شیرهتێن پێغهمبهرێ خۆشتڤی
سلاڤ لێ بن
هــژمـارهكا حــهدیـسـێـن دورســت ژ هـژمارهكا صهحابییان یێن هاتینه ڤهگوهاستن، د دهسپێكا وان دا هاتییه: (أوصانی خلیلی) یهعنی: خۆشتڤییێ من شیرهتا ل من كری.. د ڤان حهدیسان دا ڤان صهحابییان ئهو شیرهت بۆ مه ڤهگوهاستینه یێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ل وان كرین، وئاشكهرایه كو ئهو شیرهتا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ل صهحابییهكێ خۆ دكهت شیرهته بۆ ئوممهتێ ههمییێ، لهو پێتڤییه ل سهر مه ئهم ب وان شیرهتان ئاگههدار ببین، و ل دویڤ شیانا خۆ كاری پێ بكهین.. و ل ڤێرێ ئهم دێ هندهك ژ وان حهدیسان ڤهگوهێزین..
حهدیسا ئێكێ:
بوخاری و موسلم ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزن، دبێژت: خـۆشتڤییێ مـن شیرهت ب سێ تشتان ل من كرییه، كو ئهز وان نههێلم -یان ئهز وان ناهێلم- حهتا ئهز دمرم: ڕۆژیگرتنا سێ ڕۆژان ژ ههر ههیڤهكێ، و نڤێژا تێشتهگههێ، و كرنا نڤێژا وترێ بهری ئهز بنڤم.
و ئهڤ شیرهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ل صهحابییێ وى شیرهتا ب كرنا هندهك نڤێژێن سوننهته، ههر وهسا ب گرتنا هندهك ڕۆژییێن سوننهته ژی.. بۆ هندێ دا ئهو سوننهت وێ كێماسییێ ڤهگرن یا كو دبت هندهك جاران بكهفته د كارێ مرۆڤی یێ فهرز دا..
و ئهو ههر سێ ڕۆژێن ئهبوو هورهیره بهحس ژێ دكهت ژ ههمی ههیڤان ههر سێ ڕۆژێن نیڤا ههیڤا عهسمانینه، ئهوێن ب عهرهبی دبێژنێ: (أیام البیض)، و ئهو كهسێ ههر ههیڤێ سێ ڕۆژان یێ ب ڕۆژی بت ههر وهكی وی ههیڤ ههمی گرتی، چونكی ههر خێرهك ب دههانه، و سێ ڕۆژی ئهگهر ههر ئێك ب دههان بت ئهڤه سیهـ ڕۆژی.
و نڤێژا تێشتهگههێ ب سێ سهد و شێست خێرانه وهكی حهدیسهكا دورست پێ هاتی.
و ل دۆر بهایێ نڤێژا وترێ بهسه بێژین: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: (إن الله تعالی وتر یحب الوتر فأوتروا یا أهل القرآن) هندی خودایێ پاك و بلنده وتره (كته) و ئهو حهز ژ وترێ دكهت، ڤێجا هوین گهلی مرۆڤێن قورئانێ وترێ بكهن.
حهدیسا دووێ:
ئبن ماجه ژ ئهبوو دهردائی ڤهدگوهێزت، دبێژت: خۆشتڤییێ من -سلاڤ لێ بن- شیرهت ل من كرییه كو: (تشتهكی بۆ خودێ نهكه شریك ئهگهر خۆ تو بێیه پرت پرتكرن یان سۆتن، و نڤێژهكا فهرز ژ قهستا نههێله چونكی ههر ئێكێ نڤێژهكێ ژ قهستا نهكهت ئهو خودێ یێ ژ وی بهریئه، و مهیێ ڤهنهخۆ چونكی ئهو كلیلا ههمی خرابییانه).
شركا ب خودێ، یهعنی: مرۆڤ كهسهكی یان تشتهكی د پهرستنێ دا بۆ خودێ بكهته ههڤپشك، و حهقێ خودێ ل سهر بهنییان ئهوه ئهو پهرستنا وی ب تنێ بكهن و چو شریكان بۆ وی چێ نهكهن، و حهقێ وان ل سهر خودێ ئهوه ئهو وان ببهته بهحهشتێ ئهگهر وان چو شریك بۆ وی چێ نهكرن، وهكی د حهدیسهكا دورست دا هاتی، و ههر جارهكا وان ئهڤ حهقێ خودێ ب جهـ نهئینا، خودێ وان نابهته بهحهشتێ، د ئایهتهكێ دا هاتییه:(إنه من يشرك بالله فقد حرم الله عليه الجنة ومأواه النار وما للظالمين من أنصار)(المائده: 72)
هــــهچــیــیــێ ههڤپشكهكی د گهل خودێ د عهبدینییێ دا بدانت ئهو خودێ بهحهشت ل سهر وی حهرامكرییه و جهێ وی كرییه ئاگر، و چو پشتهڤانهك وی نابت وی ژێ ڕزگار بكهت.
وشرك گونهها ئێكانهیه یا خودێ سۆز دای وێ ژێ نهبهت ئهگهر خودان ژێ تۆبه نهكهت، دهمێ دبێژت: (إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما)(النساء: 48) هــنــدی خودێیه ل وی نابۆرت و گونههێ بۆ ژێ نابهت یێ كهسهكی ژ چێكرییێن وی بۆ وی بكهته ههڤپشك، یان ب ههر ڕهنگهكێ كوفرێ كافر ببت، و ههر گونهههكا دی یا ژ شركێ كێمتر بت ئهو بۆ وی ژێ دبهت یێ وی بڤێت، و ههچییێ شركێ ب خودێ بكهت ب ڕاستی ئهوی گونهههكا مهزن كر.
و هێلانا نڤێژا فهرز و نهباوهری ئینانا پێ ژ وان گونههانه یێن خودانێ خۆ ب نك كوفرێ ڤه دبهت، و وی ژ ئیسلامێ دهردئێخت، لهو پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- شیرهت ل صهحابییێ خۆ كر كو ئهو نڤێژهكا فهرز یا ب تنێ ژی ژ قهستا ژ خۆ نهبهت، چونكی ئهوێ نڤێژا فهرز نهكهت چو بهخت بۆ وی نائێنهدان كو ئهو نهچته جههنهمێ.. و قورئان دهمێ بهحسێ جههنهمییان دكهت ل سهر ئهزمانێ وان ب خۆ ئاشكهرا دكهت كو ئێك ژ وان ئهگهرێن ئهو برینه جههنهمێ نهكرنا نڤێژێ بوو.
و شیرهتا سییێ د ڤێ حهدیسێ دا هاتی خۆ دویركرنا ژ ڤهخوارنا وی تشتییه یێ عهقلێ مرۆڤی تێك بدهت، چی ناڤێ ل سهر بێتهدانان، و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دكهت كو ئهڤ ڕهنگێ ڤهخوارنێ كلیلا ههمی خرابییانه، چونكی ئهگهر مرۆڤی عهقل نهما، و هشێن وی ژ سهری چوون دویر نینه ههر گونهههكا دی یا ههبت مرۆڤ بكهت، لهو یا هاتییه گۆتن: (الخمر أم الخبائث) یهعنى: مهی ماكا ههمی پیساتییانه.. چی پیساتییهكا ههبت ژ وێ كێمتره.
حهدیسا سییێ:
ئبن حببان ژ ئهبوو ذهرری ڤهدگوهێزت، دبێژت: خۆشتڤییێ من -سلاڤ لێ بن- شیرهت ب خهسلهتێن خێرێ ل من كر، وی شیرهت ل من كر كو ئهز بهرێ خۆ بدهمه یێ د بن خۆ دا و بهرێ خۆ نهدهمه یێ د سهر خۆ دا، و وی شیرهت ل من كر كو ئـــهز حهز ژ مرۆڤێن فهقیر و مسكین بكهم و خۆ نێزیكی وان بكهم، و وی شیرهت ل من كر كو ئهز د گهل مرۆڤێن خۆ یێ ب مرۆڤاینی بم خۆ ئهگهر ئهو پشت بدهنه من ژی، و وی شیرهت ل من كر كو ئهز د گۆتنا حهقییێ دا ژ لۆمهیا لۆمهكهران نهترسم، و وی شیرهت ل من كر كو ئهز حهقییێ بێژم خۆ ئهگهر ئهو یا تهعل ژی بت، و وی شیرهت ل من كر كو ئهز گهلهك بێژم (لا حول ولا قوة إلا بالله) چونكی ئهو گهنجینهیهكه ژ گهنجینهیێن بهحهشتێ.
و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حهدیسێ دا بهرێ صهحابییێ خۆ ددهته شهش ئهخلاق و سالۆخهتێن باش، یێن كو رحهتییێ ددهته دلێ وی، و خۆشییێ ددهته ژینا وی، چونكی مرۆڤی ئهگهر بهرێ خۆ نهدا وان یێن د سهر وی دا ههین دێ قهدرێ نعمهتا خودێ ل سهر خۆ زانت و شوكرا وی كهت، و ئهگهر وی خۆ ژ مرۆڤێن ههژار ڤهدهر نهكر و حهز ژ وان كر و ل دویڤ شیانا خۆ هاریكارییا وان كر دێ ههست ب دلخۆشییێ كهت، و ژ وان نابت یێن خۆ مهزن دكهن، و ئهگهر ئهو كهسهكێ خۆمهزنكهر نهبت دێ یێ ب رهحم و مرۆڤاینی بت.
و مرۆڤێ حهز ژ حهقییێ بكهت ههردهم دێ حهقییێ بێژت، و ئهو ژ بهر گۆتنا كهسهكی یان لۆمهیا لۆمهكهرهكی خۆ ژ گۆتنا حهقییێ نادهته پاش، و ههر دێ حهقییێ بێژت ئهگهر خۆ ئهو ل بهر وی یا نهخۆش و ترش و تال ژی بت.
و ههردهم ئهو دێ ب ئهزمانێ خۆ ئعترافێ كهت كو ئهگهر خودێ نهبت وی چو هێز و شیان نابن.
حهدیسا چارێ:
ئیمام ئهحمهد ڤهدگوهێزت كو ئیمامێ عهلی دهمێ هاتییه بهصرا چوو نك صهحابییێ پێغهمبهری (ئههبانێ غفاری) و داخواز ژێ كر كو ئهو د گهل وی دهركهفته شهڕی، ئینا وی گۆته عهلی: خۆشتڤییێ من و پسمامێ ته شیرهت ل من كرییه كو دهمهك دێ ئێت فتنه و ژێكڤهبوون دێ پهیدا بت، و گۆته من: ئهگهر ئهو چێبوو تو شیرێ خۆ بشكێنه و شیرهكێ داری بۆ خۆ چێ بكه.. ئینا ئیمام عهلی ئهو هێلا و چوو.
ژ ڤــــێ شیرهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دبت كــــو هـــهر جارهكا فتنه د ناڤ ئوممهتێ دا پهیدا بوو دڤێت مرۆڤ خۆ ڤهدهر كهت، و نهبته لایهك د فتنێ دا.
