خەون پێناسە و ڕۆنکرنەك
خــەون بــۆ وێ دیـتـنـێ دئێتە گۆتن یا مرۆڤێ نڤستی دبینت چ ئــەڤ دیــتــنـە بـۆ مرۆڤی یا خۆش بت چ یا نەخۆش بت ، و د زمانێ عەرەبی دا دو پەیڤ هەنە بۆ خەونێ دئێنە ب كارئینان وئەگەر خەون یا خۆش بت دبێژنێ : ( رؤیا ) ، وئـەگـەر یا نـەخـۆش بت دبێژنێ : ( حلم ) ، بەلـێ مەعنا ڤێ ئەو نینە چێ نابت ئێك ژ ڤان هەردو پەیڤان ل جهێ یا دی بێتە ب كارئینان .
وئەڤە مرۆڤی ژینا خۆ ل سەر عەردی دەست پێ كری ئەو یێ خەونان دبینت وهێشتا بەردەوام ئەو ڤان یێ خەونان دبینت ، ومرۆڤ دەمێ تـۆمارنامـەیێن شارستانیێن كـەڤـن دخـوینت دبینت خەونێ جهەكێ گرنگ د هزرا وان دا هەبوو ، ب تایبەتی خەونێن مەزن وپادشاهان ، چونكی وان هزر دكر ئەڤ خەونە یان مزگینینە یان ژی ترساندنن ژ وان ڕویدانێن كو دێ ئـێـن ، ژ بەر ڤێ چەندێ بارا پـتـر ژ مەلك وپاشاهان هندەك كەسێن شارەزا ل نك خۆ ئامادە دكرن دا ئەو خەونێن وان بۆ وان تـەعـبـیـركەن ، وگەلەك جاران وان ئەڤ كارە وەك كارەكێ ئایینی یێ پـیـرۆز ددیت .. ل سەر دیوارێ پەرستگەهەكا كەڤن ئەڤ نڤیسینە هاتبوو دیـتـن : ( ئەز خەونان شرۆڤە دكەم ، ومن ژ لایێ خوداوەندان ڤە دەستویری هەیە كو ب وێ چەندێ ڕاببم ) .
و د ناڤ گەلەك جڤاكێن مرۆڤان یێن كەڤن دا وەسا یا بەلاڤ بــوو كــو خــەون ژ هـنـدێ چێ دبت دەمێ رحا مرۆڤێ نڤستی ژ لەشێ وی دەردكەڤت و دچتە جهەكێ دی ، وئەفلاتوون ل وێ باوەرێ بوو كو خەون ئازادكرنەكە بۆ رحێ ژ قەیدێن لەشی ، بۆ هندێ دا تەعبیرێ ژ هندەك ژ وان ڤەشارتیێن ژینێ بدەت یێن ئەم تێ نەگەهین ، مەعنا خەون ب دیتنا وی تەعبیرەكە ژ وان هێز وپێتڤیێن حەز وغەریزێ یێن كو د ناڤ مرۆڤی ب خۆ دا هەین ، نەكو تشتەكە ژ دەرڤەی وی بۆ دئێت ، وئەو ب ڤێ چەندێ دژی وێ نەڤهریا دیرۆكی ڕاوەستا ئەوا دبێژت : هندی خەونە هندەك نامەنە مرۆڤی نڤستی وەردگرت .
و د دەمێ مە یێ نوی دا ( فرۆید ) ی ژی بۆچوونەكا وەكی ڤێ ل دۆر خەونێ هەیە چونكی ئەو ل وێ باوەرێ یە كو خەون تەعبـیـرێ ژ هندەك تشتێن ڤەشارتی د ( وەعیا ) مـرۆڤـی دا دكەت ، ووی دگـۆت : بارا پتـر ژ خـەونـان بـۆ هندەك بـیـرهاتنێن مرۆڤی ل دەمێ زارۆكینی وجحێلینیێ دزڤڕن .
بـەلـێ ئەڤ بۆچوونە ـ وەكی نوكە ژ لایێ زانایان ڤە هاتیە بنەجهكرن ـ د گەل دیتنا زانستی یا نوی ناگونجت ئەوا دیاردا خـەونــێ ب هندەك بزاڤێن بیۆلۆژی وفسیۆلۆژی یێن بەرفرەه ڤە د دەماغی ولەشی دا گرێددەت .
وبۆچوونا دورست د خەونێ دا ئەوە یا زانایێ ناڤدار ( ئەبوو عەبدللاهێ مازەری ) دیار دكەت دەمێ دبێژت : (( ڕاستیا خەونێ ئەڤەیە خودێ هندەك بیـر وباوەران د دلـێ مرۆڤێ نڤستی دا چێ دكەت كا چاوا ئەو وان د دلـێ مرۆڤێ هشیار دا چێ دكەت ، وتشتێ خودێ بڤێت دكەت ونە خەو ونە هشیاری نابنە ئاستەنگ د ڕێكا وی دا ، ڤێجا ئەگەر وی ئەڤ بیـر وباوەرە چێكرن هەر وەكی ئەو وان دكەتە نیشان ل سەر هـنـدەك تشتێن دی یێن چێ بووین یان ژ نوی دێ چێ بن .. )) .
وزانا هەمی ل وێ باوەرێنە كو خەون ـ ئەگەر یا ڕاست بت ـ ژ خــودێ یـە لەو دڤێت مرۆڤ باوەریێ پێ بینت ، ویا فەرە ئەو ژ لایێ مرۆڤەكێ زانا وتێگەهشتی ڤە بێتە تەعبیركرن ، وئەڤە پشكەكە ژ مەعنا وێ حەدیسێ ئەوا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ تێدا گۆتی : [ رُؤْيَا الْمُؤْمِن جُزْء مِنْ سِتَّة وَأَرْبَعِينَ جُزْءاً مِنَ النُّبُوَّة ـ خـەونـا خودان باوەری پشكەكە ژ چل وشـەش پشكێن پێغەمبەرینیێ ] ( وەکی ئەبوو داود ژێ ڤەدگوهێزت) ، ودبت مەخسەد ب وێ پـشـكـێ خەبەردانا ژ غەیبێ بت ، چونكی خەون گەلەك جاران غەیبەكا ل بەر مرۆڤی ڤەشارتی ئاشكەرا دكەت .
و د حەدیسەكا دی دا یا ( ئەبوو قەتادە ) ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزت ، دبێژت : [الرُّؤْيَا مِنْ اللّهِ وَالْحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَان] (بوخاری ڤەدگوهێزت) یەعنی : خەونا خۆش ئەوا مرۆڤ دبینت ژ خودێ یە ویا نەخۆش ژ شەیتانی یە ، ودەمێ پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ خەونا نەخۆش بۆ شەیتانی پالددەت مەعنا وێ ئەو نینە شەیتان تشتەكی دكەت ، چونكی خەون یا خۆش بت یان یا نەخۆش بت ب دەستویریا خودێ یە ، بەلكی مەعنا وێ ئەوە شەیتانی كەیف ب خەونا نەخۆش دئێت ویێ پێ رازیە چونكی خودان باوەری پێ نەخۆش دبت .
