تشتى ب جهـ بینت، لهو د حوكمێ خودێ دا گۆت: ( مَاضٍ فِيَّ حُكْمُكَ ).
وچونكى (قهزا وقهدهر) ئهو حوكمه یێ خودێ ل سهر عهبدێ خۆ ب جهـ ئیناى وتمام ژى بووى، گۆت: ( عَدْلٌ فِيَّ قَضَاؤُكَ ( یهعنى: ههر حوكمهكێ ته ل سهر من ب جهـ ئینابت عهدالهت ئهوه.. وقهدهر وان ههمى تشتان ڤهدگرت یێن خودێ ب سهرێ عهبدێ خۆ ئیناین، ژ ههمى لایان ڤه، ساخى ونساخى، دهولهمهندى وفهقیرى، خۆشى ونهخۆشى، ژین ومرن.. وهتد، وههر تشتهكێ خودێ ل سهر عهبدێ خۆ نڤیسى بت ئهو عهدالهتهكه وى دانایه د جهێ دورست دا، وچو زولم تێدا نینه.
وبهلكى كهسهك ههبت ل ڤێرێ بێژت: قهدهرا خودێ ل سهر هندهك كهسان ئهوه ئهو بێ ئهمریا وى بكهن، وبهر ب گونههێ ڤه بچن، ئهرێ ئهڤه چاوا دێ عهدالهت بت، نهخاسم ئهگهر ئهم ل بیرا خۆ بینینه ڤه كو خودێ پشتى هنگى دێ وان سهرا وێ عقووبه دهت؟ ئهو چ عهدالهته یا عقووبه پێڤه دئێت؟!
وسهرهكانیا گرفتاریا خودانێن ڤێ گۆتنێ ژ هندێ دئێت ئهو نهشێن (عهدالهتێ) و (قهدهرێ) پێكڤه كۆم بكهن، لهو هزر دكهن ههر كهسهكێ باوهرى ب قهدهرێ ئینا دڤێت عهدالهتێ لادهت، وههچیێ بێژت: عهدالهت ههیه، دڤێت باوهریێ ب قهدهرێ نهئینت، وڤێ هزرا ئالۆز دو دهستهكێن سهرداچووى پهیداكرن:
دهستهكهكێ (كو موعتهزلینه) گۆتن: مادهم خودێ مرۆڤى سهرا گونههێ عقووبه ددهت، مهعنا وێ ئهوه گونههـ نه ب قهدهرا خودێ دئێتهكرن، وچونكى ئهونه ب قهدهرا وى دئێتهكرن ژ عهالهتێیه ئهو گونههكارى عقووبه بدهت. و ب ڤێ چهندێ وان درهو ب قهدهرێ كر، ل وى دهمێ وان هزركرى ئهو یێ عهدالهتێ بنهجهـ دكهن!
ودهستهكهكێ (كو جهبرینه) گــۆتــن: زولــم ئـــهوه مــرۆڤ تــهصــهرروفێ د ملكێ كهسهكێ دى دا بكهت، وچونكى ههر تشتهكێ ههبت ملكێ خودێیه، زولم ب خۆ ب خۆ تشتهكێ (مهمنووع) و (موستهحیله) ل سهر وى، و د شیانا وى دا نینه ئهو زولمێ بكهت، لهو ل نك وان چو مهدحه د هندێ دا نینه مهدحێن خودێ ب نهكرنا وى بۆ زولمێ بێتهكرن، وهكى مرۆڤێ كۆره -بۆ نموونه- ئهگهر تو مهدحێن وى بكهى وبێژى: ئهو (نهظهرێ) ناكهت، وبهرێ خۆ نادهته تشتێن حهرام!
وبۆچوونا دورست وناڤنجى د ڤێ مهسهلێ یا (ئههلێ سوننهتێ)یه، ئهو دبێژن: زولم ئهوه تشتهك ل جهێ وى یێ دورست نهئێته دانان، وهكى كو تو مرۆڤهكێ گوهدار یان یێ بێ گونههـ بێشینى، وخودێ ژ ڤێ چهندێ یێ پاكه، وخودێ ڕاسته حوكم ب سهرداچوونێ ل سهر هندهكان دایه، وكرنا گونههێ ل سهر هندهكان نڤیسیه، بهلێ ئهو خوڕى عهدالهته ژ نك وى، چونكى وى سهرداچوون وشهرمزارى ل جهێ وا یێ دورست ولائیق دانایه. وى هیدایهت ب ڕێكا پێغهمبهران بۆ عهبدێن خۆ هنارت، وڕێ ل بهر وان ئاشكهراكر، ڤێجا یێ لائیقى هیدایهتێ بت وى تهوفیقا وى دا، وئهڤه فهضلهكه ژ وى، وههچیێ لائیقى هیدایهتێ نهبت خودێ تهوفیق ب رزقێ وى نهكر، وفهضلێ خۆ ژێ بڕى، نهكو عهدلهتا خۆ.
مهعنا: ئهڤ پارچه ژ حهدیسێ رهددهكا كورته ل سهر ههردو دهستهكان: قهدهریان، ئهوێن ئینكارا قهدهرێ دكهن، وهكى موعتهزلیان، و(جهبریان) ئهوێن دبێژت: ههر تشتهكێ كرنا وى مومكن بت ئهو (عهدله).
