دهیكا خودان باوهران خهدیجایا كچا خوهیلدى
ئێكهمین مرۆڤ بوو باوهری ب پێغهمبهرینییا پێغهمبهری ئینای -سلاڤ لێ بن- لهو یا غهریب نینه ئهم ئێكهمین جار ژ وێ دهست پێ بكهین.
ئهو جهێ وێ بۆ خۆ د دلێ پێغهمبهری دا -سلاڤ لێ بن- كری كهسهك قهت و قهت نهگههشت بوویێ، چو جاران پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ژ مهدحێن وێ نهدوهستیا، حهتا جارهكێ عائیشایێ ب تڕانهڤه گۆتێ: ههر وهكی ژ وێ پێڤهتر چو ژنكێن دی د دنیایێ دا نهبووینه؟!
ژ بــهر ڤــێ چــهنـدێ مه ڤیا گهشتا خۆ د گهل صهحابیێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ژ ڤێ شێرهژنه دهست پێ بكهین، دا بزانین كانێ دهمێ ژن خۆ دهاڤێته گهڕا قوربانییێ چاوا ژ چیایی موكمتر و سهربلندتر لێ دئێت.
دهیكا موسلمانان خهدیجا، كابانییا پێغهمبهری و دهیكا زارۆكـێـن وی، پـیــرا حهسهن و حوسهینی، دهیكا فاطمایێ، ژ لایێ دایێ و بابێ ڤه ژنهكا قورهیشی بوو، بابێ وێ خووهیلد كوڕێ ئهسهدێ كوڕێ عهبدلعوززایێ كوڕێ قوصهیێ كوڕێ كیلابییه، و دهیكا وێ فاطمایا كچا زائیدێ كـوڕێ ئـهصــهمــمــێ قورهیشییه، ئـهو و زهلامێ خۆ پێغهمبهرێ خودێ ل بابێ چارێ دگههنه ئێك، بهلێ ئهو ژ بابكێ ئهسهدییانه و پێغهمبهر ژ بابكێ هاشمییانه.
دهنـگ و باسـێـن وێ -بهری شــوی ب پێغهمبهری بكهت- ب فـرههـی نههاتینه زانین، ل دۆر دهسنیشانكرنا سالا بوونا وێ پتر ژ گۆتنهكێ ههیه:
- گهلهك دیرۆكڤان دبێژن: دهمێ وێ شوی ب پێغهمبهری كری ژییێ وێ چل سال بوون، مهعنا بهری پێغهمبهری ب پازده سالان ئهو بووبوو.
- و هــنــدهك پـێـنـج سالێن دی ل ژییێ وێ زێده دكهن، و دبـێـژن: ئــهو بیست سالان ژ زهلامێ خۆ مهزنتر بوو.
- (ئبن عهبباس) كو پسمامێ پێغهمبهرییه و ئێك ژ زانایێن صهحابییانه، دبێژت: دهمێ خهدیجایێ شوی ب پێغهمبهری كری ژییێ وێ بیست و ههشت سال بوون. مهعنا: ئهو ب تنێ سێ سالان ژ پێغهمبهری مهزنتر بوو.
و ههر چهنده گۆتنهكا ئێكێ ژ ههمییان بهلاڤتره ژی، بهلێ ئهم گۆتنا (ئبن عهبباسى) ڕاستتر دبینین؛ چونكی ئهو پسمامێ پێغهمبهری بوو، و مسۆگهر ئهو ب ڤێ چهندێ دێ یێ زاناتر بت، د سهر وێ چهندێ ڕا خهدیجایێ شهش زارۆك ژ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- هــهبــوون، و دهمێ وێ شوی پێ كری ژییێ وێ ل دۆرێن سیهێ بت پــتـر یا بـهرعـهقـلــه كـــو ل دۆرێن چلێ بت، و ئحتیمالا كو ژنكێ پشتی چل سالییێ شهش بچویك ببن كێمتره نهخاسم ئهگهر ئهو ژن ل جهزیرا عهرهبی ژیا بت كو و دئێته زانین كو مرۆڤ ل جهێن وهكی وێ یێن د گهرم زویتر دگههن.
ل باژێرێ مهكههێ، و د ناڤ مالهكا ههیی و خۆدیتی دا، خهدیجا هاته دنیایێ، ئهم چو ژ سهروبهرێ زارۆكینی و جحێلینییا وێ نزانین، بهلێ تشتێ هاتییه زانین ئهوه: خهدیجا كچهكا خودان جوانی و عهقل و تێگههشتن بوو، لهو هێشتا یا جحێل ئێك ژ مهزنترین ماقویلێن مهكههێ كو دگۆتنێ: (أبو هاله) دلێ خۆ برێ و بۆ خۆ ژ بابێ وێ خواست.
ژبلی جوانی و عاقلدارییێ، ئهو ب پاقژییێ ژی هاتبوو ناسین د ناڤ خهلكێ مهكههێ دا، لهو وان ناسناڤێ (الطاهره) دانابوو سهر وهكی كتێبێن دیرۆكی ڤهدگێڕن.
بهری ئهو و پێغهمبهر پێك بێنه دهر، دو جاران خهدیجایێ شوی كربوو، بهلێ ههر دو شوییێن وێ دهمهكی درێژ ڤهنهكێشابوو؛ چونكی ههردو زهلامێن وێ زوی مربوون:
- یێ ئێكێ (أبو هاله) بوو، و ئهڤه مرۆڤهكێ ماقویل و زهنگین بوو، خهدیجایێ كوڕهك ژێ ههبوو ناڤێ وی (هند) بوو، د مالا پێغهمبهری دا هاتبوو ب خودانكرن.
- یێ دووێ عهتیقێ مهخزوومی بوو، و وێ كچهك ژ ڤی ههبوو دگۆتنێ: دهیكا موحهممهدی.
و هندهك دبێژن: (أبو هاله) زهلامێ وێ یێ دووێ بوو، و ههر چاوا بت خهدیجا دهمهكێ درێژ د گهل وان نهژیا بوو؛ چونكی ههردو زوی مرن.. پشتی مرنا زهلامێ خهدیجایێ یێ دووێ، ئهوێ هزرا شویكرنێ ژ سهرێ خۆ ئینا دهرێ، و خۆ ب سهخبێرییا مالا خۆ ڤه مژویل دكر، و ژ لایهكێ دی ڤه چونكی ئهو ژنكهكا زهنگین بوو و مالهكێ باش د دهستی دا هـهبــوو، هــهر سال دهمــێ قورهیشی دچـــوونـه كاروانی، چ ل هاڤینێ بت بۆ شامێ، یان ژى ل زڤستانێ بت بۆ یهمهنێ، ئهوێ داخواز ژ هندهك زهلامێن ئویجاخا خۆ دكر كو بۆ وێ بچنه كاروانی و كڕین و فرۆتنێ ب مالێ وێ بكهن، و پشتی كاروان دزڤڕی دا ڕابت حسێبا مالێ خۆ كهت و كرێیا وێ مرۆڤی دهتێ ئهوێ بۆ چوویه كاروانی.
ب ڤی رهنگی خهدیجایێ ژییێ خۆ دبۆراند، و چونكی ئهو ژنكهكا ژێهاتی و زهنگین بوو، گهلهك زهنگین و سهر و مهزنێن مهكههێ حهز دكر خهدیجا شوی ب وان بكهت، و گهلهك ژ وان ئاشكهرا داخواز ژێ كربوو كو شوی ب وان بكهت، بهلێ وێ دل د ڤێ چهندێ نهبوو..
و هۆسا وێ ژیانا خۆ دبۆراند حهتا سالا ئهو و جحێلهكێ هاشمی ئهوێ دگۆتنێ: (موحهممهد) ب سهڕێك هلبووین.
سهرهاتییا ب سهڕێك هلبوونا وان چاوا بوو؟
موحهممهد -سلاڤ لێ بن- جحێلهكێ بیست و پێنج سالی بوو، یێ بێ مال و حال بوو، هێشتا نهبووی بابێ وی مربوو، دهمێ ژییێ وی شهش سال دهیكا وی ژی ب ڕێكا بابێ وی دا چووبوو، ما ئێتیم و سێوی، ژ دلۆڤانییا دهیكێ و بابێ بێ بار بوو، و ب تنێ ئهو دزانت كانێ چهند یا ب زهحمهته مرۆڤ بێ دهیك و باب بژیت ئهوێ ژ پهرداغێ ئێتیمی و سێویاتییێ ڤهخواری، پشتی دهیكا وی ژی مری ما ل نك باپیرێ خـۆ، باپـیــرێ وی یێ ب ناڤسال ڤه چوویی زێده چاڤێ خۆ ددایێ، و ژ ههمی عهیال و نهڤییێن خۆ پتر حهز ژ وی دكر، حهتا دبێژن: چی جهێ چووبایێ د گهل خۆ دبرێ. بهلێ قهدهرێ دڤیا جارهكا دی دلێ وی نازك بكهت؛ چونكی ئهو بۆ شڤانییا ئوممهتهكێ دهاته ئامادهكرن، ل ههشت سالییێ باپیر ژی لێ مـر، هـهمــا دهـاتـه بیرا وی دهمێ یێ بچویك و باپیرێ وى كهفتییه بهر مرنێ هنارته ب دویڤ كوڕێ خۆ (ئهبوو طالبی)را و شیرهت لێ كر كو پشتی وی ئهو (موحهممهدی) ببهته نك خۆ و چاڤدانا وی بكهت، ههر چهنده (ئهبوو طالب) مرۆڤهكێ عهیال بۆش و بهردهست تهنگ ژی بوو، بهلێ وى شیرهتا بابێ خۆ ب جهـ ئینا و برازایێ خۆ یێ ههشت سالی بره مالا خۆ و پتر ژ كوڕهكێ خۆ چاڤێ خۆ دایێ.
ژ بهر كو مامێ وی مرۆڤهكێ بهردهست تهنگ بوو، و پشتی ئهو فاما بووی، وى داخواز ژ مامێ خۆ كر دهستویرییێ بدهتێ كو ببته شڤان بۆ خهلكێ مهكههێ بهرانبهر كرێئێكێ دا بشێت پیچهكێ هاریكارییا وێ مالێ بكهت یا ئهو د ناڤ دا مهزن بووی.
ههر ڕۆژ موحهممهد ژ باژێری دهردكهفت و ئێڤاری د زڤڕی، ڤێ چهندێ كار تێ كر كو خۆ ژ جحێلێن سهردهمێ خۆ دویر بكهڤت و گهلهك تێكهلییا وان نهكهت و وهكی وان لێ نهئێت.. ب دهسپاكی و ڕاستگۆیێ هاته ناسین، حهتا خهلكێ مهكههێ ههمییان ناڤێ وی كره: (الصادق الأمین).
گاڤا ژییێ وی بوویه بیست و پێنج سال، ڕۆژهكێ مامی وی گۆتێ:
- برازا، ئهز مرۆڤهكم من چو مال د دهست دا نینه، و زهمان ل سهر مه یێ دژوار بووی، و سالێن گران ب سهر مه دا یێن هاتین، و چو د دهست مه دا نینه ئهم بازرگانییێ پێ بكهین، و ئهڤه كاروانێ ئویجاخا ته نێزیكه دهركهفته شامێ، و ههر جار خهدیجا هندهك زهلامێن ئویجاخا ته دهنێرت دا بازرگانییێ ب مالێ وێ بكهن و هندهك فایدهی بگههیننه خۆ ژی، ڤێجا ئهگهر تو بچی داخوازێ ژێ بكهی دێ ته هلبژێرت چونكی ناڤ و دهنگێن پاقژییا ته یێن گههشتینێ.
پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ چهندێ دا پیچهكێ دودل ما، نهدویره ژ بهر هندێ بت چونكی وی بهری هنگی چو جاران ئهڤ كاره نهكربوو، بهلكی چونكی وی ژ دل دڤیا هاری مامێ خۆ بكهت ب گۆتنا مامێ خۆ رازی بوو.. (ئهبو طالب) ڕابوو چوو مالا خهدیجایێ و داخوازا خۆ گههاندێ، خهدیجایێ د گاڤێ دا رازیبوونا خۆ دیار كر و گۆتێ: ئهگهر بۆ ئێكێ بیانی ته ئهڤ داخوازه كربا دا بۆ ته ب جهـ ئینین، ڤێجا پا چاوا بۆ مرۆڤهكێ نێزیك یێ خۆشتڤی؟!
خهدیجایێ هنارته ب دویڤ ڕا، و پشتی ئهو پێك هاتینهدهر خهدیجایێ مالێ خۆ كره د دهستان دا و خولامێ خۆ (مهیسهره) دا د گهل، و كاروانی دا ڕێ.. پشتی چهند ههیڤهكان كاروانی زڤڕین، (موحهممهد) و ههڤالێ خۆ (مهیسهره) ئێكسهر ب نك مالا خهدیجایێ ڤه چوون، موحهممهدی -سلاڤ لێ بن- سوحبهتا كڕین و فرۆتنێ بۆ ڤهگێڕا، مالێ وێ ههمی دا ڤێ و كرێیا خۆ ژێ وهرگرت و زڤڕی نك مامێ خۆ (ئهبوو طالب)ی.
خهدیجایێ بهرێ خۆ دایێ فایدێ وێ یێ ئهڤ ساله ژ یێ ههمی سالێن دی پتره، ئینا پسیارا خولامێ خۆ مهیسهرهی كر كانێ مهسهله چیه؟
مهیسهرهی بۆ وێ بهحسێ جامێری و پاقژی و دهسپاكییا موحهممهدی كر، و كانێ ئهو چهند مرۆڤهكێ پیرۆز و ڕاستگۆیه، و بۆ وێ دیار كر كو بهرێ وی ههردهم ل هندێ بوو فایدهی بگههینته وێ، نه وهكی زهلامێن سالێن بۆری ئهوێن بهری ههر تشتهكی ل فایدێ خۆ دگهڕیان.
موحهممهد كانێ چهند د چاڤێن خهدیجایێ دا یێ مهزن بوو، هندی دی مهزنتر لێ هات، ئهو پێ حهسیا ههر وهكی دلێ وێ یێ ب لایێ وی ڤه دچت، ما چاوایه ئهگهر ئهو شوی ب وی بكهت؟ مادهم ئهو هنده زهلامهكێ دلپاكه و بهرێ وی ل مالێ وێ نینه، ئهو دێ ب كێر وێ ئێت. ئینا وێ ئهڤ هـزرا خــۆ بــۆ هــهڤــالـهكا خۆ یا نێزیك گۆت و ژێ خواست ب رهنگهكێ نه یێ ڕوی ب ڕوی بگههینته موحهممهدی!
ههڤالا خهدیجایێ (نهفیسا) هاته نك پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- و گۆتێ: بۆچی تو ژنێ نائینی؟ وی گۆت: ژ بهر نهبوونا مالی. وێ گۆت: و ئهگهر تو بۆ مالی و جوانییێ و ههڤكویفییێ هاتییه خواستن؟ وی گۆت: دێ كی بت؟ نهفیسایێ گۆت: خهدیجایه! ئینا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: بلا بۆ من بێژێ.
ب ڤی رهنگی ههردو پێك هاتنهدهر.
وهكی عهدهت پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ژ مامێ خۆ خواست كو ب رهنگهكێ رهسمی بچت خهدیجایێ بۆ وی بخوازت، مامێ وی كهیف ب ڤێ چهندێ هات، ڕابوو ئهو و برایێ خۆ (حهمزه) پێكڤه چوونه مالا بابێ خهدیجایێ، و هندهك دبێژن: بابێ وێ هنگی نهمابوو لهو چوونه مالا مامێ وێ، ههر چاوا بت خهدیجا ژ مرۆڤێن وێ هاته خواستن و ئهبوو طالبی گۆته مرۆڤێن وێ:
- هندی موحهممهده، جحێلهكێ وهكی وی د ناڤ قورهیشییان دا نینه بۆ شهرهفێ و مال مهزنییێ و عهقلدارییێ، ئهگهر وی نوكه چو مالهكێ مهزن نهبت ژی مال سیبهرهكه نامینت و ئێمانهتهكه دێ ئێته زڤڕاندن..
مرۆڤێن خهدیجایێ گۆتنێ: تو ڕاست دبێژی.
ب ڤی رهنگی ههردو گههشتنه ئێك و نهختێ خهدیجایێ -وهكی د هندهك ریوایهتان دا هاتی- بیست حێشتر بوون.
خهدیجا ژنكا ئێكێ بوو د ژیانا پێغهمبهری دا -سلاڤ لێ بن- بیست و پێنج سالان مانه د گهل ئێك، پازده ژێ بهری پێغهمبهرینییێ بوون، و دههـ ژی پشتی پێغهمبهرینییێ بوون، د ڤان سالان دا خۆشترین و تهناترین ژیان ههردووان پێكڤه بۆراند، حهتا خهدیجا مری ژی زهلامێ وێ چــو ژن ل سهر نهئینابوون لهو د ناڤبهرا دهیكێن مــوســلــمـانـان ههمییان دا ب تنێ وێ دهردێ ههوییاتییێ نهدیت بوو!
خهدیجا ژنكهكا تێگههشتی بوو، و وێ باش دزانی سهرمالێ ژنكێ یێ مهزنتر ئهوه مالا خۆ خۆش بكهت و دلێ زهلامێ خۆ ب لایێ خۆ ڤه بكێشت، لهو ههر ژ ڕۆژا ئێكێ وێ ئێكا هــنــد كـــر مــالا خــۆ بكهته ئهو وارگههێ تهنا یێ زهلامێ وێ تێدا ب تاما خۆشییێ ب ههست، ئهوێ پشتی شوی ب موحهممهدی كری مالێ خۆ ههمی حسێب كر مالێ وی، دهست ژ كارێ بازرگانییێ كێشا و دهمێ خۆ ههمی بۆ مال و عهیالێ خۆ تهرخان كر.
تشتێ خۆشییا ڤێ مالێ زێده كری ئهو بوو خودێ لێ هاته رهحمێ و هژمارهكا زارۆكان دایێ: دو كوڕ و چار كچ.
خهدیجا نه ژ وی رهنگێ ژنان بوو یێن هزر دكهن خۆشییا دنیایێ پاره و زهنگینییه، لهو چو جاران ل دهمێن پێتڤی ئهوێ خۆ ژ دانا خێرێ پاشڤه نهدبر، و ههر جارهكا زهلامێ وێ یێ خێرخواز بهرێ وێ دابا خێرهكێ دهلیڤهكا ب تنێ ژی ئهو دودل نهدبوو.. و زهلامێ وێ هندی یێ ساخ ئهڤ قهنجییا وێ ژ بیر نهكربوو، ڕۆژهكێ دهمێ مهدحێن خهدیجایێ بۆ عائیشایێ كرین، گۆت: ئهوێ ل وی دهمێ مالێ خۆ دا من دهمێ خهلكی ئهز زڕبار كریم.
ڕۆژهكێ حهلیما سهعدی، دهیكا پێغهمبهری یا شیری، هاته مهكههێ و قهستا مالا پێغهمبهری كر -ئهڤه بهری ببته پێغهمبهر- گۆتێ: كوڕێ من! ئهڤ ساله هشكاتییه و حالێ مه گهلهك یێ نهخۆشه.. پێغهمبهری گۆته خهدیجایێ: ئهگهر تو هاریكارییا وێ بكهی. خهدیجایێ د گاڤێ دا حێشترهك و چل پهز دانێ.
پێغهمبهری ڤیا قهنجییا مامێ خۆ ئهبوو طالبی بۆ بزڤڕینت، ئینا داخواز ژ خهدیجایێ كر كو قهبویل بكهت ئهو پسمامێ خۆ (عهلی) بینته مالا خۆ؛ دا ئهو پێش مامێ خۆ ڤه وى ب خودان بكهت، خهدیجا د گاڤێ دا ل بهر هات.
مهخسهد، تێگههشتنهكا تمام د ناڤبهرا ههردووان دا ههبوو، و چونكی خهدیجا كچكهكا بچویك و كێم سهربۆر نهبوو، وێ دزانی ب عهقلێ خۆ یێ مهزن دێ چاوا ل پشت زهلامێ خۆ ڕاوهستت ل دهمێ تهنگاڤییێ، و ئهگهر ڕاست بت ئهو گۆتنا هندهك دبێژن: (د پشت ههر مهزنهكى ژنــهك هــهیــه)، مــرۆڤ دشـێت ب پشت ڕاستی ڤه بێژت: خهدیجا ئهو ژن بوو یا د پشت موحهممهدی ڕا.
پازده سال -بهری پێغهمبهرینییێ- موحهممهدی و خهدیجایێ د گــهل ئــێــك بـۆراندن، د ڤان سالان دا ئهوان مالهكا وهسا ئاڤا كر، بووبوو نموونێ مالا سهركهفتی و خۆش و تهنا، تشتهك نهبوو عهورێن ڕهش ل هنداڤی ڤێ مالێ كۆم بكهن، یان خۆشییا خهلكێ وێ تێك بدهت.. سالا پازدێ هات، ژییێ موحهممهدی -سلاڤ لێ بن- گههشته چل سالییێ، ئهو دهمهك بوو ل بهر وی هاتبوو شرین كرن كو ژ باژێرێ مهكههێ دهركهڤت و بچته شكهفتا (حراء)ێ ئهوا دكهفته وی چیایێ ب رهخ مهكههێ ڤه، خهدیجا -نموونێ كابانییا سهركهفتی- بهرانبهر ڤێ ڤیانا وی رانهوهستا، و چــو پــت پـــت د سهری دا نهكر، بهلكی هاریكارییا وی ل سهر ڤێ چهندێ كر، مێدهكا وی بۆ تژی خوارن دكر و ب سهروبهرێ وی ڕادبوو ل دهمێ دهات و دچوو..
ژ لایهكێ دی ڤه و دا كو ئهو زهلامێ خۆ یێ خۆشتڤی ژ ههر نهخۆشییهكێ بپاڕێزت گۆتبوو خولامهكێ خۆ: چاڤێ ته ل موحهممهدی بت دهمێ دچت؛ دا چو نهخۆشی نهئێته سهری.
عائیشا دبێژت: ((ئێكهمین تشتێ وهحییا بۆ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ژێ دهست پێ كری خهونێن چاك بوون، وی خهونهك نهددیت ئهگهر وهكی گهشاتییا سپێدێ نههاتبا، پاشی ل بهر وی هاته شرینكرن كو یێ ب تنێ بت، ڤێجا دا چت و ب تنێ مینته ل شكهفتا حیرائێ بۆ كرنا عیبادهتێ، چهند شهڤێن هژمارتی دما ل وێرێ، پاشی دزڤڕی مال ل نك خهدیجایێ و خوارن بۆ خۆ دادگرت و دزڤڕی ڤه، حهتا حهقی بۆ هاتی و ئهو ل شكهفتێ..)).
پاشی عائیشا ب بهرفرههی بهحسێ هاتنا جبریلی بۆ نك پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دكهت، و كانێ چاوا پێغهمبهر ژ ڤێ چهندێ ترسیا و هزركر ئهڤه تشتهكه لێ هاتی، عائیشا دبێژت: ((.. پێغهمبهر زڤڕی نك خهدیجایێ و گۆتێ: من بپهچنن، من بپهچنن، وێ ئهو پهچنی و حهتا ترسا وی چووی، خهدیجایێ پسیار ژێ كر كانێ چ لێ قهومییه، وی سوحبهتا خۆ بۆ ڤهگێڕا و گۆت: ئهز ژ خۆ دترسم. خهدیجایێ گۆتێ: نه ب خودێ، خودێ قهت ته شهرمزار ناكهت، هندی تویی تو یێ ب مرۆڤاینییی، و هاریكارییێ دكهی، و دهستێ ههژاری دگری، و مێهڤانی دحهوینی، و پشتهڤانییا حهقییێ دكهی)).
ژ ڤێ گۆتنا عائیشایێ دیار دبت كانێ خهدیجا چهند ژنكهكا پشتهڤان بوو بۆ زهلامێ خۆ، وێ ههمی ڕێ ب كار دئینان یێن رحهتییا زهلامێ وێ تێدا، بێهنا ل سهر وی فرههـ دكر، و گازنده ژ ڤی عهدهتێ وی -كو چوونا شكهفتێ بوو ب تنێ- نهدكر، و خوارن بۆ وی ئاماده دكر، و ژ لایێ خۆ ڤه وێ سهروبهرێ بچویكێن خۆ ب ڕێڤه دبر، حهتا وێ ڕۆژا مهزنترین گوهۆڕین د ژیانا وان دا چێ بووی، نه د ژیانا وان ب تنێ دا، بهلكی د ژیانا مرۆڤینییێ ههمییێ دا.
وێ سپێدهیا زوی، یا موحهممهد تێدا زڤڕییه مال، یێ گوهشی و ب ترس و لهرز، خهدیجایێ ب دلهكێ تهنا و ڕویهكێ گهش پێشوازی لێ كر، ل سهرى خۆ نهترساند و پسیار ژی ژێ نهكر كانێ وی چیه؟ داخوازا وی بۆ ب جهـ ئینا و پهچنی، پشتی دیتی رحهت بوو و ترسا وی چوو ژ نوی گۆتێ: پسمام بێژه ته خێره؟
پشتی وی سوحبهتا خۆ بۆ ڤهگێڕای، خهدیجایێ دلێ وی موكم كر، و ئهو پشت ڕاست كر كو خودێ وی شهرمزار ناكهت؛ چونكی ئهو مرۆڤهكێ خێرخوازه، پاشی گۆتێ: من پسمامهكێ ههی ناڤێ وی (وهرهقه)یه كتێبێن جوهی و فهلهیان دخوینت، هلۆ دا بچینه نك وى، و سوحبهتا خۆ بۆ وی ڤهگێڕه كانێ ئهو دێ چ بێژت؟
پشتی ئهو و خهدیجا پێكڤه چووینه نك وهرهقهی، وی پسیار ژ پێغهمبهری كر، كانێ وى چ دیتییه؟ پێغهمبهری سوحبهتا خۆ بۆ ڤهگێڕا ئینا، وهرهقهی گۆتێ: ئهڤه ئهوه یێ خودێ بۆ مووسای ژی دهنارت، خوزی ئهزێ جحێل بام، خوزی ئهز یێ ساخ بام دهمێ مللهتێ ته تو دهردئێخستی. پێغهمبهری گۆت: ما ئهو دێ من دهرێخن؟ وی گۆت: ئهرێ، زهلامهك ب وێ نههاتییه یا تو پێ هاتی ئهگهر نهیارهتییا وی نههاتبتهكرن، و ئهگهر ئهز بگههمه ڕۆژا ته، ئهز ب رهنگهكێ موكم دێ پشتهڤانییا ته كهم.
پشتی ههردو زڤڕینه مال و جارهكا دی پێغهمبهری جبریل دیتی، و خهدیجایێ گۆتێ: ئهگهر جارهكا دی ته دیت بێژه من، ڕۆژهكێ ل مال پێغهمبهری گۆتێ: ئهڤهیه هات، خهدیجایێ گۆتێ: تو دبینی؟ گۆت: ئه! گۆتێ: كانێ وهره ڕهخێ من یێ ڕاستێ، ئهو هاته ڕهخێ وی یێ ڕاستێ، گۆتێ: نوكه تو دبینی؟ گۆت: ئه! گۆتێ كانێ وهره د كۆشا من دا روینه، پشتی وه كری، گۆتێ: نوكه تو دبینی؟ گۆت: ئه! خهدیجایێ خۆ سهركول كر و پێغهمبهر د كۆشێ دا، گۆتێ: نوكه تو دبینی؟ گۆت: نه! ئینا خهدیجایێ گۆت: پسمام! ئهڤه شهیتان نینه، مهلائیكهته، مزگینییا من ل ته، تو پێغهمبهری.. و هنگی خهدیجایێ باوهری پـێ ئینا، و ب ڤـی رهنـگـی خــهدیــجـا دبـتــه ئێكهمین كهس ل سهر روییێ عهردی باوهری ب پێغهمبهری ئینای.
ژ بهر ڤێ چهندێ خودێ -ب ڕێكا جبریلی- فهرمان ل پێغهمبهرێ خۆ كر كو سلاڤان لێ بكهت، و مزگینییێ ب قهسرهكا ژ لوئلوئى د بهحهشتێ دا بدهتێ، نه دهنگ بلندی تێدا ههیه و نه وهستیان.
پازده سالان خهدیجا ب تهناهی د گهل زهلامێ خۆ ژیا بهری ببته پێغهمبهر، و دههـ سالان پشتی بوویه پێغهمبهر، د ڤان دههـ سالان دا كو سالێن دویماهییێ یێن ژییێ خهدیجایێ بوون، وێ گهلهك نهخۆشی و زهحمهت سهرا ئیسلامێ دیت، ئهو نهخۆشییا دهاته سهرێ زهلامێ وێ ههمییێ ئهو تێدا یا پشكدار بوو، بهلێ د گهل هندێ ژی وێ بێهنهكا زێده فرههـ ههبوو، هندی نهخۆشی لێ دژوار دبوو باوهرییا وێ موكمتر لێ دهات، و ههردهم وێ نهخۆشی ل سهر زهلامێ خۆ ژی سڤك دكر و پییێن وی پتر ل سهر حهقییێ موكم دكرن..
موحهممهد و خهدیجا و عهلییێ كوڕێ ئهبوو طالبی ئێكهمین ســێ كـــهس بـــوون هــاتــیــنـه د ئیسلامێ دا، پشتی وان و ب ڕێكا وان چهند مرۆڤهكێن دی هاتنه د ئیسلامێ دا حهتا هژمارا وان ژ چل زهلامان بۆرین، و د ناڤ وان دا هندهك ژ زهنگین و ماقویلێن مهكههێ ههبوون، وهكی: ئهبوو بهكری، عوثمانی، عومهری، حهمزهی و چهندهكێن دی.
دهمێ گازییا ئیسلامێ ب رهنگهكێ بهرفرههـ بهلاڤ بووی قورهیشی ژ ڤێ گازییێ ترسیان و ب ههمی ڕێكا هاتنێ دا وێ بێ دهنگ بكهن، هندهك گرتن و عهزابدان، هندهك بۆ خۆ مشهخت بوونه حهبهشێ، هندهك دبن عهزابێ ڤه هاتنه كوشتن، پێگاڤا مهزن یا قورهیشییان هاڤێتی ئهو بوو وان بڕیار دا: یان بنهمالا هاشمییان دێ موحهممهدی دهنه وان دا ئهو وی بكوژن، یان ئهو دێ وان ژ خۆ ڤهدهر كهن و پهیوهندییێ د ناڤبهرا خۆ و وان دا ڤهبڕن، هاشمی -ژ بهر تهعهصصوبا عهشیرهتییێ- ل بهر نههاتن و گۆتن ئهم و موحهممهد یان دێ پێكڤه ژین، یان پێكڤه دێ مرین!
دویماهییێ قورهیشییان پهیمانهك مۆر كر و ب دیوارێ كهعبێ ڤه هلاویست تێدا بڕیار دا كو بنهمالا هاشمییان دڤێت ژ ناڤ باژێری بێنه دهرێخستن، نه كهس چو ژێ بكڕت نه چو بفرۆشتێ، نه ژنان ژێ بینن نهدهنێ.. و ل تهنشت مهكههێ هندهك لات و گهلی ههبوون یێن ئهبوو طالبی بوون، بنهمالا هاشمییان ههمی ل وێرێ كۆم بوون، موسلمان و كافرێن وان، سێ سالان ل وێرێ مانه د بن حصارهكا دژوار دا، برس و ئێش د ناڤ دا بهلاڤ بوو و تهنگاڤی زێده مهزن بوو.
ل وی دهمــی خــهدیـجـایــێ ژی خــۆ دابوو د گهل ئویجاخا زهلامێ خۆ، ههر چهنده ئهو ژ بنهمالا ئهسهدییان بوو و وێ ماف ههبوو نهچت، بهلێ خهدیجا ل بهرنههات زهلامێ وێ و موسلمان و بهنی هاشمی د بن برسێ ڤه بن و ئهو ل مهكههێ د خۆشییان دا بت. خهدیجا ئهوا هنگی بهر ب پیراتییێ ڤه دچوو، ژنكهك بوو ژیانا خۆ ب خۆشى بۆراندبوو، ژنكهكا زهنگین بوو، هندهك سالان تجارهتا وێ ب تنێ هندی یا خهلكێ مهكههێ ههمییێ بوو، ئهوێ قوربانی ب ڤێ ههمییێ دا، د گهل زهلامێ خۆ هاته گهلییێن ئهبوو طالبی، مالێ خۆ ههمی دانا بهر دهستێ زهلامێ خۆ یێ خۆشتڤی دا ل سهر ههژاران خهرج بكهت.
ژ بهر ڤێ چهندێ خهدیجایێ جههكێ مهزن د دلێ پێغهمبهری دا -سلاڤ لێ بن- ههبوو، چو ژن نهشیان بگههنه وی جهی، ڕۆژهكێ عائیشایێ گــۆتـه پێغهمبهری: خودێ ئێكا ژ وێ چێتر دا ته.. ئینا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- لێ ڤهگێڕا و گۆتێ: ب خودێ، خودێ ئێكا ژ وێ چێتر نهدایه من، دهمێ مرۆڤان كافری ب من كری وێ باوهری ب من ئینا، و دهمێ مرۆڤان ئهز درهوین دهرێخسیم وێ ئهز ڕاستگۆ دهرێخسم، و وێ ب مالێ خۆ هاریكارییا من كر دهمێ مرۆڤان ئهز بێ بار كریم، و خودێ عهیال ژ وێ دا من..
دهمێ عائیشایێ ئهڤ ئاخفتنه بهیستی گۆت: ب خودێ ئێدی قهت ئهز بهحسێ وێ ناكهم.
ل گهلییێن ئهبوو طالبی، ل دۆرێن مهكههێ، ل ههیڤا رهمهزانێ ژ سالا دههێ پشتی هنارتنا پێغهمبهری، سێ سالان بهری مشهختبوونێ، و پشتی سێ سالان ژ مانا ل بن حصارا كافرێن قورهیشییان، دهیكا موسلمانان خهدیجا چوو بهر دلۆڤانییا خودێ، ل دویڤ گۆتنا ئبن عهبباسى ژییێ وێ هنگی پێنجی و سێ سال بوو، و ل دویڤ گۆتنا دی ژییێ وێ شێست و پێنج سال بوو.
ژ دهرڤهی مهكههێ قهبرێ خهدیجایێ هاته دورستكرن، و پێغهمبهری ب خۆ -سلاڤ لێ بن- ئهو ڤهشارت و د گهل چوو د قهبری دا حهتا جهێ وێ دورستكری.
ههر د وێ سالێ دا یا خهدیجا تێدا مری، مامێ پێغهمبهری ئهبوو طالب ژی مر، ئهبوو طالب ئهو بوو یێ بهرهڤانی ژێ دكر بهرانبهر سهر و گرگرێن قورهیشییان، و خهدیجا ئهو بوو یا د مالێ دا خهما وی ل سهر سڤك دكر، و ئهو پتر ل سهر ڤێ ڕێكێ موكم دكر.. ژ بهر ڤێ چهندێ دنیا ل پێغهمبهری هاته ئێك و تهنگاڤی لێ زێده بوو!
حهتا ئهبوو طالب نهمری قورهیشییا دهستێ خۆ درێژ نهكره پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- و حهتا خهدیجا نهمری پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- هزرا دهركهفتنا ژ مهكههێ نهكر.
خهدیجا چوو مر، بهلێ ئهو د دلێ زهلامێ خۆ دا هــهر یا زێــنــدی بـــوو، پـێـغهمبهری -سلاڤ لێ بن- مهدحێن تشتهكی هند نهدكرن هندی مهدحێن خهدیجایـێ دكــرن، ههر كهسێ ل دۆرێن وی دژیا ئهڤ چهنده دزانی.. عائیشا ئهوا پشتی خـهدیجایێ ب سێ سالان هاتییه د مالا پێغهمبهری دا، دبێژت: غیرهت بۆ من ل سهر ژنكهكا پێغهمبهری چێ نهبوو هندی بۆ من ل سهر خهدیجایێ چێ بووی، هندی من گوهـ ل پێغهمبهری دبوو بهحسێ وێ دكر.
عائیشا دبێژت: جارهكێ (هالهیا كچا خووهیلدى) -خویشكا خهدیجایێ- هات دا بێته نك پێغهمبهری، ئهڤه پشتی مرنا خهدیجایێ ب چهند سالهكان، دهنگێ وێ وهكی یێ خهدیجایێ بوو، ئینا بیرا پێغهمبهری ل خهدیجایێ هات، كهیفا وی گهلهك هات و گۆت: یارهبی هاله بت. عائیشایێ گۆت: ئینا غیرهت بۆ من چێ بوو، لهو من گۆت: ئهڤه چ بوو بیرا ته ل پیرهژنهكا قورهیشی ئینایهڤه یا ددان د دهڤی دا نه، ئهڤه چهند ساله مری و خودێ ئێكا ژ وێ چێتر دا ته!! ههر وهكی عائیشایێ بهحسێ خۆ دكر؛ چونكی ئهو كچك بوو و یا جحێل بوو، بهلێ پێغهمبهری لێ ڤهگێڕا و گۆت: ب خودێ خودێ ئێكا ژ وێ چێتر نهدایه من.. و ب مهدحێن وێ ڕا چوو.
د حهدیسهكا دی دا عائیشا دبێژت: هندهك جاران مه پهزهك سهر ژێ دكر، ئینا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دا هندهكێ ژێ ڤه كهت و بێژت: ئهڤێ بۆ فلان ژنكا ههڤالا خهدیجایێ ببهن! ڤێجا من جارهكێ گۆتێ: ئهڤه چیه؟ وی گۆت: من ئهو دڤێن یێن وێ دڤیان.
وهفادارییا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بۆ خهدیجایێ نــه ب تنێ هــنــده بــوو، بهلكی ژ ڤێ چهندێ ژی مهزنتر بوو، و ســهرهاتییا ڕسـتـكـا وێ ئهوا وێ دایه كچا خۆ زهینهبێ دێ د گهل مه ئیت دهمێ ئهم بهحسێ زهینهبێ دكهین، ئهگهر خودێ حهز بكهت.
ل سالا ههشتێ مشهختی، یازده سالان پشتی مرنا خهدیجایێ دهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ب لهشكهرێ خۆ ڤه هاتی دا مهكههێ ژ كوفرێ پاقژ بكهت، بهری بێته د مهكههێ دا لهشكهرێ خۆ ل دۆرێن مهكههێ دانا، هوین دزانن پێغهمبهری خیڤهتا خۆ ل كیرێ ڤهدا؟
ئیمامێ (طهبهری) د تاریخا خۆ دا ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- خیڤهتا خۆ ل جههكێ نێزیكی قهبرێ خهدیجایێ ڤهدا!
سلاڤ ل خهدیجایێ بن ل ڤێ دنیایێ، و ل دهمێ ب بهحهشتا خودایێ خۆ شاد دبت.
