ئهو چيايێ ڕهشهبايى نههژاندى
ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى
ل بهر دهستێ بابهتى:
ئێك ژ مهزنترين گرفتارییێن دكهڤنه ڕێكا مرۆڤێن خودێ -ل درێژییا ديرۆكا وان- ئهوه دهمێ ئهو دبينن كهسهك يان كۆمهك د ناڤ ڕێزێن ئوممهتێ دا دهردكهڤت تشتهكى ژ نك خۆ ل ديــنــى زێـــده بـكـهت و ب ناڤێ دينى د ناڤ خهلكى دا بهلاڤ بكهت، ئهڤ تشته يێ كو د شــريـعــهتــى دا دبـێـژنـێ: (بيدعه) كوژهكترين ڤايرۆسه دكهڤته دينێ خودانى وبێى وى هاى ژ خۆ ههبت ئهو دێ هند بينت چو دين ل نك نهمايه!
ئهگهر هندهك كهس ههبن هزر بكهن بيدعه تشتهكێ سڤكه، مرۆڤێن خودێ هزرهكا دى ههيه ب ديتنا وان ئهگهر مرۆڤهك گونهههكێ بكهت، وبزانت ئهڤ كارێ ئهو دكهت گونههه، سڤكتره ژ هندێ ئهو بيدعهيهكێ بكهت؛ چونكى مرۆڤێ گونههكار دبت ل خۆ بزڤڕت وتۆبه بكهت، بهلێ حهتا بيدعهچى ل بيدعهيا خۆ لێڤه ببت دهمهكێ درێژ پێ دڤێت؛ چونكى ئهو هزر دكهت كارێ ئهو پێ ڕادبت دينه. ژ لايهكێ دى ڤه ئهو كهسێ تشتهكى ژ نك خۆ ل دينى زێده دكهت ودبێژت: ئهڤ تشته يێ باشه ئهو هنگى ب ڕهنگهكێ نه ئێكسهر يێ دبێژت: دين تهمام نهبوويه! وئهڤه درهوپێكرنه ب وێ ئايهتا دبێژت: ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا )ژ بـهر ڤـێ ئێكێ مرۆڤێن خودێ ژ ههمى تشتان پتر نهيارهتییا بيدعێ وبيدعهچییان دكهن، حهتا دهرهجهيهكێ (ئهبوو ئدريسێ خهولانى) دبێژت: ((ئهگهر ل بهر چاڤێن من ئـاگر بهرببته مزگهفتێ وئهز نهشێم ڤهمرينم ل نك من خۆشتره ژ هندێ ئهز بيدعهيهكێ ل مزگهفتێ ببينم وئهز نهشێم بگوهۆڕم)).
ونهيارهتییا مرۆڤێن خودێ بۆ بيدعهچییان گههشتبوو وێ دهرهجێ ئێكى ژ وان -گاڤا بێ هيڤى ببا كو ئهڤ بيدعهچییه ل كارێ خۆ لێڤه نابت- تێكهلییا وى نهدكر، ونه دهێلا ههڤالێن وى ژى تێكهلییا وى بكهن: ڕۆژهكێ ئێكى گۆته ئيمام ئهحمهدى: زهلامهكێ ل وێرا هه دبێژت: (عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزيزى) ژ (موعاويهيێ كوڕێ ئهبوو سوفيانى) چێتره، ئيمامى گـۆتێ: چو جاران نهچه ديوانا وى، وخوارن وڤهخوارنا ته بلا د گهل وى نهبت، خۆ ئهگهر ئهو نساخ ژى بوو سهرا نهده! هنده ئهو د (حهريص) بوون ل سهر خۆدويركرنا ژ بيدعهچییان.
وگهشترين نموونه ل سهر بيدعێ وبهلاڤبوونا وێ د ناڤ ئوممهتێ دا بيدعهيا (موعتهزلییان) بوو، ئهوا ل سهر دهمێ عهبباسییان پهيدا بووى، و ب ناڤێ: (بدعة خلق القرآن) هاتییه ناسين، وهند مهزن بووى كو بارا پتر ژ زانايان باوهرى پێ ئيناى وگههشتییه وێ دهرهجێ كو خهليفه ژى بگههتێ..
ل ڤى دهمێ بيدعێ سهرێ خۆ هلداى وچهنگێ خۆ يێ ڕهش ب سهر ئوممهتێ دا گرتى ناڤێ ئيمام ئهحمهدى وبهحسێ بهڕهڤانییا وى ژ عهقيدا (سهلهفى) بلند بوو حهتا ئهو ب ناسناڤێ: (إمام أهل السنة والجماعة) هاتییه ناسين.
❖ئيمام ئهحمهد كییه؟
( ناڤێ وى ئهحمهده كوڕێ موحهممهدێ كوڕێ حهنبهلێ شهيبانییه، ودگـۆتنێ: بابێ عهبدللاهى.
( د مهها رهبيعهلئهووهلا سالا 164 مشهختى دا، ل باژێڕێ بهغدايێ هاتبوو سهردنيايێ، وههر ژ زارۆكينییا خۆ وى حهز ژ زانينێ وزانايان دكر، ب تايبهتى زانينا حهديسێ، ل سهرى دهست ب خواندنا فقهى كر ل نك گهلهك زانايان وهكى ئيمامێ شافعى، پاشى دهست ب وهرگرتن وڤهگوهاستنا حهديسان كر.
( هژمارهكا زانايێن مهزن وهكى: بوخارى وموسلمى حهديس ژێ وهرگرتن، وهندهك سهيدايێن وى ب خۆ پشتى هنگى د حهديسێ دا بوونه طهلهبێن وى وهكى: شافعى وعهبدررهزاقى ووهكيعى، ودهمێ ئيمامێ شافعى ژ بهغدايێ دهركهفتى وچوويه مصرێ دگـۆت: ((ئهز ژ عيراقێ دهركهفتم ومن كهسهكێ وهكى ئهحمهدى چێتر وزاناتر و ب تهقواتر لێ نههێلايه))، و (ئسحاقێ كوڕێ رهوهيهى) دبێژت: ((ئهحمهد دهليل بوو د ناڤبهرا خودێ وبهنییان دا ل سهر عهردى)).
( كتێبا وى (المسند) باشترين نيشانه ل سهر زيرهكییا وى، ژ ناڤبهرا حهفت سهد وپێنجى هزار حهديسێن كو وى ڤهگوهاستين، چل هزار حهديس ب تنێ وى هلبژارتن و د ڤێ كتێبا خۆ دا ئينان و د (سهنهدا) سێ سهد حهديسان ژ ڤان حهديسان دا ب تنێ سێ (راوى) د ناڤبهرا وى وپێغهمبهرى دا -سلاڤ لێ بن- ههنه.
( د زانينا فقهى ژى دا خودان مهزههبهكێ تايبهته، وئهو دئێته هژمارتن ئێك ژ زانايێن (موجتههد)، وزانا دبێژن: د ناڤبهرا ههمى مهزههبان دا مهزههبێ وى ژ ههمییان پتر يێ نێزيكى سوننهتییه.
( ل سهر دهمێ خهليفێ عهبباسى (مهئموونى) گرفتارى وفهتهراتهكا مهزن هاته سهرى؛ چونكى وى بهرهنگارییا وێ بيدعهيا موعتهزلییان كر ئهوا دبێژت: قورئان تشتهكێ مهخلووقه، وئهڤ فتنه بهردهوام ما حهتا دهمێ (موعتهصم) و (واثقى) ژى، و ژ بهر ڕاوهستانا وى يا ب هێز بهرانبهر ڕهشه پێلا موعتهزلییان، ئهو هاته گرتن وئێشاندن -وهكى پشتى دهليڤهيهكا دى دێ بهحس ژێ كهين- وخۆڕاگرییا وى د ڤێ فتنێ دا بوو ئهگهرا هندێ ديرۆكنڤيس ناسناڤێ (إمام أهل السنة والجماعة) ل سهر بدانن.
( ل ڕۆژا ئهينییێ (12) ى رهبيعولئهووهلا سالا (241) مشهختى ل باژێڕێ بهغدايێ چوو بهر دلۆڤانییا خودێ، ودبێژن: نه بهرى وى ونه پشتى وى چو جهنازه ل بهغدايێ وهكى جهنازێ وى نههاتينه ڤهشارتن، ب دههان هزار مرۆڤ ئاماده بوون، ومالهك نهما خهم نهكهفتییێ.
❖موعتهزلى وبيدعهيا (خلق القرآن):
ئێكهمين كهس ئهڤ بيدعه د ناڤ ئوممهتێ دا پهيدا كرى (جهعدێ كوڕێ درههمى) بوو، ئهوێ سهرا ڤى كارێ خراب ل سهر دهمێ ئهمهوییان هاتییه كوشتن، وههر چهنده ئهو هاته كـوشـتـن ژى بهلێ فتنه ب مرنا وى ب دويماهى نههات؛ چونكى پشتى وى شاگردهيێ وى (جههمێ كوڕێ صهفوانى) ب دهورێ وى يێ خراب ڕابوو حهتا ئهو ژى ل سالا (128) هاتییه كوشتن، وپشتى وى (بشرێ مهريسى) ئهوێ قنيات جوهى ئالايێ ڤێ بيدعێ هلگرت، ونێزيكى چل سالان خهبات بۆ كر..
دهمێ (هاروون ئهلرهشيد) بوويه خهليفه بڕيارا كوشتنا (بشرى) دا، وڕێ نهدا وى وههڤالێن وى كو ڤێ بيدعێ بهلاڤ بكهن، وهندى (هاروون) يێ ساخ ئالايێ سوننهتێ يێ بلند بوو وموعتهزلییان د خۆ ڕا نهدديت بێنه مهيدانێ، وسهرێ وان (بشرێ مهريسى) خۆ ڤهشارت بوو، و ژ ڤى جهى دڕهڤى جهێ هه حهتا هاروون مرى، پشتى (مهئموون) بوويه خهليفه بڕيار دا فهلسهفا يۆنانى بێته وهرگێڕان، ودهمێ موعتهزلییان ديتى مهئموون گهلهك حــهز ژ فــهلـســهفـێ وجهدهلێ دكهت، خۆ گههاندێ وئهو ژى وهكى خۆ د سهردا بر وكره ئێك ژ هلگرێن ئالايێ بيدعهيا (خلق القرآن).
دهمێ دهولهت بوويه پشتهڤانا موعتهزلییان وان سهربهست بيدعهيا خۆ بهلاڤ كر، وزۆرى ل خهلكى كر كو بێنه سهر بيـر وباوهرێن وان.. مــهئـــمــوون مر، وبهرى بمرت شيرهت ل برايێ خۆ (موعتهصمى) كر كو ئهو ژى ل سهر ڕێبازا وى بچت، وى ب يا مهئموونى كر وبڕيار دا ههر زانايهكێ پشتهڤانییا ڤێ بيدعێ نهكهت بێته گرتن وئێشاندن.. وفتنه يا بهردهوام بوو حـــهتـــا مـــوعـتـهصم ژى مرى، وكوڕێ وى (واثق) بوويه خهليفه، خهليفێ نوى ژ بابێ خۆ ومامێ خۆ يێ جودا نهبوو وى ژى ڕێكا وان گرت وپشتهڤانییا موعتهزلییان كر حهتا مرى، پشتى وى (موتهوهككل) بوو خهليفه، وموتهوهككلى بڕيار دا ئهڤ بيدعه بێته ڕاكرن وجارهكا دى مهزههبێ حهديسێ بێته گۆتن وبهلاڤكرن، ژ بهر ڤێ چهندێ هاته گۆتن: ((خهليفه سێنه: ئهبوو بهكر ل دهمێ (رددێ)، وعومهرێ كوڕێ عهبدلعهزيزى بۆ ڤهگهڕاندنا حهقێ ههژاران، وموتهوهككل بۆ بلندكرنا سوننهتێ)). ههر ژ سالا (218) وحهتا سالا (234) بازارا ڤێ بيدعهيێ د ناڤ ئوممهتێ دا يا گهرم بوو، وگرفتارى ل سهر زانايان يا دژوار بوو؛ چونكى دهستههلاتدارییێ خۆ دابوو د گهل گازيكهرێن ڤێ بيدعهيێ..
❖هێڤێنێ بيدعهيا (خلق القرآن)ێ:
ڕهنگه گهلهك ژ خواندهڤانان نوكه ڤێ پسيارێ د گهل خۆ دكهن: ئهرێ مهسهلا (خلق القرآن)ێ چيه؟ وهێڤێنێ ڤێ بيدعهيێ ژ چ هاتییه؟
بۆ بهرسڤ دێ بێژين: د عهقيدهيا ئيسلامى يا دورست دا، ئهوا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- وصهحابییێن وى ل سهر چووين، هندى ئاخفتنه، ئهوا ب عهرهبى دبێژنێ: (كلام)، ئێك ژ سالۆخهتێن خودێیه، وئهڤ سالۆخهتێ خودێ ژى -وهكى ههر سالۆخهتهكێ وى يێ دى- سالۆخهتهكێ (ئهزهلى) و(ئهبهدى)يه، يهعنى: ههر ههبوويه وههر دێ ههبت چو بهراهى ودويماهى بۆ نينن، وقورئانا پيرۆز ئهوا ب ڕێكا جبريلى بۆ موحهممهدى -سلاڤ لێ بن- هاتى ب ڕاستى ودورستى گـۆتنا خودێیه، ژ وى دهست پێ كرییه وبۆ وى دزڤڕت.. ئهڤه ئهو عهقيده بوو يا موسلمانان باوهرى پێ دئينا، دهمێ (جهعدێ كوڕێ درههمى) هاتى وپشتى گۆتنهكا فهلسـهفـى يـا دوير ودرێـژ گههشته وێ باوهرێ كو هندى ئاخفتنه نه ژ سالۆخهتێن خودێیه، وگۆت: پاككرن و(تهنزيها) خودێ هندێ دخوازت ئهم بێژين: خودێ نائاخڤت!
ودهمێ پسيار ژێ هاتییه كرن: پا ئهڤ قورئانا ئهم دخوينين چيه؟
وى گۆت: ئهڤه گۆتنهكا چێكرییه (يا مهخلووقه) خودێ ئهو يا كرییه د لهشێ چێكرییهكى دا -كو جبريله- وبۆ پێغهمبهرێ خۆ يا هنارتى، وئهو نه ژ سالۆخهتێن خودێ يێن ئهزهلییه.
ئهڤه -وگهلهك ب كورتى!- گۆتنا جهعدى ودويكهفتییێن وى بوو ژ دهستهكا موعتهزلییان.. وگاڤا وان ئهڤ گـۆتنا خۆ ئاشكهرا كرى زانايێن ئوممهتێ يێن ژێهاتى گۆتنا وان هژمارتن ئێك ژ بيدعهيێن (عهقائدى) و ب ڕهنگهكێ جوان وڕێك وپێك خهلهتییا بۆچوونا وان ئاشكهرا كــر، وڕاگـــههــانــد كو ههر كهسهكێ باوهرییێ ب ڤێ بۆچوونێ بينت دێ ژ بيدعهچییان ئێته هژمارتن..
هـندى ئهڤ بـيـدعـه د چارچووڤهيێ ڤهكـۆلين ودان وستاندنێن زانايان دا ئهو مهسهلهكا (علمى) بوو، وچو كارێ خۆ د (شارعى) دا -وهكى دبێژن- نهدكر، ههر لايهكى دهليلێن خۆ دئينان وبهڕهڤانى ژ بۆچوونا خۆ دكر، وئوممهتێ ههمییێ وهسا بهرێ خۆ ددا موعتهزلییان كو دهستهكهكا بيدعهچى وسهرداچووينه، بهلێ هنگى گرفتارى دژوار بوو وفتنه كهفته (شارعى) دهمێ موعتهزلى شياين خۆ بگههيننه سهرێ حوكمى ودهسههلاتدارییێ كو خهليفه بوو، ووى وهسا تێ بگههينن كو ئهو ب ڤێ بيدعهيا خۆ يێ بهڕهڤانییێ ژ عهقيدهيا ئيسلامى دكهن.. خهليفه ب گۆتنێن وان هاته خاپاندن وپشتهڤانییا بۆچوونا وان كر، وهكى بهرى نوكه ژى مه گـۆتى: هندى (هاروون ئهلرهشيد) يێ ساخ موعتهزلییان د خۆ ڕا نهدديت گۆتنا خۆ ئاشكهرا بهلاڤ كهن؛ چونكى هاروون -ئهوێ دهرس ل نك زانايێن مهزن وهكى ئيمام مالكى خواندين- ل سهر عهقيدهيهكا دورست بوو، وپشتى وى كوڕێ وى (مهئموونى)، پاشى (موعتهصمى)، پاشى (واثقى) ژى پشتهڤانییا بيدعهيا موعتهزلییان كر، هنگى گرفتارییێ دهست پێ كر، وفتنه ل سهر زانايێن سوننى دژوار بوو.. وههر چهنده دويماهى ههر يا حهقییێ بوو بهلێ ڤێ حهقییێ -حهتا شياى خۆ ڕاگرت- قوربانییێن خۆ ههبوون، وقوربانییێن وێ د بچويك نهبوون.
❖ئيمام ئهحمهد بەرانبهرى پێلێ:
(محنه) هات.. ووهكى ههر جارهكا ئهو دئێت ئاگرهكێ بۆش د گهل خۆ ئينا، ڕاسته ئاگر سۆتنێ د گهل خۆ دئينت، تهڕ وهشكى پێكڤه دسوژيت، بهلێ ژ بير نهكهن ژى كو زێڕێ عهسلى پشتى ب ئاگرى دئێته جهڕباندن ژ نوى دئێته ناسين، ل بهرفرههییێ ههر كهسهك دشێت يا وى بڤێت بێژت، بهلێ ل تهنگاڤییێ خۆڕاگر دكێمن، ب تنێ مرۆڤێن خودێنه ملێن خۆ ددهنه بهر بارێن گران وبهرانبهرییا پێلێن دژوار دكهن؛ چـونكى ئـهون ب دورستى ههست ب بهرپسيارییێ دكهن..
دهمێ تهنگاڤى زێده شدياى، وكێر گههشتییه ههستى -وهكى دبێژن- ئيسحاقێ مامێ ئيمام ئهحمهدى هاته نك وى ل گرتيخانهيێ، ههر وهكى وى دڤيا پيچهكێ ئيمامى سست بكهت دا ئهو ڕهحمێ پێ ببهن، داخواز ژێ كر كو ئهو ژى وهكى گهلهك زانايێن دى خۆ بێ دهنـگ بـكـهت حهتا پێل دبۆرت، ما بۆچى ئهو ب تنێ دێ ل مهيدانێ بت، ئيمامى گـۆتێ: ((ئهى مامێ من! ئهگهر مرۆڤێ زانا ڕاستییێ نهبێژت ويێ نهزان ژى نزانت، باشه ڕاستى كهنگى دێ ديار بت)).
خهما وى ئهو نهبوو بێته گرتن، يان حهتا كوشتن ژى؛ چونكى ههر دێ ڕۆژهكێ مرت، خهما وى ئهوه ئوممهت وه لێ بێت كهسهكێ زانا د ناڤ دا نهمينت ڕاستییێ بێژت، ونهزان ب خۆ نزانت، ڤێجا هنگى ڕاستى د بهر پییان بچت.. بێژنه من: ئهگهر مرۆڤێن خودێ نهبن كى هنده خهمێ ژ ڕاستییێ دخۆت؟
گاڤا هاتين ئيمام گرتى وبرى، (ئهبوو جهعفهرێ ئهنبارى) ب ڕێڤه خۆ گههاندێ وگۆتێ: ((ئهڤرۆكه تو بۆ خهلكى سهرى، بهرێ ههمییان يێ ل ته، ئهز ب خودێ كهمه ئهگهر ته ژى وهكى وان گۆت خهلك ههمى دێ وهكى وان بێژن، بلا ته باوهرى ب خودێ ههبت، گوهێ خۆ نهده وان وبزانه ئهگهر تو ب دهستێن مهئموونى نهئێيه كوشتن ژى ههر ڕۆژهكێ دێ مرى..)) چاڤێن ئيمامى تژى ڕۆندك بوون، وگـۆت: ((يا خودێ حهز بكهت ئهو دێ چـێ بت)).. ئهها ب ڤى ڕهنگى مرۆڤێن خودێ خاترا خۆ ژێك دخوازن دهمێ بۆ كۆچكێن زۆرداران دئێنه برن: نه وه بت لێڤه ببى، ئهگهر ئهو ته نهكوژن ژى تو ههر دێ مرى! نه عهدهتێ وانه ئهو ل ڤان دهمان بێژنه ئێك ودو: ته ئێمانهت خۆ چو ل ته نهئێت.. نه، ئهو دبێژنه ئێك ودو: ته ئێمانهت حهقى، ژ ترسێن كوشتنێ دا وێ د بهر پییان ڤه نهدهى. ئــهى ئـــهحـــمــهد! بزانه تو ب تنێ بهرانبهر پێلێ يێ ڕاوهستاى، ئهڤه تو هاتییه برن، دوير نينه ئهو گهفێن كوشتنێ ل ته بكهن، دوير نينه ته بكوژن ژى، بهلێ قهيدى ناكهت، لێڤه نهبه، ئهگهر ئهو سهرا حهقییێ ته بهلاويسن ژى، لهشێ ته پارچه پارچه بكهن دێ مرى، وئهگهر تو ل مالا خۆ يێ ڕوينشتى ژى بى ههر دێ مرى، ئهنجام ئێكه.. ڤێجا ما بۆچى تو ئێكا هند ناكهى سوباهى دهمێ ته بۆ ديوانا خودێ گازى دكهن بێژن: كانێ ئهو ئهحمهدێ د دنيايێ دا رحا خۆ گۆرى دينى كرى؟
وئيمام هاته گرتن وبهرێ وى بۆ كۆچكا مهئموونى هاتهدان..
❖ئيمام ئهحمهد ومهئموونێ عهبباسى:
نوكه سال سالا 218 مشهختییه، خهليفێ دهولهتا عهبباسییان -ئهوا حوكمى ل جيهانا موسلمانان دكهت- مهئموونێ كوڕێ هاروونییه، ئهوێ موعتهزلى شياين وى ب لايێ بيدعهيا خۆ ڤه بكێشن.. مهئموون ژ پايتهختێ يێ دهركهفتى و ب لايێ شامێ ڤه يێ چووى..
مهئموونى پشتى باوهرى ب بۆچوونا موعتهزلییان ئيناى كو قورئان تشتهكێ مهخلووقه وئاخفتن نه صفهتهكێ خودێ يێ ئهزهلییه، وى بڕيار دا ئهڤ هزره د ناڤ ئوممهتێ دا بێته بنهجهكرن، وچونكى زانايێن سوننى مهزنترين ئاستهنگ بوون د ڕێكا ڤێ مرادا وى دا، وى دو پێگاڤ هاڤێتن:
يا ئێكێ: وى ژ والى وزهلامێن دهولهتا خۆ خواست ئهو وان زانايان دهسنيشان بكهن يێن باوهرى ب بيدعهيا موعتهزلییان نهئيناى، وئێك ئێكه بۆ نك والى بێنه داخوازكرن وژێ بێته خواستن كو ئهو تاگيرییا حزبا موعتهزلییان بكهن، ئهگهر نه.. دڤێت چو كارێن ڕهسمى وحوكوومى د دهولهتێ دا نهميننه د دهستان دا، خۆ شاهدهيیا وان ژى دڤێت قازى قهبويل نهكهت، وههچییێ هات و ب دهڤێ خۆ گۆت: قورئان يا مهخلووقه ههمى حهق وحقووقێن وى دێ بۆ ئێنه زڤڕاندن.
يا دووێ: ههر زانايهكێ پێگيرییێ ب فهرمانا خهليفهى نهكهت راتب دێ ژێ ئێته بڕين وچێ نابت ئهو دهرسان بێژت يان فهتوايهكێ بدهت.
ڤـان هـهردو پێگـاڤـان دهمهكى ڤهكێشا..
هژمارهكا نه يا كێم ژ زانايان -چ ژ ترسان دا چ ژ تهمهعییا دنيايێ- تاگيرییا بۆچوونا خهليفهى كر، يان ههر چ نهبت خۆ بێ دهنگ كر؛ دا عامى هزر بكهن ئهو ژى تاگيرێن خهليفهينه، وهندهك ژى ئاشكهرا دژى بۆچوونا خهليفهى مان، و د ناڤ خهلكى دا بۆچوونا بيدعهچییێن موعتهزلییان رسوا دكر، لهو موعتهزلییان خهليفێ خۆ پالدا كو پێگاڤهكا دى بهاڤێژت.. بڕيار هاته دان: ههچییێ گوهدارییا خهليفهى نهكهت دێ ئێته گرتن.
ڤێ پـێـگـاڤـێ ژى هندهك لێڤهكرن، وكتهكا كێمتر ما.. (ئهبوو يهعـقـووبـێ بـوهيطى) -شاگردهيێ ئيمامێ شافعى- ئێك ژ وان زانايێن كێم بوو يێن خۆ ڕاگرتين وگهفێن خهليفهى كار لێ نهكرى، لهو بڕيار هاتهدان ئهو بێته گرتن، دبێژن: دهمێ دبوو نيڤرۆيیا ئهينییێ وبـانگ دهاته دان ئهو دا ڕابت كارێ خۆ كهت وئێته بهر دهرێ زيندانێ، دهرگههڤان دا بێژتێ: دێ چ كهى؟ ئهو دا بێژت: دێ د گازییا خودێ چم.. ئهو دا بێژتێ: بزڤڕه جهێ خۆ، ئينا ئهو دا دهستێن خۆ سهرئهڤراز كهت وبێژت: ((يا ڕهببى تو دزانى ئهز د گازییا ته هاتم ووان نههێلا)).. ئهبوو يهعقووب ما د زيندانێ دا حهتا ل سالا 231 مرى.
دهمێ خهليفهى ديتى هندهك كهس ههنه گرتن ژى كارى لێ ناكهت بڕيار دا ههچییێ باوهرییێ ب بۆچوونا موعتهزلییان نهئينت بێته كوشتن.. وهكى مه گۆتى: ل سالا 218 مهئموون ل شامێ بوو، لهو وى كاغهزهك بۆ والییێ خۆ ل بهغدايێ هنارت تێدا دهستويرى دايێ كو ههر كهسهكێ وهكى موعتهزلییان نهبێژت سهرێ وى بێته لێدان!
كاغهزا خهليفهى گههشته والییێ بهغدا (ئيسحاقێ كوڕێ ئيبراهيمى) ئهو ڕابوو زانايێن باژێڕى ههمى كۆمكرن وئێك ئێكه پسيار ژێ كر كانێ قورئان يا مهخلووقه يان نه؟ پشتى كو كاغهزا خهليفهى بۆ وان خواندى كو ههچییێ نهبێژت قورئان يا مهخلووقه دڤێت بێته كوشتن.
د ناڤ زانايێن بهغدايێ دا ب تنێ چار كهسان ب ئاشكهرايى نهڕازيبوونا خۆ دياركر وگۆت: ئهڤ گـۆتنه دهركهفتنه ژ عهقيدا ئيسلامى وبيدعهيهكا خهلهته ومه باوهرى پێ نينه، وئهو ههر چار زانا ئهڤه بوون: ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى، موحهممهدێ كوڕێ نووحى، عوبهيدوللاهێ قهواريرى، وحهسهن ئهلسهججاده، ئينا والى بڕيار دا ئهو بێنه زنجيركرن وبهرێ وان بۆ زيندانێ بێته دان.
سـێ ڕۆژان هـهر ڕۆژ والى جارهكێ ئهو داخــواز دكرنه ديوانا خۆ ودهليڤه ددايێ دا ئهو ل گۆتنا خۆ لێڤه ببن، ئهگهر نه، ئهو دێ وان فڕێكهته شامێ ل نك خهليفهى و ژ كوشتنێ پێڤهتر چوددى نينه.. ل ڕۆژا ئێكێ حهسهن ئهلسهججاده لێڤه بوو، يان وهسا د خۆ ئينادهر كو ئهو لێڤه بوو، ڕۆژا دووێ عوبهيدوللاهێ قهواريرى ژى چاڤ ل حهسهنى كر ودهليلێ ههر دووان ئهڤ ئايهته بوو: ( إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ )ئهو ههردو هاتنه بهردان، ودو مان: موحهممهدێ كوڕێ نووحى، وئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى، والى ئهو ههردو زنجيركرن وهنارتنه شامێ ل نك خهليفهى.. ب ڕێڤه (ئهبوو جهعفهرێ ئهنبارى) خۆ گههانده ئيمام ئهحمهدى وئهو گۆتێ يا مه بهرى نوكه ڤهگێڕاى.
بهرى ئيمام ئهحمهد وههڤالێ وى بگههنه باژێڕێ (طهرسووسێ) ل شامێ جهێ مهئموون لێ، جابا مرنا مهئموونى گههشته وان، لهو قــاصـــدان ئــهو ههردو زڤڕاندنه بهغدا و ب ڕێڤه موحهممهدێ كوڕێ نووحى ژى مر وئيمام ئهحمهدى نڤێژ ل سهر كر.. وپشتى ئيمام هاتییه زڤڕاندن بۆ بهغدا خهلكى هزركر ب مرنا مهئموونى مهسهله ب دويماهى وسوحبهتا (خلق القرآن) ئێدى نائێتهكرن، بهلێ وهسا چێ نهبوو؛ چونكى خهليفێ نوى ژى كو موعتهصم بوو باوهرى ب وێ هزرێ ههبوو يا برايێ وى مهئموون ل سهر چووى..
❖ئيمام ئهحمهد وموعتهصمێ عهبباسى:
موعتهصمى گوهـ ل سوحبهتا ئيمام ئهحمهدى د گهل مهئموونى بووبوو، ومهئموونى بهرى بمرت شيرهت ل موعتهصمى كربوو كو دهڤ ژ سوحبهتا (خلق القرآن)ێ بهر نهدهت، لهو پشتى ئهو بوويه خهليفه ئێكسهر وى بڕيار دا ئيمام ئهحمهد بێته گرتن..
ڤێ جارێ ههيڤا رهمهزانێ بوو.. ئيمام يێ ب ڕۆژى بوو، ئێلچییێن خهليفهى هاتن دهست وپییێن وى زنجيركرن و د گهل خۆ بر، (ئهحمهدێ كوڕێ فهرهجى) دبێژت: ڕۆژهكێ ئهز ل بازارێ يێ ڕوينشتى بووم، من هند ديت خهلكى ههمییێ دهرگههێن دكانێن خۆ گرتن وشيرێن خۆ هلگرتن وچوون، من پسيار كر: خێر بت ئهڤه چ قهومییه؟ هندهكان گـۆته من: ئيمام ئهحمهد هاته گرتن، بر دا پسيارا قورئانێ ژێ بكهن.
ئيمام بر.. وبهرى ل ديوانا موعتهصمى ئاماده بكهن، چهند ڕۆژهكان هێلا د ئاخويرا دهواران ڤــه، بــهلــێ د ئاخــويــرا دهواران ڤـه! گۆتن: بهلكى لێڤه ببت.. ل ههيڤا رهمهزانێ، ل پايتهختا دهولهتا ئيسلامێ، و ب ناڤێ بــهڕهڤــانییا ژ ئيسلامێ، ئيمام ئهحمهد ئهوێ پتر ژ حهفت سهد وپێنجى هزار حهديسان ژبهر، د ئاخويرا دهواران ڤه، ب دهستێن بيدعهچییان هاته گرتن.. ولێڤه نهبوو!
پشتى چهند ڕۆژهكان ئهو بۆ گرتيخانهيا باژێڕى هاته ڤهگوهاستن، هنگى مامێ وى ئيسحاق چوو نك، ووى ئهو گۆتێ يا مه بهرى نوكه ڤهگوهاستى: ((ئهى مامێ من! ئهگهر مرۆڤێ زانا ڕاستییێ نهبێژت ويێ نهزان ب خۆ نزانت، باشه چاوا ڕاستى دێ بۆ خهلكى ديار بت.. گرتن بۆ من نهخهمه، ل بهر من وهكى ئێكه ئهز ل مالا خۆ بمرم يان ل ڤێرێ، ئهگهر ئهو من ب شيرى بكوژن چو نينه، بهلێ ئهز دترسم ئهو هند من عهزاب بدهن ئهز خۆ ل بهر نهگرم ولێڤه ببم))، دبێژن: دزيكهرهكى دهمێ گوهـ ل ڤێ گۆتنا ئيمامى بووى گۆتێ: ئهى ئيمام ته خهم پێ نهبت، عهزابدان ژى چونينه، خۆ ل بهر ههردو قامچییێن ئێكێ بگره يا سییێ ته هاى ژێ نابت!
ل ههڤدهى رهمهزانێ ئيمام ژ گرتيخانهيێ بۆ مالا والى هاته ڤهگوهاستن، سێ ڕۆژان ئهو زنجيركرى ل ديوانا والى هاته ئامادهكرن ووالى گـۆتێ: بهس جارهكێ بێژه قورئان يا مهخلووقه ئهم دێ ته بهردهين، وى ب يا وان نهكر، ل ڕۆژا چارێ خهليفهى ژ والى خواست ئهو ئيمامى فڕێكهته نك وى، والى گۆته ئيمامى: ئهز ب خودێ كهمه ڤێ جارێ رحا تهيه وچو ددى نه، خهليفهى ســويــنـــدا خــوارى تـه ب شيرى نهكوژت، وئهگهر تو لێڤه نهبى ئهو ب قامچییان دێ ته ئاخێڤت، ودێ ته هاڤێته د عهردهكى ڤه تو ڕۆژێ لێ نهبينى.. ڤان گهفان ژى ئيمام نهترساند ئينا ئهو بـۆ كـۆچكا موعتهصمى هاته هنارتن.
❖ل كـۆچكا موعتهصمى:
سپێدێ ديوانا خهليفهى يا تژى بوو، ئيمام ئهحمهد ئينا ژۆر هێشتا يێ زنجيركرى بوو، پشتى سلاڤ كرى، خهليفهى گۆتێ: خۆ نێزيكى من بكه، پشتى چهند گۆتنهك د ناڤبهرا ههر دووان دا هاتينهكرن، خهليفهى گـۆتێ: تو چ دبێژى بۆ قورئانێ؟ ئيمامى گۆت: ئهز وێ دبێژم يا خودێ وپێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆتى، قورئان گۆتنا خودێیه ونه يا مهخلووقه.. خهليفهى د خۆ ڕا نهديت د گهل درێژ بكهت، ئينا گۆته ههڤالێن خۆ ژ سهر وگرگرێن موعتهزلییان: د گهل باخڤن. حهتا نێزيكى ڕۆژئاڤايێ دان وستاندنا وان ڤهكێشا وئهو ههمى پێكڤه نهشيان ب ڕێكا علمى بهرانبهر ئيمام ئهحمهدى ڕاوهستن.
بهرى ديوان ڤهڕهڤت موعتهصمى ئيمام وزهلامهكێ دى ڤهدهركرن و د گوهێ ئيمامى دا گۆت: فلان كهسى تو دناسى؟ ئهو سهيدايێ من بوو، چونكى وى گوهێ خۆ نهدا من، من بڕيار دا ئهو ل عهردى بێته ڕاخشاندن وپییان ڤه بچنه سهر پشتێ! زهلامێ دى گۆت: ئهى (أمير المؤمنین) ئهز ئهحمهدى دناسم ڕۆژهكا ب تنێ ژى وى دوژمناتى وبێ ئهمرییا ته نهكرییه، وئهو يێ ل مالا خۆ كهسێ چو نهخۆشى ژێ نهديتينه.. موعتهصمى گۆت: ئهز دزانم ئهو مرۆڤهكێ زانا وتێگههشتییه، ومن گهلهك پێ خۆشه ئێكێ وهكى وى د گهل من بـت، بهس د ڤى تشتى دا ئهو گوهدارییا من بكهت ئهز ب خۆ ب دهستێ خۆ دێ وى ڤهكهم، وئهز ب خۆ ب ههڤالێن خۆ ڤه دێ چمه نك وى.. وخهليفهى ب ڤێ چهندێ دڤيا ئيمامى (طهماع) كـــهت.. پــشتى ڤێ چهندێ خهليفه ل ئيمامى زڤڕى وگۆتێ: ئهى ئهحــمـــهد تــــو چ دبـێـژى؟ ئيمامى گـۆت: تشتهكى ژ كيتابا خودێ يان سوننهتا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ل سهر بۆچوونا خۆ بينن ئهز دێ گوهێ خۆ دهمه ههوه.
ل ڕۆژئاڤايێ بێهنا موعتهصمى تهنگ بوو ئينا بڕيار دا ئيمام ئهحمهد بۆ گرتيخانهيێ بێته زڤڕاندن، ل ڕۆژا دووێ جارهكا دى ههر ب ڤى ڕهنگى وان خۆ د گهل ئيمامى جهڕباند، ديسا چو پـێـڤه نههات، ل ڕۆژا سییێ موعتهصمى بڕيار دا دويماهییهكێ بۆ مهسهلێ بدانت:
ڕۆژ چارشهنب بوو، بيست وچارى ههيڤا رهمهزانێ ژ سالا 220 مشهختى، ئهو سێ ڕۆژ بوو ئيمام ئهحمهدى چو نهخوارى، ب ڕۆژێ يێ ب ڕۆژى بوو، و ب شهڤێ ل مالا والییێ بهغدايێ يێ گرتى بوو، ئيمامى زادێ وى نهدخوار چـونـكـى دترسـییا يێ حهلال نهبت! ل ڕۆژا سییێ ديوانا موعتهصمى يا گرێداى بوو، خهليفهى هنارته ب دويڤ ئيمامى ڕا، بهرێ خهلكى ههمییێ لێ بوو كانێ سوحبهت دێ ل سهر چ ڕاوهستت.. ئيمام ئهحمهد دبێژت: ((گاڤا وان ئهز بريـمـه نك موعتهصمى، وان ئهز د جههكى ڕا برمه جههكێ دى، وههچى جهێ وان ئهز تێڕا دبرم من دديت يێ تژى لهشكهر بوو وشيرێن وان د دهستان دا بوون، ئهز ب ژۆركهفتم، موعتهصمى گۆته ههڤالێن خۆ: د گهل باخڤن، پشتى ئاخفتنا مه درێژ بووى وئهو نهشياين من لێڤهكهن، جارهكا دى موعتهصمى ئهز ڤهدهركرم وگۆته من: كانێ چاوا دلێ من ب كوڕێ من ڤهيه، وهسا دلێ من يێ ب ته ژى ڤه گوهێ خۆ بده من، من گۆتێ: ئهى (أمير المؤمنین) تشتهكى ژ كيتابا خودێ يان سوننهتا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بۆ من بينين ئهز دێ گوهێ خۆ دهمه ههوه..)).
ل ڤێرێ عهقل د سهرێ موعتهصمى نهما، لهو ل جهللادان خوڕى: وهرنێ ب دهستان ڤه بـهـلاويـسـن.. ئـهو هاتن دهستێن وى كنفكرن وهند شداندن حهتا نێزيك بوو دهستێن وى ژ گههـ بچن، پاشى وان ئهو ب دهستان هلاويست حهتا پتر ژ بهوستهكێ ئهو ژ عهردى بلندكرى. كوڕێ وى صالح دبێژت: حهتا بابێ من مرى ژى -يهعنى حهتا بيست وئێك سالان پــشـتـى هنگى- ئهوى ههر نهخۆشییا خـۆ ژ دهسـتـێـن خـۆ دديت ژ بهر هنگى دهمێ وان ئهو ب دهستان هلاويستى.
پاشى موعتهصمى بڕيار دا ههر زهبانییهكێ وى بێت ودو قامچییان بدانته ئيمامى، حــهتــا ئــهو ل گـۆتـنـا خــۆ لـێـڤـه بـبـت، يان ژى ب قوتانێ بمرت.. ئهو ل دويڤ ئێك هاتن و ب كارێ خۆ ڕابوون، قامچییا ئێكێ ئيمامى گۆت: (بسم الله)، يا دووێ گۆت: (لا حول ولا قوه إلا بالله)، يا سییێ گۆت: (قورئان ئاخفتنا خودێیه ونه يا مهخلووقه) ويا چارێ گۆت: (لن يصيبنا إلا ما كتب الله لنا).. و ب ڤى ڕهنگى ئيمام ما، وههر جار موعتهصم پتر دقههرى و ل جهللادى دخوڕى: دهستێن وى باش بشدينن.
پـشـتى دهليڤهيهكێ موعتهصم ژ سهر كورسيكا خۆ ڕابوو و ب نك ئيمامى ڤه چوو وگۆتێ: تێچوون بۆ ته بت، ما دێ خۆ كوژى؟! لێڤه ببه ئهز ب خۆ دێ ته ڤهكهم وبهردهم، ئيمامى گوهدارییا وى نهكر، هــنــدهكان گــازى كــر: ئهى (أمير المؤمنین) وى بكوژه وخوينا د ستويێ من دا! مـوعـتـهصم زڤڕى سهر جهێ خۆ وفهرمان ل جهللادان كر كو دهست ب كارێ خۆ بكهنهڤه، دو سێ جاران موعتهصمى ژێ خواست ئهو لێڤه ببت، بهلێ ئهو لێڤه نهبوو، لهو موعتهصمى گۆته جهللادێن خۆ: كى ژ ههوه دێ ئهحمهدى بۆ من كوژت؟ ئێكى گۆت: ئهز، وى گۆتێ: ب چهند قامچییان؟ وى گۆت: ب پازده بيستهكان! موعتهصمى گۆتێ: دهست پێ بكه خودێ دهستێن ته بشكێنت!
ئهڤ جهللادێ دل ئاسن ب نك ئيمامى ڤه چوو وچهند قامچییهك دانانێ، دهمێ وان ئيمام ددا بهر قامچییان ههر بێن بێنه ئيمامى سهرێ خۆ بلند دكر وهێدى دوعا دكرن.. پشتى هنگى هندهكان پسيار ژێ كر: ئهو هنگى ته چ دوعا دكرن؟ وى گۆت: ترسا من ئهو بوو جلكێن من د بهر من دا بقهتيێن وئهز بێ ستاره ببم، ڤێجا من دوعا ژ خودێ دكرن كو ئهگهر ئهز ل سهر حهقییێ بم ئهو من بێ ستاره نهكهت.
دهمێ جهللادى دهست ب لێدانا ئيمامى كرى سێ چار قامچییهك دانانێ ئيمام دلگرتى بوو، دهستێن وى ڤهكرن وبر ئاڤ لێ كر دا هشيار ببت، پشتى ئهو هشيار بووى دهرمانهك بۆ وى ئينا وگۆتێ: ڤهخۆ ودلێ خۆ ڕاكه دا هشێن ته بێنه سهرێ ته، وى گۆت: ئهز ڕۆژییا خۆ ناخۆم. بوو دهمێ نڤێژا نيڤرۆ ئيمام ب لهشـێ خۆ يێ بريندار ڤه ڕابوو ونڤێژ كر، قازییێ موعتهصمى يارى بۆ خۆ پێ كرن وگۆتێ: خوين يا ب لهشێ ته ڤه چاوا تو نڤێژێ دكهى؟ ئيمامى گۆتێ: ما چاوا عومهرى نڤێژ دكر وخوين ژ برينێن وى دزا؟
ل ڤى دهمى خهلك تێك هاتن وتێك چوون، ههمییان شيرێن خۆ ڕاكرن وهاتنه بهر دهرگههێ موعتهصمى وگۆتن: يان دێ ئيمامى بهردهن يان دێ فتنهكا مهزن هلكهين.. ههڤالهكێ موعتهصمى ب ژۆر كهفت وگۆت: ئهى (أمير المؤمنین) ئێك ژ دووان هلبژێره بهردانا ئهحمهدى يان فتنهكا مهزن. موعتهصم ژ گۆتنا وى ترسیا لهو هنارته ب دويڤ ئيسحاقێ مامێ ئيمام ئهحمهدى ڕا وگۆتێ: بهرێ خۆ بدێ ما نه يێ ساخه ئهڤه من تهسليمى تــه كــر، هــهڕه بـێـژه خهلكى دا ژ بهر دهرگههى ڤهڕهڤن، دهمێ خهلكى ئيمام ديتى يێ ساخه ژ نوى تهنابوون، ل بهر دهرگههى خهلكى گۆته ئيمامى: ئهى ئيمام تو چ دبێژى؟ ب سهرهكێ بلند ودلهكێ موكم ڤه گۆت: قورئان ئاخفتنا خودێیه ونه يا مهخلووقه.. ئينا خهلك ڤهڕهڤين وئهڤ ئاخفتنه ژ وى ڤهگوهاست..
وهزيرێ موعتهصمى يێ موعتهزلى گۆته خـهليـفـێ خۆ: ئهڤ مرۆڤه فتنهيه، ئهگهر تو ب من بكهى دێ وى هاڤێيه د زيندانێ دا، بهلێ موعتهصمى ژ ترسێن خهلكى دا گۆت: نه نه.. وهسا نينه!
بهلێ.. مللهت ئهگهر مللهت بت مهزن دێ هزرهكێ بۆ كهت!
پشتى بيست وههشت ههيڤان ژ گرتن ولێدانێ ئيمام زڤڕى مالا خۆ، بێى ژ گۆتنا خۆ لێڤه ببت، ههر چهنده وان ژ ترسێن خهلكى دا ئيمام بهردا بهلێ وه نهبت بێته هزركرن كو وان بهلا خۆ ژ وى ڤهكر؛ چونكى هندى ژ وان هاتى وان نهخۆشى بۆ چێ دكر..
❖ل سەردهمێ واثقى:
ل سالا 227 موعتهصم مر وكوڕێ وى (واثق) هاته شوينێ، خهلكى هزركر فتنه خلاس، بهلێ وهسا نهبوو چونكى واثق ژى مرۆڤهكێ موعتهزلى بوو، واثقى بڕيار دا: هندى ئــهزێ ســاخ بــم چــێ نـابــت ئـهحـمـهد ل مزگهفتێ دهرسان بدهت يان دهركهفته ناڤ خهلكى، و ب ڤێ چهندێ ئيمام كهفته ژێر مانا ب كوتهكى د مال دا (إقامه جبريه)، ووان نهدهێلا خۆ ئيمام بۆ نڤێژێ ژى بچته مزگهفتێ، دگۆتن: دا ئهو كهسێ دى وهكى خۆ لێ نهكهت. بهلێ حهقى ملكێ ئهحـمـهدى ب تـنێ نـيـنـه، هندهكێن دى ههبوون ب بيدعهيا موعتهزلییان نهدڕازى، وئێك ژ وان (ئهحمهدێ كوڕێ نهصرى) بوو، ئهوێ گهلهك جاران د دهرسێن خۆ دا دهاڤێته موعتهزلییان وخهلهتییا وان بۆ خهلكى ئاشكهرا دكر، لهو واثقى بڕيار دا سهرێ وى بێته ژێڤهكرن، و ل مهيدانهكا بهغدايێ بێته هلاويستن، ولهشێ وى ل سامرا هاته هلاويستن! ئيمام ئهحمهدى د دهر حهقا وى دا دگۆت: ((خودێ ڕهحمێ ب ئهحمهدێ كوڕێ نهصرى ببهت، چهند مرۆڤهكێ مهرد بوو، رحا خۆ پێشكێش كر!)).
(نهعيمێ كوڕێ حهممادى) ژى ئێك ژ وان زانايان بـوو يێن كـو سهرا عهقيدا دورست ل سهر دهمێ واثقى هاتينهگرتن و د گرتيخانهيێ دا مرين، ههر وهسا (ئهبوو يهعقووبێ بوهيطى) ئهوێ بهرى نوكه ژى مه بهحسێ وى كرى هاتبوو گرتن و د سجنێ ڤه وى زنجيرێن خۆ دهژاندن ودگۆت: دڤێت ئهز ب ڤان زنجيران ڤه بمرم؛ دا خودێ بزانت كو هندهك كهس ههبوون سهرا ڤێ عهقيدێ يێن مرين.
❖د گهل موتهووهكلى:
پشتى واثق ژى مرى و(موتهوهككل) ل شوينا وى بوويه خهليفه، وى بڕيار دا ئهڤ بيدعهيه نهمينت، وئاخفتن ل سهر نهئێتهكرن، وجارهكا دى مهزههبێ سوننهتێ بێته بهلاڤكرن، لهو وى ئيمام ئهحمهد بهردا ودهستويرى دايێ جارهكا دى ل دهرسێن خۆ بزڤڕت ومهزههبێ سوننهتێ يێ دورست بۆ خهلكى بێژت.. وڤى خهليفهى قهدرهكێ زێده دا ئيمام ئهحمهدى وهـنـارته د دويڤ ڕا؛ دا ئهو بێته نك وى وفهرمان ل قاصدى كر كو دههـ هزار دهرههمان ژى د گهل خۆ بۆ ئيمامى ببهت، ئيمامى ئهو پاره ژێ وهرگرتن وگۆته كوڕێ خۆ: ههڕه گازى فلانى وفلانى بكه ژ نهڤییێن موهاجرى وئهنصارییان، پشتى ئهو هاتين ئيمامى ئهو پاره ههمى دانه ڤێ وگۆتێ: ڤان دهرههمان ببهن ل سهر فهقيـرێن خۆ بهلاڤ بكهن.. كوڕێ وى صالح دبێژت: ژ وان دههـ هزار دهرههمان بابێ من دهرههمهكێ ب تنێ دا من! وبۆ زانين گـۆرهك د پییێن ئيمامى بوو كوڕێ وى دبێژت: ئهو پازده سال بوو ئهو گۆره د پییان، وبارا پتر ژێ يا پنيكرى بوو، گۆت: ئهز چوومه نك بابێ خۆ من ديت يێ دكهته گرى، من گۆتێ: ته خێره؟ وى گۆت: ئهڤه شێست ساله من خۆ ژ ڤان پاراستى، نوكه پشتى عهمرێ من گههشتییه دويماهییێ ئهو بۆ من بوونه بهلا!
كوڕێ وى دبێژت: دهمێ بابێ من چوويه نك موتهوهككلى من گۆتێ: ئهز دێ بێژمه خهليفهى بلا خانییهكى بدهته مه، بابێ من گۆت: ههما تو وه بێژییێ يا من وته ژێك خلاس! ودهمێ نهخۆشى ژ سهر ڕابووى ودنيا ل بهر فرههـ بووى گهلهك جاران وى دگۆت: ئهگهر رحا من د دهستێ من دا با ئهز دا وێ بهردهم.. ويا غهريب ئهو بوو دهمێ ئهو يێ گرتى ودهاته جهلدهدان وى وه نهدگۆت.
ب نهخۆشییێ هاته جهڕباندن وى خۆ ڕاگرت، و ب خۆشییێ ژى هاته جهڕباندن ديسا وى خۆ ڕاگرت: ( إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا ۚ نِعْمَ الْعَبْدُ ۖ إِنَّهُ أَوَّابٌ (44))سلاڤ ل ئهحمهدى بن ڕۆژا هاتییه هاڤێتن د ناڤ ئاگرى دا، وڕۆژا ئهو وهكى زێڕهكێ زهر وصافى ژ ناڤ دهركهفتى.. وخودێ پێش ئيسلامێ ڤه باشترين جزايێ خێرێ بدهتێ.
