فاطمایا كچا عه‌بدلمه‌لكى خاتوینا بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی

admin95

 


 


فاطمایا كچا عه‌بدلمه‌لكى

خاتوینا بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی



باژێڕێ‌ دیمه‌شقێ، پایته‌ختا حوكمدارییا بنه‌مالا ( ئومه‌ییه‌ )ی، ل ڕۆژا ئه‌ینییێ‌ ده‌هی هه‌یڤا صه‌فه‌رێ‌ ژ سالا نۆت ونه‌هێ‌ مشه‌ختی، د حاله‌ته‌كێ‌ نه‌ یێ‌ طه‌بیعی دا دژیا، ل به‌ر سنگێ‌ مزگه‌فتا مه‌زن ئه‌وا دكه‌فته‌ نیڤا باژێڕی وپشتی هنگی ب ناڤێ‌ (جامعا ئه‌مه‌وی) هاتییه‌ نیاسین، قه‌ره‌بالغه‌كا مه‌زن هه‌بوو، زه‌لامێن ده‌وله‌تێ‌ ومیرێن بنه‌مالا خه‌لیفه‌ی ژ برا وبرازا وپسمامێن وی هه‌می تێك دهاتن وتێك دچوون، پشتی ل باژێڕی به‌لاڤبووی كو ســولــه‌یــمــانــێ‌ كــوڕێ‌ عــه‌بدلمه‌لكی خه‌لیفێ‌ ئه‌مه‌وی یێ‌ حه‌فتێ‌ یێ‌ نساخه‌، نێزیكه‌ باژێڕ ژ حه‌ره‌كێ‌ وهاتن وچوونێ‌ یێ‌ ڤالا بت، چونكی حه‌ره‌كا باژێڕی هه‌می كه‌فتبوو حه‌وش وبه‌ر ده‌رێ‌ (قه‌سرا كه‌سك) ئه‌وا دكه‌فته‌ به‌ر قیبلا جامعا ئه‌مه‌وی، كۆچكا قه‌سرێ‌ یا تژی ئه‌میر وقائدێن له‌شكه‌ری وزه‌لامێن ده‌وله‌تێ‌ بوو، هه‌ر ئێك ل جهه‌كی یێ‌ ڕوینشتی بوو وگوهێ‌ وی ل ده‌رێ‌ وێ‌ مه‌زه‌لـێ‌ بوو یا خه‌لیفه‌ تێڤه‌ كانێ‌ چ ده‌نگ وباسێن نوی دێ‌ ژێ‌ ئێن، چونكی دیعایه‌ته‌ك ب دزی ڤه‌ دهاته‌ به‌لاڤكرن كو خه‌لیفه‌ یێ‌ د سه‌كه‌راتێ‌ دا.


ل لایێ‌ دی یێ‌ قه‌سرێ‌ ژی، ل جهێ‌ ژنكان، هژماره‌كا نه‌ یا كێم ژ ژنكێن بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی كۆم بووبوون، وگوهێ‌ وان ژی ل سه‌ر ده‌نگ وباسێن نوی یێن خه‌لیفه‌ی بوون، وان وه‌سا د خۆ دئینا ده‌ر كو ئه‌و ب خه‌من ژ به‌ر خه‌لیفه‌ی وترسن ئه‌و ژ ڤـێ‌ نه‌خۆشییا خۆ ڕانه‌بت، وئه‌و ب خۆ گه‌له‌ك ژ وان د دل دا حه‌ز دكر خه‌لیفه‌ زوی بمرت ب شه‌رته‌كی ئه‌گه‌ر هات وخیلافه‌ت پشتی وی یا زه‌لامێ‌ وێ‌ بت، دا ئه‌و ببته‌ خاتوینا قه‌سرا كه‌سك ئه‌وا هه‌ر خه‌لیفه‌كێ‌ نوی یێ‌ (به‌یعا) وی بێته‌كرن مالا خۆ دئینتێ، وژنكا وی دبته‌ خاتوینا ڤێ‌ قه‌سرێ‌ ئه‌وا گه‌له‌ك كه‌س خه‌ونان پێڤه‌ دبینن.


بێ‌ ده‌نگییێ‌ مه‌زه‌لكا خه‌لیفه‌ی د ناڤ خۆ دا پێچا بوو، خه‌لیفه‌ی ئه‌وێ‌ ل سه‌ر ته‌ختی درێژكری پشتی ئێشا وی گران بووى هنارته‌ ب دویڤ زانایێ‌ مه‌زن (رجائێ كورێ حه‌یوه‌)ی ڕا، كو ئێك ژ زانایێن تابعییان یێن مه‌زن بوو وهه‌ر جار خه‌لیفه‌ی پسیارێن خۆ ب وی دكرن، وپشتی ئه‌ڤ زانایه‌ هاتی خه‌لیفه‌ی ئه‌مر كر وی وره‌جائی بهێلنه‌ ب تنێ‌ د گه‌ل ئێك، و ژ ده‌رڤه‌ی مه‌زه‌لا خه‌لیفه‌ی گه‌له‌ك كه‌س هه‌بوون دلێن وان ب له‌ز خۆ دقوتان، چونكی حه‌تا وی ده‌می خه‌لیفه‌ی كه‌سه‌ك نه‌كربوو (ولی العهد) بوو خۆ پشتی وی ببته‌ خه‌لیفه‌، له‌و هه‌ر ئێكی ژ برا وپسمامێن وی د دل دا دگۆت: به‌لكی ئه‌و من بكه‌ته‌ خه‌لیفه‌!


گاڤا ئێش ل خه‌لیفه‌ی دژوار بووىى خه‌لیفه‌ی ڤیا كوڕێ‌ خۆ ئه‌ییووبی ئه‌وێ‌ هێشتا بالغ نه‌بووی بكه‌ته‌ خه‌لیفه‌ ل شوینا خۆ، وكیتابه‌ك ژی ب ڤێ‌ چه‌ندێ‌ نڤیسی، ئینا ره‌جائی گۆتێ: ئه‌ی (أمیر المؤمنین) تشتێ‌ خه‌لیفه‌ی د قه‌برێ‌ وی دا دپارێزت ئه‌وه‌ ئه‌و مرۆڤه‌كێ‌ چاك ل جهێ‌ خۆ بدانت، گاڤا وی ئه‌ڤ ئاخفتنه‌ گوهـ لێ‌ بووی زانی ئه‌و یێ‌ چ دبێژت، له‌و كاغه‌زا خۆ دڕاند، پاشی گۆتێ: پا تو چ دبێژی بۆ كوڕێ‌ من یێ‌ دی داوودی؟ ره‌جائی گۆتێ: ئه‌و یێ‌ چوویه‌ قه‌سطه‌نطینییێ‌ وتو نزانی كانێ‌ دێ‌ زڤڕت یان نه‌، خه‌لیفه‌ی گۆت: پا تو چ دبێژی بۆ عومه‌رێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلعه‌زیزی؟ وی گۆت: هندی ئه‌ز وی دنیاسم ئه‌و مرۆڤه‌كێ‌ باشه‌.. خه‌لیفه‌ی گۆتێ: تو ڕاست دبێژی، به‌لێ‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ز وی بدانمه‌ جهێ‌ خۆ كوڕێن عه‌بدلمه‌لكی فتنه‌كێ‌ دێ‌ كه‌ن، وبه‌لا خۆ ژ وی ڤه‌ناكه‌ن وه‌سا تێ‌ نه‌بت ئه‌ز ب وی شه‌رتی وی بدانمه‌ جهێ‌ خۆ كو پشتی وی ئێك ژ كوڕێن عه‌بدلمه‌لكی ببته‌ خه‌لیفه‌.. ره‌جائی گۆتێ: تو ڕاست دبێژی، یه‌زیدێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلمه‌لكی بلا پشتی عومه‌ری بت.


خه‌لیفه‌ی سوله‌یمانێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلمه‌لكی كیتابه‌ك ب ڤێ‌ چه‌ندێ‌ نڤیسی وختم كر وئه‌و گـرت وجابا زه‌لامێن بنه‌مالا خۆ هنارت وهه‌می كۆمكرن، وعه‌هد ژ وان وه‌رگرت كو ئه‌و به‌یعێ‌ بده‌نه‌ وی یێ‌ وی ناڤێ‌ وی د كیتابا خۆ دا نڤیسی و ل سه‌ر ب خیلاف نه‌چن، ووان عه‌هد دایێ، وخه‌لیفه‌ی گۆته‌ (ره‌جائی): بلا كیتاب ل نك ته‌ بت، وتو وێ نیشا كه‌سێ‌ نه‌ده‌ هندی ئه‌زێ‌ ساخ بم.


حێبه‌تییا زه‌لامێن بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی زێده‌تر لێ‌ هات پشتی وان ئه‌ڤ ته‌صه‌روفا خه‌لیفه‌ی دیتی، وخـوزییا هه‌ر ئێك ژ وان ئه‌و بوو ئه‌و بزانت كانێ‌ چ د كیتابا خه‌لیفه‌ی دا هه‌یه‌، عومه‌رێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلعه‌زیزی خۆ گه‌هانده‌ زانایێ‌ ناڤدار ره‌جائێ‌ كوڕێ‌ حه‌یوه‌ی وگۆتێ: بابێ‌ مقدامی، تو باش دزانی كو سوله‌یمان گه‌له‌ك حه‌ز ژ من دكه‌ت، وئه‌و ئحترامه‌كا زێده‌ ل من دگرت، ڤێجا ئه‌گه‌ر تو بزانی كو وی خیلافه‌ت یا دایه‌ من بێژه‌ من هێشتا ئه‌وێ‌ ساخ دا ئه‌ز بچم بێژمێ‌ من عه‌فی كه‌ت ژ ڤێ‌ چه‌ندێ، چونكی ئه‌گه‌ر ئه‌و مر ئێدی فایده‌ ناكه‌ت، ره‌جائی گۆتێ: ب خودێ‌ حه‌رفه‌كێ‌ ئه‌ز بۆ ته‌ نابێژم، ئینا عومه‌ر ب عێجزی ژ نك وی ده‌ركه‌فت، پشتی هنگی هشامێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلمه‌لكی هاته‌ نك ره‌جائی وگۆتێ‌: بێژه‌ من كانێ‌ سوله‌یمانی كی دانایه‌ جهێ‌ خۆ، ئه‌گه‌ر ئه‌ز بم دا خۆ بێ‌ ده‌نگ بكه‌م، وئه‌گه‌ر ئه‌ز نه‌بم دا بزانم دێ‌ چ كه‌م، ره‌جائی چ بۆ وی ژی نه‌گۆت، ئینا ئه‌وی ده‌ستێن خۆ لێكدان وگۆت: دێ‌ كی بت ئه‌گه‌ر ئه‌ز نه‌بم؟!


ل ڕه‌خێ‌ ژنكان ژی ژ قه‌سرێ‌ عه‌ینی حێبه‌تییێ‌ هه‌بوو، ژنكه‌كا خودان جوانی وهه‌یبه‌ت ل ڕه‌خێ‌ دیوانێ‌ یا ڕوینشتی بوو، كه‌سێ‌ پویته‌یه‌كێ‌ تایبه‌ت نه‌ددایێ‌، چونكی هزر هه‌می بۆ هندێ‌ دچوون كو هه‌ر چاوا بت خاتوینا قه‌سرێ‌ یا پاشه‌ڕۆژێ‌ ئه‌و نابت، ڕاسته‌ ئه‌و كچا عه‌بدلمه‌لكییه‌ وخویشكا سوله‌یمانییه‌، به‌لـێ‌ زه‌لامێ‌ وێ‌ (عومه‌ر) نه‌ كوڕێ‌ خه‌لیفه‌یه‌ ونه‌ برایێ‌ وییه‌، وعه‌ده‌تێ‌ خه‌لیفێن ئه‌مه‌وی ئه‌و نه‌بوویه‌ ئێك ژ وان كوڕ وبرا هه‌بن ڕابت پسمامه‌كێ‌ خۆ بكه‌ته‌ (ولی العهد) بۆ خۆ، (فاطمایا كچا عه‌بدلمه‌لكی) ب خۆ ژی چو طه‌مه‌عی د هندێ‌ نه‌بوو ئه‌و خاتوینا ئێكێ‌ بت ل قه‌سرێ‌ یان نه‌، ماده‌م ئه‌و د چاڤێن پسمامێ‌ خۆ عومه‌ری دا خاتوینا ئێكێیه‌، وهه‌چی تشتێ‌ وێ‌ دڤێت یێ‌ ژێ‌ كێم نینه‌، وصه‌دمه‌ بۆ ژنكێن دیوانێ‌ هه‌مییان چێبوو ده‌مێ‌ خه‌به‌ر ژ لایێ‌ مه‌جلسا زه‌لامان ڤه‌ هاتی كو خه‌لیفه‌ مر، به‌لـێ‌ صه‌دمه‌ یا مرنا خه‌لیفه‌ی نه‌بوو، چونكی ئه‌و تشته‌كێ‌ موته‌وقع بوو، به‌لـێ‌ ئــه‌و ژ بــه‌ر هندێ‌ بوو ده‌مێ‌ وان زانی كو خه‌لیفه‌ی پسمامێ‌ خۆ عومه‌ر یێ‌ دانیه‌ جهێ‌ خۆ، و ب ڕه‌نگه‌كێ‌ نه‌ یێ‌ ئێكسه‌ر عه‌هدا ژ كوڕێن خۆ وبرایێن خۆ وه‌رگرتی كو ئه‌و به‌یعێ‌ بده‌نه‌ عومه‌ری، وچه‌ند ده‌لیڤه‌یه‌كێن كورت بوون ڕه‌خێ‌ دیوانێ‌ ئه‌وێ‌ فاطما لـێ‌ بوو سه‌رێ‌ دیوانێ‌، چونكی هه‌ر جهه‌كێ‌ مرۆڤه‌كێ‌ مه‌زن لـێ‌ بت ئه‌وه‌ سه‌رێ‌ دیوانێ! وده‌مێ‌ دیوان ڤه‌ڕه‌ڤی ژنكێن ئه‌میران ڤه‌مان دا ڕێك بۆ ژنكا خه‌لیفێ‌ نوی بێته‌ ڤه‌كرن، وهوین چ دبێژن بۆ وێ‌ ژنكێ‌ ئه‌وا ژ نشكه‌كێ‌ ڤه‌ خۆ ببینت كابانییا زه‌لامه‌كێ‌ وه‌سا یێ‌ پتر ژ بیست ده‌وله‌تێن نوكه‌ د بن ده‌ستان ڤه‌، ژ وه‌لاتێ‌ ئه‌فغانستانێ‌ بگره‌ ل ڕۆژهه‌لاتێ‌ وحه‌تا تو دگه‌هییه‌ وه‌لاتێ‌ مۆریتانیا وئسپانیا؟ فاطما زڤڕی قه‌سرا خۆ وچاڤێ‌ وێ‌ ما ل زه‌لامێ‌ وێ‌ كانێ‌ كه‌نگی دێ‌ ئێت دا فه‌رمانێ‌ بده‌ت مالا وی بۆ (الدار الخضراء) قه‌سرا خه‌لیفان بێته‌ ڤه‌گوهاستن، ئه‌و جهێ‌ خاتوینێن بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی هه‌مییان به‌ر لـێ..


و ل ڤێرێ مه‌ نه‌ڤێت ب درێژى به‌حسێ عومه‌رى بكه‌ین، وكانێ ئه‌و كییه‌، چونگى به‌رى نوكه‌ مه‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ئاشكه‌را كرییه‌، به‌لێ مه‌ دڤێت بێژین: گاڤا زانایێ‌ تابعییان (ره‌جائێ‌ كوڕێ‌ حه‌یوه‌ی) كیتابا خه‌لیفه‌ی پشتی مرنا وی بۆ زه‌لامێن بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی خواندی وگه‌هشتییه‌ ناڤێ‌ عومه‌ری، سه‌روبه‌ر هاته‌ وه‌رگێڕان و(صه‌دمه) بۆ گه‌له‌كان چێبوو هشامێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلمه‌لكی ڕابووڤه‌ وگۆت: ئه‌م قه‌ت به‌یعێ‌ ناده‌ینێ‌ چاوا خیلافه‌ت ژ مالا مه‌ ده‌ركه‌ڤـت، ره‌جائی گۆتێ‌: ب خودێ‌ تو ژ به‌یعا خۆ لێڤه‌ ببی سه‌رێ‌ ته‌ دێ‌ ژ سه‌ر قالبێ‌ ته‌ ڕاكه‌م! ڕابه‌ هه‌ڕه‌ ده‌ستی.. هنگی ئه‌و مه‌جبوور بوو به‌یعه‌ دا عـومـه‌ری، وده‌سـتـێ‌ وی گرت وبره‌ سه‌ر مینبه‌رێ‌ وگۆت: ماده‌م ئه‌ڤ شۆله‌ ژ ده‌ستێن كوڕێن عه‌بدلمه‌لكی ده‌ركه‌فت (إنا لله وإنا إلیه‌ راجعون)، عومه‌ری گۆت: به‌لـێ‌ ماده‌م ئه‌و گه‌هشته‌ من (إنا لله وإنا إلیه‌ راجعون)، پاشی عومه‌ری ده‌ست ب ئاخفتنێ‌ كر وگۆت: گه‌لی مرۆڤان هوین هه‌می دزانن ئه‌ڤ به‌لایه‌ بێی داخوازا من كه‌فته‌ د ستویێ‌ من دا، وكه‌سێ‌ بۆ ڤێ‌ چه‌ندێ‌ نه‌ ره‌ئیا من ونه‌ ره‌ئیا چو موسلمانان ژی وه‌رنه‌گرتییه‌، ژ به‌ر ڤێ‌ چه‌ندێ‌ من هوین ئازا كرن كو ژ به‌یعا خۆ لێڤه‌ ببن، ومن ئه‌ڤ كاره‌ نه‌ڤێت، ڤێجا كانێ‌ هه‌وه‌ كی دڤێت وی بۆ خۆ هلبژێرن..


گاڤا خه‌لكی ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژێ‌ دیتی هه‌مییان ب ئێك ده‌نگ گازی كر: مه‌ تو هلبژارتی، و ژ ته‌ پێڤه‌تر مه‌ كه‌س نه‌ڤێت.


❖عومه‌ر و فاطما:

ئه‌و سێ‌ ڕۆژ بوو فاطمایێ‌ زه‌لامێ‌ خۆ نه‌دیتی، چونكی ئه‌و ب سه‌روبه‌رێ‌ ڤه‌شارتنا خه‌لیفه‌ی ڤه‌ یێ‌ موژیل بوو، ژبلی كو ئه‌و بووبوو زه‌لامێ‌ ئێكێ‌ د ده‌وله‌تێ‌ وكار هه‌می كه‌تبوونه‌ سه‌ر ملێ‌ وی، گاڤا فاطمایێ‌ سه‌روبه‌رێ‌ وی دیتی دا بێژی ئه‌ڤه‌ سێ‌ ساله‌ وێ‌ ئه‌و نه‌دیتییه‌ هند هاتبوو گوهۆڕین، عومه‌ر ئه‌وێ‌ به‌ری وی وپشتی وی بێنا خۆش دفڕی وه‌كی پیره‌مێره‌كێ‌ حــه‌فــتــێ‌ سالی لـێ‌ هاتبوو، گاڤا عومه‌ر ب ژۆر كه‌فتی دبێژن: ده‌نگێ‌ گرییێ ب سه‌ر مالـێ‌ كه‌فت .. به‌لـێ‌ ده‌نگێ‌ گرییێ‌، وئه‌گه‌ر نه‌ عومه‌ر وفاطما بانه‌ دا ده‌نگێ‌ تلیلیان بلند بت، وشه‌ربه‌ت وبه‌قلاوه‌ دا ئێنه‌ گێڕان!

عومه‌ری گۆته‌ ژنكا خۆ: ئه‌ی فاطما تو یا دبینی باره‌كێ‌ چه‌ندێ‌ گران كه‌فته‌ سه‌ر ملێن مـــن، پــســیـارا ڤێ‌ ئوممه‌تێ‌ هه‌مییێ‌ دێ‌ ژ من ئێته‌كرن، وحه‌تا ئه‌ز حه‌قێ‌ وان ب دورستی ژ سه‌ر خۆ ڕاكه‌م وه‌ختێ‌ من هه‌می دێ‌ ب وان ڤه‌ چت، وئه‌ز دترسم ئه‌ز هند موژیل ببم ڤێجا ئه‌ز سستییێ‌ د حه‌قێ‌ ته‌ دا بكه‌م، و د ڤێ‌ دنیایێ‌ دا كه‌سه‌ك من وه‌كی ته‌ نه‌ڤێت، به‌لـێ‌ من نه‌ڤێت ئه‌ز زولمێ‌ ل ته‌ بكه‌م، ڤێجا ئه‌گه‌ر تو ته‌حـه‌مـمـولا وی ڕه‌نگێ‌ ژیانێ‌ نه‌كه‌ی یێ‌ من بۆ خۆ هلبژارتی وته‌ دل د دنیایێ‌ هه‌بت، ئه‌ز دێ‌ ته‌ فڕێكه‌مه‌ مالا بابێ‌ ته‌..

فاطمایێ‌ گۆتێ‌: وتو دێ‌ چ كه‌ی؟


عومه‌ری گۆتێ‌: ئه‌ڤ هه‌می مال وپاره‌یێ‌ بنه‌مالا ته‌ كۆمكری هه‌می مالـێ‌ ئوممه‌تێیه‌، ب ته‌عدایی ژ وان یێ‌ هاتییه‌ ستاندن، ومن ل به‌ره‌ ئه‌ز وی مالی هه‌مییێ‌ بۆ خودانان بزڤڕینمه‌ڤه‌، وئه‌ز دێ‌ ژ خۆ ده‌ست پێ‌ كه‌م، هه‌چی مـالـێ‌ من هه‌ی دێ‌ زڤڕینمه‌ (بیت المال) ێ‌ ئه‌و پاره‌یا عه‌ردی نه‌بت یا من كه‌دا ده‌ستێ‌ خۆ كڕی وێ‌ ب تنێ‌ دێ‌ هێلم دا پێ‌ بژیم..

فاطمایێ‌ گۆتێ‌: بۆچی؟


وی گۆت: من نه‌فسه‌كا (طه‌مووح) یا هه‌ی هه‌ر تشته‌كێ‌ ئه‌ز گه‌هشتیمێ‌ دلـێ‌ منێ‌ چوویه‌ تشته‌كێ‌ بلندتر، ده‌مێ‌ خیلافه‌ت گه‌هشتییه‌ من دلـێ‌ من چوو تشته‌كێ‌ بلندتر كو به‌حه‌شته‌.

وگــاڤــا گــۆتـیـنـه‌ عومه‌ری مالا خۆ بینه‌ (قه‌سرا كه‌سك) جهێ‌ خه‌لیفان وی گۆت: نه‌ ل پشتا مزگه‌فتێ‌ -جامعا ئه‌مه‌وی ل نێزیكی قه‌برێ‌ صه‌لاحه‌ددینی نوكه‌- خانیكه‌ك منێ‌ هه‌ی دێ‌ ل وێرێ‌ بم.. یه‌عنی: ئه‌و قه‌سرا به‌ری هنگی ئه‌و تێڤه‌ ئه‌و ژی هێلا، وچوو د وی خانیكی ڤه‌ یێ‌ ل سه‌ر وێ‌ پارچه‌یا عه‌ردی هاتییه‌ ئاڤاكرن یا وی ب كه‌دا ده‌ستێ‌ خۆ كڕی.

هـــه‌لویــســتـێ‌ فاطمایێ‌ دێ‌ چ بت كچا خه‌لیفه‌ی، وخویشكا چار خه‌لیفان، ئه‌وا هه‌ر ژ زارۆكینییا خۆ د ناڤ زێڕ وزینه‌تان دا مه‌زن بووی، وبابێ‌ وێ‌ ئه‌و ب نازداری مه‌زنكری، ئه‌ڤرۆ پشتی زه‌لامێ‌ وێ‌ بوویه‌ خه‌لیفه‌ ووێ‌ هزركری هنده‌ دنیا هه‌می كه‌فته‌ د ده‌ستان دا، ئه‌ڤرۆ زه‌لامێ‌ وێ‌ داخوازه‌كا غه‌ریب یێ‌ ژێ‌ دكه‌ت .. خۆ ئه‌و ڕستكا د ستویێ‌ ته‌ ژی ئه‌وا بابێ‌ ته‌ ب دیاری دایه‌ته‌، ئه‌و ژی بێ‌ حه‌ق ژ مالـێ‌ ئوممه‌تێ‌ یا هاتییه‌ ڕاكرن، دڤێت وێ‌ ژی بزڤڕینییه‌ (بیت المال)ێ‌..


ئێك ژ دو ڕێكا ل به‌ر خاتوینا بنه‌مالا (ئومه‌ییه‌)ی هه‌بوو: یان دنیایێ‌ هلبژێرت وزێڕ وزیــنــه‌ت وخــۆشییێ‌، یان: مالا خه‌لیفێ‌ نوی ئه‌وێ‌ كرییه‌ دلـێ‌ خۆ بیرا خه‌لكی جاره‌كا دی ل (سیره‌تا باپیرێ‌ خۆ عومه‌رێ‌ ئێكێ‌) بینته‌ڤه‌، وێ‌ چ كر؟


گۆتێ‌: ئه‌ی (أمیر الـمؤمنـیـن) وێ‌ بكه‌ یا ته‌ دڤێت، ئه‌زا د گه‌ل ته‌، وئه‌ز ب خودێ‌ كه‌مه‌ ئه‌ز یا وه‌سا نابم ل به‌رفره‌هییێ‌ هه‌ڤالینییا ته‌ بكه‌م، و ل ده‌مێ‌ ته‌نگاڤییێ‌ ته‌ بهێلمه‌ ب تنێ‌، ئه‌زا رازیمه‌ ب تشتێ‌ تو پێ‌ رازی بی.. وفاطمایێ‌ زێڕ وزینه‌تا خۆ ژ به‌ر خۆ كر، وكره‌ د ده‌ستێ‌ خه‌لیفه‌ی دا، دا ل خزینا ده‌وله‌تێ‌ بزڤڕینته‌ڤه‌.


❖هنده‌ك سه‌رهاتى ژ ژینا فاطمایێ:

وحه‌تا هوین حالێ‌ فاطمایێ‌ یێ‌ نوی بزانن، ل ڤێرێ‌ ب تنێ‌ دو سێ‌ سه‌رهاتییێن كــورت ژ ژیــنـا وێ‌ یا نوی دێ‌ بۆ هه‌وه‌ ڤه‌گێڕم، ژینا وێ‌ یا نوی پشتی بوویه‌ خاتوینا ئێكێ‌ د وێ‌ ده‌وله‌تێ‌ دا یا نیڤا عه‌ردی ل وی ده‌می ڤه‌گرتی:


ڕۆژه‌كێ‌ ژنكه‌كا هه‌ژار ژ مصرێ‌ هاتبوو پسیارا قه‌سرا خه‌لیفه‌ی كر، هنده‌كان گۆتێ‌: هه‌ڕه‌ فلان جهی مالا وی یا ل وێرێ‌، وبه‌رێ‌ وێ‌ پشتا مزگه‌فتێ‌، گاڤا ئه‌و چوویه‌ وی جهی خانیكه‌كێ‌ بچویك دیت، وێ‌ هزركر ئه‌وان مرۆڤان تڕانه‌ بۆ خۆ یێن پێ‌ كرین، چوو به‌ر ده‌رگه‌هی وپشتی ب ژۆر كه‌فتی ژنكه‌ك دیت ل سه‌ر دۆشه‌كه‌كا پنیكری یا ڕوینشتییه‌ وهنده‌ك جلكێن كه‌ڤن یێن ل به‌ر، یا ته‌قنێ‌ چێ‌ دكه‌ت، و ب ڕه‌خ وێ‌ ڤه‌ زه‌لامه‌كێ‌ وێ‌ ته‌قنێ‌ د دیواری دهوسیت، پشتی وێ‌ زانی ئه‌ڤ ژنك كابانییا خه‌لیفه‌یه‌ ئه‌و مه‌نده‌هۆش بوو، فاطمایێ‌ گۆتێ‌: ته‌ خێره‌ تو هنده‌ یا حێبه‌تی، وێ‌ گۆتێ‌: ئه‌زا ژ حالـێ‌ ته‌ مه‌نده‌هووشم تو ژنكا (أمیر المؤمنین)ی چاوا تو یا ب ڤی سه‌روبه‌ری یی ل نك ڤی زه‌لامی؟ فاطما گڕنژی وگۆتێ‌: نێ‌ ئه‌ڤ زه‌لامێ‌ ده‌ستێن وی د ته‌قنێ‌ ڕا ئه‌وه‌ (أمیر المؤمنین)..


وهوین پسیارا حێبه‌تی ومه‌نده‌هووشییا وێ‌ ژنكێ‌ نه‌كه‌ن كانێ‌ چه‌ند زێده‌تر لـێ‌ هات.


وجاره‌كا عومه‌ر نساخ بوو، پسمامێ‌ وی (مه‌سله‌مه‌یێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلمه‌لكی) هات سه‌را بده‌ت، دیت جلكه‌كێ‌ قڕێژی یێ‌ د به‌ر ئینا گۆته‌ خویشكا خۆ فاطمایێ‌: ئه‌ڤ كراسێ‌ د به‌ر (أمیر المؤمنین)ی یێ‌ قڕێژییه‌ ژ به‌ر بكه‌ن وبۆ بشۆن، وێ‌ گۆت: باشه‌، ڕۆژا د دویڤ هات مه‌سله‌مه‌ جاره‌كا دی هات ودیت هه‌ر ئه‌و كراس یێ‌ دبه‌ر خه‌لیفه‌ی، ئینا ب عێجزی ڤه‌ گۆته‌ خویشكا خۆ فاطمایێ‌: ما من نه‌گۆتبوو ته‌ كراسێ‌ خه‌لیفه‌ی بشۆن شه‌رمه‌ خه‌لك یێ‌ دئێته‌ نك؟ فاطمایێ‌ گۆتێ‌: ب خودێ‌ ژ وی كراسی پێڤه‌تر وی چو كراس نینن!


وعومه‌ری خلمه‌تكاره‌كێ‌ ب تنێ‌ هه‌بوو، كوڕه‌ جحێله‌ك بوو، ڕۆژه‌كێ‌ ده‌مێ‌ سفرا خوارنێ‌ هاتییه‌ دانان، به‌رێ‌ خۆ دایێ‌ نیسكه‌، ئینا ب عێجزی ڤه‌ گۆت: نیسك، نیسك، ما دێ‌ هه‌ڕۆ نیسكێ‌ خووین؟ فاطمایێ‌ گۆتێ‌: كوڕێ‌ من! ئه‌ڤه‌ خوارنا (أمیر المؤمنین)ییه‌.


وڕۆژه‌كێ‌ دلێ‌ (أمیر المؤمنین)ی چوو تری، ئینا چوو مال گۆته‌ ژنكا خۆ فاطمایێ‌: چو ده‌رهه‌م ته‌ نینن ئه‌م هنده‌ك تری بۆ خۆ پێ‌ بكڕین؟ فاطمایێ‌ گۆتێ‌: تو (أمیر المؤمنین)ی وته‌ ده‌رهه‌مه‌ك نینه‌ تری بۆ خۆ پێ‌ بكڕی؟ عومه‌ری گۆتێ‌: ما ئه‌ز چ بكه‌م ئه‌و پارێن من هه‌ین تێرا من ناكه‌ن، به‌لـێ‌ صه‌برا ل سه‌ر ڤێ‌ چێتـره‌ ژ ئاگرێ‌ جه‌هنه‌مێ.


وعومه‌ری هه‌ڤاله‌كێ‌ چاك هه‌بوو، ڕۆژه‌كێ‌ عومه‌ری گۆتێ‌: شڤێدی هه‌مییێ‌ ئه‌ز نه‌نڤستیمه‌، من هزرا خۆ د قه‌بری دا دكر، وی زه‌لامی گۆت: پا تو چ دبێژی ئه‌گه‌ر پشتی سێ‌ ڕۆژان تو بچی قه‌بری ڤه‌كه‌ی وبه‌رێ‌ خۆ بده‌یه‌ حالـێ‌ خودانێ‌ وی پشتی گۆشتێ‌ وی دحه‌لیێت وكرم به‌ردده‌نێ‌، وئه‌و ئه‌و بوو یێ‌ جلكێن تازه‌ دكرنه‌ به‌ر خۆ وبێنێن خۆش ل خۆ دكرن؟ گاڤا وی ئه‌ڤ ئاخفتنه‌ گۆتی: عومه‌ری هند كره‌ گری حه‌تا دلگرتی بووی، ئینا فاطمایێ‌ گۆته‌ ئێكی: كانێ‌ ڤی زه‌لامی ده‌ربێخن، پشتی ئه‌و زه‌لام ده‌ركه‌فتی فاطما چوو ژۆر وئاڤ ل سه‌ر وچاڤان كر حه‌تا هشیار بووی، گاڤا عومه‌ری چاڤێن خۆ ڤه‌كرین دیت فــاطمــا یــا ل هــنــداڤ سه‌ری دكه‌ته‌ گری، گۆتێ‌: تو بۆچی دكه‌یه‌ گری؟ وێ‌ گۆت: بیرا من ل مرنا ته‌ هات ده‌مێ‌ تــو ژ دنیایێ‌ بار دكه‌ی ودچی به‌رانبه‌ر خودێ‌ ڕادوه‌ستی حالـێ‌ ته‌ دێ‌ چ بت، ڤێجا گرییا من هات.


هێشتا ئه‌و یێ‌ ساخ فاطمایـێ‌ ل سه‌ر دكره‌ گری، وپشتی ئه‌و مری وێ‌ هـنـد ل سه‌ر كره‌ گری حه‌تا چاڤێن وێ‌ كول بووین.. ڕۆژه‌كێ‌ برایێ‌ وێ‌ هشام خه‌لیفێ‌ نوی، وبرایێ‌ وێ‌ یێ‌ دی مه‌سله‌مه‌ هاتنه‌ نك وێ‌ دكره‌ گری، گۆتنێ‌: ته‌ چ دڤێت ئه‌م دحازرین، وێ‌ گۆت: گرییا من نه‌ ژ به‌ر ماله‌كی یان نعمه‌ته‌كێیه‌، گرییا من ژ به‌ر سه‌رهاتییه‌كا وییه‌ نوكه‌ هاته‌ بیرا من، وان گۆتێ‌: كیژ سه‌رهاتییێ؟


گۆت: شه‌ڤه‌كێ‌ وی نڤێژ دكر، ده‌مێ‌ گه‌هشتییه‌ ڤێ‌ ئایه‌تێ‌: (يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ (4) وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ)(5)


ده‌نگه‌ك ژێ‌ ده‌ر كه‌ت من هزركر مر، وهنگی ئه‌و ڕابوو حه‌تا من گازی كریێ‌ دا ڕابته‌ نڤێژا سپێدێ‌.


وگاڤا برایێ‌ وێ‌ یه‌زید بوویه‌ خه‌لیفه‌ زێڕ وزینه‌تێن وێ‌ ژ (بیت المال) ئینانه‌ ده‌ر وگۆتێ‌: ئه‌ڤه‌ مالـێ‌ ته‌یه‌، وێ‌ گــۆت: ببه‌ن، من چو هه‌وجه‌یی پێ‌ نینه‌، ئه‌ز ژ وان نابم یێن ب ساخییا وی گوهدارییا وی كری وپشتی مرنا وی بێ‌ ئه‌مرییا وی دكه‌ن.


وئه‌گه‌ر بێژن: د پشت هه‌ر زه‌لامه‌كێ‌ مه‌زن ڕا ژنكه‌كا مه‌زن هه‌یه‌، د پشت عومه‌رێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلعه‌زیزی ڕا دۆتماما وی فاطما كچا عه‌بدلمه‌لكی هه‌یه‌..


ودا حالـێ‌ دنیایێ‌ باش بۆ مه‌ ئاشكه‌را ببت، ل دویماهییێ‌ گوهدارییا ڤێ‌ گۆتنێ‌ بكه‌ن:

خه‌لیفێ‌ عه‌بباسی (ئه‌بوو جه‌عفه‌رێ‌ مه‌نصوور) ڕۆژه‌كێ‌ گۆته‌ عه‌بدرره‌حمانێ‌ نه‌ڤیچڕكێ‌ ئه‌بوو به‌كری: شیره‌ته‌كێ‌ ل من بكه‌، وی گۆت: ڕۆژا عومه‌رێ‌ كوڕێ‌ عه‌بدلعه‌زیزی مری مالـێ‌ وی لێكڤه‌كر هه‌ر كوڕه‌كێ‌ وی نۆزده‌ ده‌رهه‌م گه‌هشتنێ‌، وڕۆژا هشامێ‌ كوڕێ‌ عه‌بد لمه‌لكی مـــری مـــالـێ‌ وی لێكڤه‌كر هه‌ر كوڕه‌كێ‌ وی هزار هزار (یه‌عنی: ملیوون) گه‌هشتنێ‌، ومن ب چاڤێن خۆ دیت كوڕه‌كێ‌ عومه‌ری ڕۆژه‌كێ‌ بارێ‌ سه‌د ده‌واران مال كره‌ خێر د ڕێكا خودێ‌ دا، خودێ‌ هند دایێ‌، ومن دیت كوڕه‌كێ‌ هشامی خه‌لكی خێر ددانێ‌..