تەفسیرا ئایەتێن ڕۆژییێ
د سوورەتا ( البقرة ) دا
ژ تشتێن سورشتی بوو كو ئەو ئومـمـەتا خودێ جیهاد ل سەر فەرزكری ڕۆژییێ ژی ل سەر فەرز بكەت ، چونكی ڕۆژییە مرۆڤی دكەت خودان ئـیـرادەیـەكا وەسا كـو ئـەگـەر وی تشتەك ڤیا بكەت ، ئەگەر خۆ ئەو تشت ل بەر نەفسێ یێ گران ژی بت ، وئەو مرۆڤێ تە دیت شیا خۆ ژ پێتڤییێن لەشی بلندتر ببینت ، تو بزانە ئەو دێ مرۆڤەكێ ل ئاستێ هلگرتنا باری بت ، ئەگەر ئەو بار چەند یێ گران ژی بت .
ل سەر ڤی بناخەیی ڕۆژی ل سەر ئوممەتا ئیسلامێ هاتە فەرزكرن ، وڕۆژی هاتە هژمارتن ئێك ژ پێنج ستوینێن ئیسلامێ ، وئێكەمین سوورەتا ل مەدینی پشتی مشەختبوونێ هاتییە خوارێ كو سوورەتا ( البقرة ) یە ، فەرزكرنا ڤی عیبادەتی ب خۆ ڤە گرتییە ، و د ئایەتێن ( 183 ) حەتا ( 187 ) ێ دا هندەك حوكم وئەحكامێن پەیوەندی پێ ڤە هەین بۆ مە بەرچاڤ كرینە ، و ل ڤێرێ مە دڤێت چەندەكێ خۆ بدەینە بەر سیبەرا ڤان ئایەتان وهندەكێ ل دۆر تەفسیرا وان باخڤین .
ئێكەمین ئایەت ژ ڤێ كۆما ئایەتێن بەحسێ ڕۆژییێ دكەن ئەو ئایەتە یا خـودایـێ مــەزن گازییـەكــێ تێدا ئاراستەی خـودان باوەران دكەت دا وان ل فەرزبوونا ڤی عیبادەتی هشیار بكەت ، خودایێ مەزن دبێژت : [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ـ ئەی گەلی ئەوێن باوەری ب خودێ وپێغەمبەرێ وی ئـینای وكار ب شریعەتێ وی كری ، خودێ ڕۆژی ل سەر هەوە نڤیسییە كانێ چاوا وی ئەو ل سەر مللەتێن بــەری هەوە نڤیسی بوو ، دا بەلكی هوین تەقوا خودایێ خۆ بكەن ، و ب گوهداری وپەرستنا وی ب تنێ پەرژانەكی بكەنە د ناڤبەرا خـۆ وگونەهان دا ] ( البقرة : 183 ) .
وئاشكەرایە كو بەری خودایێ مەزن حوكمێ ڕۆژییێ بۆ خودان باوەران ڕاگەهینت ب گازییەكا خۆشتڤی ل بەر دلێن وان گازی وان دكەت : (( ئەی گـەلـی خودان باوەران .. )) بۆ هندێ دا ئەو دلێن خۆ بۆ ڤێ گازییا خودایی ڤەكەن ، و ژ لایەكێ دی ڤـە دا بۆ مە ئاشكەرا بكەت كو ب تنێ خودان باوەرن ڤێ گازییێ وەردگرن وكاری ب وی حوكمی دكەن یێ پشتی هنگی دئێتە ڕاگەهاندن .
و ب ڕاسـتـی دەمێ مرۆڤێ خودان باوەر هزرا خۆ د ڤان ڕەنگە گازییان دا دكەت ب خۆشییەكا نەفسی یا مەزن دحەسیێت ، خۆشییەكا وەسا گرانییا تـەكـلـیـفـێ ووەستیانا عیبادەتی ژ بـیـرا وی دبەت ، مرۆڤ ئەڤ چێكرییێ ژ لایێ حەجمێ خۆ ڤە د ناڤ چێكرییێن خودێ دا نێزیكە هەر نەئێتە دیـتـن ، خودێ ب هەمی مەزنییا خۆ ڤە لـێ بێتە كەرەمێ ، ووی هێژای هندێ ببیننت كو ئێكسەر وی باخـێـڤـت وفەرمانێ لـێ بكەت ، هزر بكەن دەمێ مرۆڤ وە لـێ بێت وەسا د خۆ بگەهت كو ئەو هێژای هـنـدێیە گازییا خودێ وەرگرت ، ئەرێ هەستكرنا وی ب سەرفەرازییێ دێ چەند بت ؟
وخودێ گازییێ ئاراستەی خودان باوەری ناكەت ئەگەر بۆ هندێ نەبت كو ڕۆناهییەكێ ژ هیدایەتێ بگەهینتێ ، وڕێنیشانەكێ ل سەر ڕێكا ژینا وی بدانت ، لەو دەمێ خودان باوەری گوه ل گازییەكا ب ڤی ڕەنگی بت دڤێت گوهێن خۆ باش ڤەكەت وهزرا خۆ كۆم بكەت ، وبزانت تشتێ ئەو بو هاتییە گازیكرن خێرا وی تێدا هەیە . وپشتی ڤێ گازییێ خودایێ مەزن ئیكسەر حوكمی ڕادگەهینت : (( ئەی گەلـی ئەوێن باوەری ب خودێ وپێغەمبەرێ وی ئـیـنـای .. ڕۆژی ل سەر هەوە هاتە نڤیسیـن كانێ چاوا ئەو ل سەر مللەتێن بەری هەوە هاتبوو نڤیسیـن )) .
مەعنا : ئەم ئوممەتا موحەممەدی ـ سلاڤ لـێ بن ـ نە ئێكەمین ئوممەتین خودێ ڤی حـوكـمـی ل ســەر واجـب دكــەت ، بـەلكی هەر پـێـغـەمبەرەكێ هات بت فەرمان ل دویكەفتییێن خۆ كرییە كو ئەو ڕۆژییێ بگرن ، وئەگەر شەرت نەبت كو ڕۆژییێن هەمی ئوممەتان وەكی ئێك ژی بت ، پشكدارییا وان هەمییان د كرنا ڤی عیبادەتی دا گرنگییا وی بۆ مە بەرچاڤ دكەت ، چونكی یا بەرعەقل نینە خودێ ڕەنگەكێ عیبادەتی ل سەر ئومـمـەتـێـن هەمی پێغەمبەران فەرز بكەت ئەگەر گرنگییەكا مەزن د وی عیبادەتی دا نەبت ، وئەگەر ڕۆژی بۆ خودان باوەری تشتەكێ پێتڤی نەبا وەكی كانێ چاوا خوارن وڤەخوارن بۆ وی دفەرن خودێ ئەو ب ڤی ڕەنگی ل سەر وان فەر نەدكر .
ودا پـێـتــڤــی وگـرنـگـییا ڕۆژییــێ بـۆ مە ئاشكەرا ببت ئایەتێ ب خۆ د دویماهییێ دا گۆت : (( دا بەلكی هوین تەقوا خودایێ خـۆ بكەن )) وئەگەر تە بڤێت بزانی كانێ ئەو ڕۆژییا تو بۆ خودێ دگری ب دورستی ئەوە یا خودێ گۆتی یان نە بەرێ خۆ بدێ كانێ وێ ڕۆژییێ تەقوا ل نك تە پەیدا كرییە یان نە ، ژ خۆ ئەگەر تە بڤێت بزانی كانێ تەقوا چییە ڤی دیـمـەنی بینە بەرچاڤێن خۆ :
ئەگەر جارەكێ بەرێ تە كەفتە ڕێكەكا تژی سـتـری ، وتو یێ پێخواس بی ، تو دێ چ كەی ؟
مـسـۆگـەر تو دێ بێژی : ئەز دێ خۆ هشیار كەم ، دەلنگێن خۆ هلدەم وخۆ ژ وان جهان دەمە پاش یێن سـتـری لـێ هەین وبەری ئەز پییێ خۆ بهاڤـێـژم دێ باش بەرێ خۆ دەمە وی جهی یێ من دڤێت پییێ خۆ بدانـمـێ دا ژ سـتـرییان پاراستی بـمـینم .
ژینا خۆ یا دنیایێ ژی هەمییێ دڤێت تو ب ڤی ڕەنگی ببەیە سەری ، ئەو تشتێ خـودێ تــو ژێ دایـە پاش ئـەو سـتـریـنـە یـێـن كو دكەڤنە ڕێكا تە ، وئەگەر تە ڤیا ب سلامەتی ژێ دەرباس ببی گوهدارییا فەرمانا خودێ وپەرستنا وی بۆ خۆ بكە ئەو پەرژانێ تە ژ كرنا گونەهێ دپارێزت ..
وهەر جارەكا تو وگونەهــ ڕوی ب ڕوی كەفتنە بەرانبەر ئێك وتە پەرژان ڕاكر وقەستا گونەهێ كر ، هنگی تو بزانە كو ئەو تەقوا ل نك تە نینە ئەوا ڕۆژی ل نك خودان باوەری پەیدا دكەت .
وئەگەر تە بڤێت فەلسەفەیا ڕۆژییا ئیسلامی د دو سێ پەیڤەكێن كورت دا كـۆم بكەین ، دێ بێژین : ڕۆژی ئەو مەدرەسەیە یا ئیـرادەیا مرۆڤی ب هێز دئێخت ..
تـشـتـێ ژ هەمییێ ب زەحـمـەتـتـر ل نك مرۆڤی ئەوە مرۆڤ هێزا خۆ یا رووحی ب سەر یا لەشی بێخت ، ب ڕەنگەكێ وەسا كو پێخەمەت ب جهئینانا داخوازێن خۆ یێن رووحی هەوجەیێن لەشی توخویب بدەت ، وبۆ دەمەكێ دەسنیشانكری گوه نەدەتە پـێـتـڤییێن لەشی ، وئەڤ كارە ب زەحـمـەتـتـر لـێ دئێت ئەگەر ئەو پێتڤییێن لەشی ل بەر مرۆڤی رۆتینەكێ وەسا یێ دژوار بن كو خۆ ژێ خلاسكرن كارەكێ نیڤ موستەحیل بت ، وەكی خوارنێ وڤەخوارنێ ، یان خۆشییەكا وەسا بت عەقلێ وی بـێـخـتـە داڤـێـن دلـی ، وەكی شـەهوەتا جنسی ، وبەس ڕۆژییە دشێت ڤی كارێ ب زەحـمـەت ل بەر خودانی ب ساناهی بێخت .
وچونكی مەخسەد ژ ڤی عیبادەتی ئەو نینە خودان باوەر ل بن بارەكێ گران وەستیانەكا زێدە ببینت ، خودێ كەرەم د گەل كر وئەڤ عیبادەتە وەسا ل سەر ئاسێ نەكر كو پێڤە بێزار ببت ، ئایەتێ گۆت :
[ أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ .. هندەك ڕۆژێن هژمارتینە ] ژ مـوعــەددەلـێ ( 360 ) ڕۆژان د سالـێ دا ل ( 30 ) ڕۆژان ب تنێ ڕۆژی فـەرزكرن ، یەعنی : ( 1 ) ژ ( 12 ) ، و ژ ( 24 ) سەعەتان د شەڤەك وڕۆژەكان دا نێزیكی ( 12 ) سەعەتان ب تنێ ڕۆژی دئێتە گرتن ، یەعنی : ( 1 ) ژ ( 2 ) ێ ، وئەگەر ڤێ نسبێ مرۆڤ بكەتە د گەل یا بۆری دێ بێژت : ژ مـوعـەددەلـێ ( 360 ) ڕۆژان ( 15 ) ڕۆژان ب تنێ مرۆڤ یێ ب ڕۆژییە ، یـەعـنـی : نـسـبا ( 1 ) ژ ( 24 ) ێ ڤـێـجا بـۆچـی ڕۆژی كارەكــێ ب زەحـمـەت بت ؟
د گەل هندێ ژی ئەو كەسێ نەخۆش بت ، یان ل سەر وەغەرەكێ بت ، یان ژی ژ بەر ژییێ خۆ یێ مەزن زەحمەتێ ب ڕۆژییێ ڤە ببینت ، ڕۆژی ل سەر وی نینە :
[ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ؤعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَؤعَ خَيْرًا فَهُؤ خَيْرٌ لَهُ ؤأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ـ ڤێجا هەچییێ ژ هەوە یێ نەخـۆش بت وڕۆژی بـۆ وی یا ب زەحـمـەت بت ، یان ڕێـڤـنـگ بت بـۆ وی هەیە ڕۆژییێ نەگرت ، و هندەك ڕۆژێن دی ، هندی وان یێن وی خوارین ، بلا پێشڤە بگرت .
وئەوێن زەحمەتێ ب ڕۆژییێ ڤە دبەن ونـەشـێـن بـگـرن وەكی پـیـرەمـێـرێ ب ناڤ سال ڤــە چووی ، ونەخـۆشێ ژ ئێشا خـۆ ڕانەبتەڤە ، ئەو ل شوینا هەر ڕۆژەكێ بلا خوارنا هەژارەكی بدەن فدیە ، وهەچییێ پتـرێ بدەت ئەو بـۆ وی خێرە ، وڕۆژیگرتنا هەوە ـ د گەل زەحمەتێ ـ بـۆ هەوە چێتـرە ژ دانا فدیێ ، ئەگەر هوین بزانن كانێ خێرا ڕۆژییێ ل نك خودێ چەند یا مەزنە ] .
و د ڤێ ئایەتێ دا چەند حوكمەكێن پەیوەندی ب ڕۆژییێ ڤە هەین بۆ مە ئاشكەرا دبن ، ئەو حوكمێن رەحم ودلۆڤانییا ئیسلامێ بەرچاڤ دكەن ، وهندێ دگەهینن كو خودێ ب ڤان ئەحكامان وەستاندنا مە نەڤێت ..
مرۆڤێ نساخ بت وئەوێ ل سەر سەفەرێ بت ـ بێی ئایەت ڕەنگێ وێ نساخییێ یان سەفەرێ دەسنیشان بكەت ـ ماف هەیە ڕۆژییێ نەگرت ، ئەگەر خۆ ل بەرچاڤ ئەو زەحـمـەتـێ ژ ڤێ ڕۆژییێ ڤە نەبینت ژی ، ب وی شەرتی كو هەر جارەكا ئەڤ عوزرە ل نك وی نەما ئەو ڤێ ڕۆژییێ قەزا بكەت ، وئەگەر مرۆڤەك یێ وەسا بت زەحمەتەكا زێـدەی تاقەتا خۆ ب گرتنا ڕۆژییێ ڤە ببەت ، وەكی وی مرۆڤێ ب ناڤ سال ڤە چوویی ، یان ئەوێ نساخییەكا وەسا لـێ بت كو ژێ نەچت ، ئەڤان ژی مافێ نەگرتنا ڕۆژییـێ هـەیـە ، ب وی شەرتی كو ئەو پێش گرتنا هەر ڕۆژەكێ ڤە خوارنا مرۆڤەكی ـ وەك فدیە ـ بدەت ، چ ڕۆژ ڕۆژ بدەت چ پێكڤە بدەت ، وخوارنەكا ناڤنجی بت ، یا مرۆڤێن ناڤنجی دخۆن ، وئەگەر ئەو پـتـرێ بدەت هێشتا چـێـتـرە ، چونكی تێركرنا مرۆڤێن برسی وپێتـڤی خـێـرەكا مـەزنـە ، و د گـەل هندێ ژی ئەڤ مرۆڤە ئەگەر بشێن ڕۆژییێ بگرن ـ د گەل وێ زەحمەتا ئەو پێڤە دبەن ژی ـ ئەو بۆ وان ژ دانا فدیێ چێتـرە ئەگەر ئەو بزانن ، چونكی چو خێر ـ ئەگەر خۆ تێركرنا برسییان ژی بت ـ ناگەهنە خێرا ڕۆژییێ .
ودا ئایەت پـتـر بهایێ ڕۆژییێ ودەمێ ڕۆژیگرتنێ ـ كو هەیڤا رەمەزانێیە ـ بۆ مە ئاشكەرا بكەت گۆت : [ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدى لِلنَّاسِ ؤبَيِّنَاتٍ مِنْ الْهُدَى ؤالْفُرْقَان ـ هـەیـڤا رەمــەزانــێ یا كـو خودێ د شەڤا وێ یا ب بها دا دەست ب ئینانەخوارا قـورئانێ كـری ، دا بـۆ مـرۆڤان بـبـتـە ڕێنیشاندەر ، ونیشانێن ئاشكەرا ل سەر هیدایەتا خودێ وژێكجوداكرنا د ناڤبەرا ڕاستییێ ونەڕاستییێ تێدا هەنە ] .
قورئانە مەنهەجێ ڤێ ئومـمـەتـێ ، ئەو مەنهەجێ ئومـمـەت سەر ژ نوی دورست كری و ژ خەلكێ دی جودا كری ، وهەبوون د ڤێ دنیایێ دا دایێ ، قورئانە ئەو كیتابا خودایییە یا ئەڤ ئوممەتە ژ كونجێن تارییا شركێ دەرێخستییە ڕۆناهییا باوەرییێ وخودێـنـاسییێ ، ڤێجا یا فەرە ئەو دەمێ ئەڤ قورئانە تێدا هاتی وەكی هەر دەمەكێ دی د سەر موسلمانی ڕا نەبۆرت ، وئەگەر عەدەتێ خەلكێ نەموسلمان بت ئەو بـیـرهاتنێن خۆ ب غەفلەتێ وبێ ئەمرییا خودێ ساخ كەن وبـیـرا خۆ لـێ بیننەڤە ، عەدەتێ موسلمانی ئەوە ئەو ب عیبادەتێ خودێ بـیـرهاتنێن خۆ ساخ دكەتەڤە ..
و ل سەر ڤی بناخەیی ڕۆژیگرتنا رەمەزانێ بۆ باشـتـرین عیبادەت مرۆڤێ موسلمان بـیـرهاتـنـا هاتنا خوارنا قورئانا ڕێنیشاندەر پێ ساخ بكەت (هەیڤا رەمەزانێ ژوان هەیڤان نەبوو یێن عەرەبان بەری ئیسلامێ ب چاڤێ پیروزییێ بەرێ خو ددایێ، لەو تشتێ بەرچاڤ ل ڤێرێ ئەوە خودێ بو ئینانە خوارا قورئانێ هەیڤەکا وەسا هەلبژارت کو بەری هینگێ چو بهایێ خو ل نك عەرەبان نەبت ، دا پیروزییا ڤێ هەیڤێ ب تنێ یا ئینانە خوارا قورئانێ بت ، و دا کەس نەبێژت مانێ ڤێ هەیڤێ بەری هینگێ ژی پیروزی و بهایێ خو هەبوو! ) .
ڤێجا مادەم رەمەزان هەیڤا قورئانێیە ، وقورئان ئەو كیتابە یا بۆ مرۆڤان دبتە هیدایەت وئەو ب وێ حەقییێ ونەحەقییێ ژێك جودا دكەن ، هوین ـ ئەی گەلـی خودان باوەران ـ ب ڕۆژیگرتنێ پێشوازییێ ل ڤێ هەیڤێ بكەن ، دا ڕۆژیگرتنا هەوە بۆ خودێ ببتە ئەو شوكر یا هوین پێشكێشی وی خودایی دكەن یێ ئەڤ هەیڤە وئەڤ قورئانە دایە هەوە : [ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ـ ڤێجا هەچییێ ژ هەوە گەهشتە ڤێ هەیڤێ بلا ل ڕۆژێن وێ یێ ب ڕۆژی بت ] ودا كەسەك هزر نەكەت كو ئەو حوكمێ بەری نوكە ئایەتێ ڕاگەهاندی كو ڕۆژی ل سەر مرۆڤێ نساخ وڕێڤنگ نینە ، ئایەتێ ئەڤ حوكمە دوبارە كرەڤە وگۆت : (ؤمَنْ كَانَ مَرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ـ وهـەچـییـێ نـەخـۆشی بـت یان ڕێڤنگ بت بۆ وی هەیە ئەو یێ ب ڕۆژی نەبت وپێشڤە هندەك ڕۆژێن دی بگرت ] ، ودا پـتـر ئەگەرا ڤی حوكمی بۆ مە ئاشكەرا ببت خودایێ مەزن گۆت : [ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمْ الْيُسْرَ ؤلا يُرِيدُ بِكُمْ الْعُسْرَ ـ خودێ د شریعەتێ خۆ دا تشتێ ب ساناهی وخـۆش بـۆ هەوە دڤێت ، ووی زەحمەت ونەخـۆشی بـۆ هەوە نەڤـێـت ] ومادەم گـرتـنـا ڕۆژییێ ل دەمێ نساخییێ وڕێڤنگییێ زەحمەت تێدا هەیە هەوە ماف هەیە هویت ڕۆژییێ نەگرن .
وقەزاكرنا ڤان ڕۆژییان یێن هوین ب عوزر دخۆن بۆ هندێیە دا هوین هـژمارا ڕۆژییان تـمـام بـكـەن وبكەنـە هەیڤەك ، ودا هوین ل ڕۆژا جەژنێ ب مەزنكرنا خودێ ڕۆژییێ ب دویماهی بینن ، ودا هوین وی مەزن بكەن كو بەرێ هەوە دایە هیدایەتێ ، ودا هـویـن سـوپــاسـییـا وی بكەن كو قەنجییا هیدایەتێ وڕێ خـۆشكرنێ د گەل هەوە كری : [ ؤلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ؤلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ ؤلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ] .
وبەری ئایەت بەردەوامییێ ب ئەحكامێن ڕۆژییێ بدەن وبۆ مە ئاشكەرا بكەن كانێ توخویبێن ڕۆژییێ چنە ، ئایەت چەندەكێ د گەل مەسەلا دوعاكرنێ ڕاوەستیان ، خودایێ مەزن د ناڤ ئایەتێن ڕۆژییێ ڕا گۆت :
[ ؤإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْؤةَ الدَّاعِي إِذَا دَعَانِي فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي ؤلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ـ وئەگەر بەنییێن من پسیارا من ژ تە كر ( ئەی موحەممەد ) تو بێژە وان : هندی ئەزم ئەز یێ نێزیكی وانم ، ئەز د گازییا وی دئێم یێ گازی من بكەت ، ڤێجا بلا ئەو گوهدارییا من بكەن د وی تشتی دا یێ ئەز فەرمانێ پێ ل وان دكـەم ، وبلا باوەرییێ ب من بینن ، دا بەلكی بەرێ وان بكەفتە باشییا دین ودنیایا وان ] .
ئەی موحەمـمـەد ! ئەگەر عەبدێن من پسیارا من ژ تە بكەن .. ویا بەرهزر ئەو بوو ئایەت بێژت : تو بێژە وان .. بەلـێ ئایەتێ وە نەگۆت ! خودێ ب خۆ بەرسڤا عەبدێن خۆ دا هەر وەكی وی نەڤیایە د ڤێ مەسەلـێ دا كەس بكەفتە ناڤبەرا وی وعەبدێن وی ، ئەگەر خۆ ئەو ئێك خۆشتڤییێ وی ژی بت ، بۆ هـنـدێ دا ئەو بزانن كو خودایێ وان یـێ نێزیكی وانە وگوه ل دوعایێن وان دبـت ، وئەگەر ڤیا د بەرسڤا وان دئێت ، ڤێجا بلا ئەو ڕێكێ ل خۆ بەرزە نەكەن ، و د دوعاكرنێ دا كو كاكلكا عیبادەتییە بلا ئەو بەرێ خۆ ژ خودێ وەرنەگێڕنە كەسەكێ دی ، ئەگەر خۆ بهایێ وی كەسی ل نك خودێ گەلەك ژی بت .
وپشتی ڤێ ڕاوەستیانا كورت د گەل دوعایێ ئایەت جارەكا دی ل ئەحكامێن ڕۆژییێ زڤڕینەڤە بۆ هندێ دا توخویبێن ڕۆژییێ بۆ مرۆڤێ موسلمان ئاشكەرا بكەن ، وئەگەر ڕۆژی ئەوە مرۆڤ خۆ ژ خوارنێ وڤەخوارنێ وشەهوەتێ بدەتە پاش یا فـەرە ل سـەر مـوسلمانی بزانت كو ئەڤ هەر سێ تشتێن بۆ وی دحەلال ب ڕۆژییێ ل سەر حەرام دبن ، بەلـێ حەرامییەكا بەروەخت ، وەكی ئایەت دبێژت :
[ أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ ؤأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ؤعَفَا عَنْكُمْ فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ ؤابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ؤكُلُوا ؤاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الأَسْؤدِ مِنْ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ؤلا تُبَاشِرُوهُنَّ ؤأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ
ـ خودێ بـۆ هەوە دورسـتـكـرییـە كـو هــویــن ل شەڤێن رەمەزانێ بچنە نڤینا خـۆ ، ژنێن هـەوە سـتـارەنە بـۆ هەوە ، وهوین بـۆ وان ستارەنە . خودێ زانییە كو هوین ب چوونا نڤینا خـۆ پشتی عەیشا ل شەڤێن رەمەزانێ خیانەتێ ل خـۆ دكەن ، وئەڤە ل دەستپێكێ تشتەكێ حەرام بـوو ، ئینا وی تۆبە دانا سەر هەوە وبەرفرەهی بـۆ هەوە ئێخستە مەسەلـێ ، ڤێجا هوین ژ نوكە وێڤە هەڕنە نڤینا خـۆ ، ووی تشتێ خودێ بـۆ هەوە حەزكری ژ زارۆیان بـخـوازن ، وبـخـۆن وڤــەخـۆن حــەتـا ڕۆنـاهـییـا دورست ل عەسمانی بـۆ هەوە ئاشكەرا ببت ، و ژ تــارییــا شەڤێ جودا ببت ، پاشی خـۆ ژ وان تشتان یـێـن ڕۆژی پێ دكـەڤـت بـدەنـە پـاش ، وحەتا شەڤ ب ئاڤابوونا ڕۆژی دئێت هوین ڕۆژییێ تمام بكەن .
ودەمێ هوین ئعتیكافێ ل مزگەفتان دكەن هوین نەچنە نڤینا خـۆ ، چونكی ئەڤ چەندە ئعتكافێ پویچ دكەت ( وئـعـتـكـاف ئــەوە مــرۆڤ دەمەكێ دەستنیشانكری ل مزگەفتێ بمینت ب ئنیەتا خێرێ ) ] .
مەعنا : هوین ئەی گـەلـی خودان باوەران ، هزر نەكەن كو ئەڤ هەر سێ تشتێن حەلال یێن ڕۆژی ل سەر هەوە حەرام دكەت ، حەرامییەكا بەردەوام شەڤ وڕۆژێن رمەزانێ ڤەدگرت ، نە ! ئەڤ حەرامییە ژ هەلاتنا ئەلندێ دەست پێ دكەت ، بەری هەلاتنا ڕۆژی ب دەمەكی ، وحەتا ئاڤابوونا ڕۆژی دمینت ، گاڤا ڕۆژ ئاڤابوو ئەڤ حەرامبوونە نامینت لەو هەوە ماف هەیە هوین خۆشییێ ب ڤان تشتێن حەلال ببەن وەكی هەوە دڤێت .
ودویر ژ مەسەلا ڕۆژییێ ، ئەڤ ئایەتە بلندییەكا بەرچاڤ ددەتە وێ پەیوەندییێ ئەوا د ناڤبەرا ژن ومێران دا هەی ، ئەو پەیوەندییا هندەك نەزان هزر دكەن پەیوەندییەكا گرێدایە ب لەشی ب تنێ ڤە ، ئایەتێ گۆت : (( ژنێن هەوە سـتـارەنـە بـۆ هەوە ، وهوین ستارەنە بـۆ وان )) هـویـن ئـێـك ودو دپـارێـزن ، و ب گەهشتنا خۆ هوین ئەوا هوین خۆ پـێ سـتـارە دكەن ، هوین بەردەوامییێ ب نفشێ خۆ ددەن ، یەعنی : كارێ هەوە نە ب تنێ تێركرنا غەریزەیەكا لەشییە بـەلـكـی ب جهئینانا فەرمانا خودێیە كو بەردەوامیدانا ب جێگرییا د عەردی دایە ، ڤێجا مادەم هۆیە هوین وێ بۆ خۆ ژ وان بـخـوازن یا خودێ بۆ هەوە نڤیسی ، وبخۆن وڤەخۆن سپیاتییا ڕۆژی د ناڤ ڕەشاتییا شەڤێ دا ئاشكەرا نەبت .
وپشتی خودایێ مەزن ئەڤ ئەحكامێن ڕۆژییێن یێن هلبژارتی بۆ مە ڤەگێڕاین ، وئـەم پـێ ئاگەهداركرین ـ ووەكی ئسلووبێ قورئانێ یێ هەردەم ـ ئەڤ حوكمە ب توخویبێن خودێ ڤە گرێدان ، وگۆت :
[ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوهَا كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ـ ئەڤ ئەحكامێن خودێ بـۆ هەوە داناین ئەو توخویبێن وینە یێن حەلالـی وحەرامی ژێك جودا دكەن ، ڤێجا نێزیك نەبن دا نەكەڤنە د حەرامی دا . ب ڤی ڕەنگێ ئاشكەرا خودێ ئایەتێن خۆ بۆ مرۆڤان دیار دكەت ، دا بەلكی ئەو ژ وی بتـرسن وتـەقوا وی بكەن ] .
ودەمێ خودێ توخویبێن خۆ بۆ مە ئاشكەرا دكەت ودبێژتە مە : خۆ نێزیك نەكەن ، بۆ هندێیە دا ئەم پاراستی بـمـیـنـیـن ، چـونـكـی یا ئاشكەرایـە كـو شڤانـێ پـەزێ خــۆ ل دۆر پاوانــی بچەرینت نێزیك ب ناڤ زیانی ڤە بچت ، و د حەدیسەكا دورست دا ـ یا بوخاری وموسلم ڤەدگوهێزن ـ هاتییە كو پاوانێ خودێ ئەو تشـتـن یێن وی حەرام كرین .
وبەری ئایەت ب دویماهی بێن جارەكا دی بـیـرا مە ل هندێ دئیننەڤە كو پـێـگـیـرییـا ب ڤان ئەحكامێن خودێیە تەقوایێ ل نك مرۆڤی پەیدا دكەت ، وتەقوایە ئەو ئارمانجا مەزن یا مرۆڤێ موسلمان هیڤی دكەت بگەهتێ .
