(8) تهوهسسولا ب ناڤێن خودێ
وپـشـتـى ڕاسـتـیا تهوحیدێ وعیبادهتى، وڕامانێن پهرستنێ یێن دورست د گۆتنا پێغهمبهرى دا -سلاڤ لێ بن- هاتین، وجودایى د ناڤبهرا (حوكمى) و (قهضائێ) دا بۆ مه ئاشكهرا بووى، وههر ئێك كانێ یا چاوایه، حهدیس بهرێ مه ددهته تهوهسسولا ب ناڤێن خۆ، ل نك خودێ كو ئهو دلێ مرۆڤى ب قورئانێ روهن بكهت، وسنگی وى ب حهقیێ گهش بكهت، ودبێژت: ( أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ، سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ، أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِي كِتَابِكَ، أَوْ عَلَّمْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ، أَوْ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِي عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ، أَنْ تَجْعَلَ الْقُرْآنَ رَبِيعَ قَلْبِي، وَنُورَ صَدْرِي، وَجِلَاءَ حُزْنِي، وَذَهَابَ هَمِّي ) و دهمێ دبێژت: ( أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ.. ) ئهڤه -وهكى مه گۆتى- (تهوهسسوله) ب ههمى ناڤێن خودێ، و(تهوهسسول) د زمانێ عهرهبان دا ئهو تشته یێ مرۆڤ خۆ پێ نێزیكى تشتهكێ دى یان كهسهكێ دى بكهت، وبهلكى ئهڤ پهیڤه د مهعنایا خۆ یا نێزیكى وى زاراڤى بت یێ ئهم نوكه گهلهك جاران ب كار دئینین دهمێ دبـێـژیـن: (واسـطه)؛ چـونـكـى (واسـطه) ژى ئـهو تشته یێ دبته ناڤنجى د ناڤبهرا دو تشتان (یان دو كهسان) دا، ئێك پێ خۆ نێزیكى یێ دى دكهت.
د ئایهتهكا پیرۆز دا خودایێ مهزن فهرمانێ ل خودان باوهران دكهت ودبێژت:(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ)(المائدة 35) یهعنى: گهلى ئهوێن باوهرى ئيناى، هوین تهقوایا خودێ بكهن، ژ وى بترسن، و ب وى تشتى هوین خۆ نێزیكى وى بكهن یێ ئهو ژێ ڕازى بت.. و د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- تشتهكى ژ وان تشتان یێن خودێ ژێ رازى بۆ مه ئاشكهرا دكهت، ئهو ژى ناڤێن وینه: ( أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ.. ( ب ههر ناڤهكێ ته ههى ئهز پسیارێ ژ ته دكهم، یهعنى: ههر ناڤهكێ ته ل خۆ كربت، ئهز دكهمه ناڤنجى و(وهسیله) د ناڤبهرا خۆ وته دا؛ دا تو وێ داخوازێ بۆ من ب جهـ بینى یا ئهز دێ ژ ته كهم.
وئهڤه هندێ دگههینت كو (تهوهسسولا ب ناڤێن خودێ) بۆ عهبدى ژ ههر تهوهسسولهكا دى یا ههبت ب مفاتره؛ چونكى ئهو ل نك وى ژ ههر تهوهسسولهكا دى خۆشتڤیتره.. لهو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نیشا مه دا ئهم بێژین: یا رهببى ب ههر ناڤهكێ ته ههبت، تـه ئـهو ل خـۆ كربت: ته د كیتابا خۆ دا ئهو نیشا مه دا، یان ته ئهو نیشا ئێكى ژ عهبدێن خۆ دا بت، یان ته ئهو د علمێ خۆ یێ غهیبێ دا ڤهشارتى ل نك خۆ هێلا بت..، ونه گۆت: یان عهبدهكى ژ عهبدێن ته ل ته كربت، تشتێ هندێ دگههینت كو (ناڤێن خودێ) بهس ئهون یێن وى داناینه سهر خۆ، وناڤێن وى نه بهس ئهون یێن د كیتابا وى دا هاتین، یان پێغهمبهرێ وى بۆ مه گۆتین، بهلكى دبت هندهك ناڤێن دى ژى وى ههبن، ووى نیشا كهسێ نهدابن، لهو یا دورست ئهوه مرۆڤ ب ههمى ناڤێن خودێ تهوهسسولێ بكهت، ههوارێن خۆ بگههینتێ، وخواستنێ پێ ژێ بكهت.
وئهو تشتێ ئهم تهوهسسولێ ب ناڤێن خودێ بۆ دكهین چیه؟
پێغهمبهر سلاڤ لێ بن دبێژت: ( أَنْ تَجْعَلَ الْقُرْآنَ رَبِيعَ قَلْبِي، وَنُورَ صَدْرِي، وَجِلَاءَ حُزْنِي، وَذَهَابَ هَمِّي ) یهعنى: كو تو قورئانێ بكهیه بهارا دلێ من، وڕۆناهیا سنگێ من، وئهو تشتێ كۆڤانا من پێ ڕادبت، وخهما من دچت.
و ل ڤێرێ دو بناخه دئێنه كۆمكرن: ژیان، وڕۆناهى؛ چونكى بهار ئیشارهته بۆ ڤهژاندنێ، باران دهمێ ل زڤستانێ دبارت، ل بهارێ عهرد دژیتهڤه، ومرۆڤ دوعایێ ژ خودێ دكهت ئهو قورئانێ بۆ دلێ وى وهكى بهارێ بۆ عهردى لێ بكهت، ژینێ پێ بدهتێ، وبۆ سنگێ وى بكهته ڕۆناهى، وچونكى سنگ ژ دلى فرههتره، ودل دكهفته د سنگى دا، ئهو ڕۆناهیا بگههته سنگى دێ ژ دلى ژى گرت، وچونكى ژینا لهشى ههمیێ ب دلیه، ودله ناڤهندا ههمى لهشى، بهار وڕۆناهى (یهعنى: ژین وگهشاتى) گاڤا گههشتنه دلى، ئهو ژ دلى بۆ ههر ئهندامهكێ دى یێ لهشى دئێنه ڤهگوهاستن.
وبهرانبهر ژین وگهشاتیێ، دو تشتێن دى ههنه دلى تارى دكهن ونهدویره ئـهو وى بمرینن ژى، ئـهو ژى كـۆڤـانـه، وخـهمـه.. كـۆڤـان (الحزن) ئهو نهخۆشیه یا ب سـهر دلى دا دئـێـت سهرا وێ عێجزیا ل دهمێ بۆرى بۆ چێبووى، ژ بهر ژ دهست دهركهفتنا تشتهكێ وى دڤێت، یان ب سهر دا هاتنا تشتهكێ وى نهڤێت، وخهم (الهم) ئهو عێجزیه یا ب سهر دلى دا دئێت ژ بهر ترسا ب سهر دا هاتنا تشتهكێ نهخۆش نوكه یان ل پاشهڕۆژێ، وئهڤ تشته یێن مرۆڤى پێ نهخۆش، ئهون دلى تارى دكهن ودمرینن، ومرۆڤ ژ بهرێ وهره د چارهكرنا ڤان نهخۆشیان دا ژێك جودا بووینه، هندهك كهسان دێ بینى دهرمانهكێ وهسا بۆ ڤان دهردان ب كار دئینن ئێشێ پترلێ زێده دكهت، وهكى وان یێن خهم وكۆڤانێن خۆ تشتێن حهرام ڤهدڕهڤینن، وهكى: ڤهخوارنا وان تشتێن هشى ژ سهرى دبهن، یان گوهدانا ئاواز وسترانێن حهرام، یان بهرێخۆدانا دیمهنێن فهحش ونهدورست. وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهرێ مه ددهته چارهیا دورست، دهمێ نیشا مه ددهت كو ئهم ژ خودێ بخوازین ئهو قورئانا خۆ بكهته بهار بۆ دلێن مه، وڕۆناهى بۆ سنگێن مه، بهار ئهوا دبته ئهو رح یا ژینێ پهیدا دكهت، وڕۆنـاهـى ئــهوا دبـتـه ئـهو مادده یێ هیدایهتێ پهیدا دكهت، ومرۆڤ ئێك ژ دووانه:
ئهوێن بهرێ وان كهفتیه قورئانێ، ڤێجا ژین وهیدایهت هاتیه ڕێكێ.
وئهوێن بهرێ وان ژ قورئانێ هاتیه وهرگێڕان، ڤێجا مرن وسهرداچوون بوویه بارا وان.
وخودێ د گۆتنهكا خۆ دا بهرێ مـه ددهتــه ڤــان هــهردو ڕهنگان، وبیرا مه ل وێ جوداییێ دئینته ڤه ئهوا د ناڤبهرا وان دا ههى، ودبێژت: (أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا ۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ)(الأنعام 122) یهعنى: ئهرێ ئهوێ د سهرداچوونێ دا مر بت، ڤێجا مه دلێ وى ب باوهریێ زێندى كربت، وبهرێ وى دابته باوهریێ ودويكهفتنا پێغهمبهران، وئهو د ڕۆناهیا هيدايهتێ دا بمينت، ما وهكى ویه يـێ د نـاڤ نـهزانين ودلچوون وبهرزهبوونان دا، ب ڕێكهكێ ناكهڤت كو پێ ژ وى حالى دهركهڤت يێ ئهو تێدا؟ - ئهو ههردو وهكى ئێك نينن.
