ما نه دهمه ئهم ل خۆ بزڤڕین؟
بهلكی هــنـــدهك جــــاران هــــهوه ژی وهكــی من پسیار ژ خۆ كربت: ئهرێ تشتێ ژ ههمییان عهجێبتر د ڤێ دنیایێ دا چییه؟ ئـــهز نـــزانـم هنگی بهرسڤا ههوه بـــۆ ههوه چ بوویه، بهلێ بهرسڤا من بۆ من ئهڤه بوویه: نهفس ئهوا ههر ئێك ژ مه ئێك ژێ ههی، تشتێ ژ ههمییان عهجێبتر ل نك من ئهوه، و یا عهجێب ئهوه ئهگهر هوین بێژنه من: نهفس چییه؟ من چو بهرسڤ بۆ ڤێ پسیارێ نابن! بهلێ تشتێ ئهز دزانم ئهوه سررهكا مهزن د پشت ڤێ نهفسێ ڕا ههیه ئێكا هند ژێ چێ دكهت گاڤا ئهو صافی بوو ئهو هندی عهرد و عهسمانان بهرفرههـ ببت، حهتا وه ل خودانی بكهت ئهو هزر بكهت ههر وهكی ئهو یێ ل سهر پشتا طهیرهكی، و ئهو طهیر یێ وی بلند دكهت و بلند دبهت حهتا وه لێ دكهت ئێدی ئهو چو توخویب و سنۆران ل دۆر و ڕهخێن خۆ نهبینت، و دنیا ههمی ل بهر چاڤێن وی ببته كۆمهكا ڕۆناهییێ.. و گاڤا ئهو شێلی بوو وهسا دنیا ل بهر چاڤێن خودانی تاری دبت حهتا ئهو هزر بكهت ههر وهكی ئهو یێ د سندۆقكهكێ دا هاتییه گرتن، و ئهو سندۆقك یا هاتییه هاڤێتن د بنێ بیرهكا كویر دا یا نه چو ڕۆناهی نه چو با نهگههتێ، هنگی ئهو دێ هزر كهت خۆ ئهو جلكێن د بهر وی یێن وهكی وێ كنفێ لێ هاتین ئهوا ل دۆر ستویێ وی كهسی دئێته ئالاندن ئهوێ ب سێدارێ ڤه دئێته هلاویستن.. ما ئهڤه نه تشتهكێ عهجێبه؟! مرۆڤ ههر ئهوه و دنیا ژی ههر ئهو دنیایهیه، و دیتن ژ عهردی ههتا عهسمانی یا ژێك جودایه، ئهڤه چییه ئهو هۆ لێ كری؟
ئهڤ نهفسا هه ئهوا ئهم عهجێبییێن وێ ئهم دبینین بێی ئهم وێ ب خۆ بنیاسین، گهلهك جاران دهمێ ئهم هزرێن خۆ د وی كاری دا دكهین یێ ئهو د گهل خودانێ خۆ دكهت ئهم ژێ حێبهتی دمینین، دێ بینی دهمهكێ درێژ ئهو خودانێ خۆ ب (تهسویفێ) دخاپینت، ههر گاڤهكا وی ڤیا (ل خۆ بزڤڕت) و بهرپهڕهكێ نوی ڤهكهت، ئهو دێ بێژتێ: هێشتا زوییه! پاشی ته هند دیت ئهڤ مرۆڤه كهفته بهرانبهر ڕویدانهكێ ژ ڕویدانێن ڤێ دنیایێ یێن مشه و ههر وێ نهفسێ ئهوا بهری هنگی ئهو ب نك عهردی ڤه دكێشا، دهستێن خۆ دانه بن چهنگێن وی و ئهو ب نك عهسمانی ڤه بلند كر.
تشتهكی پتر ژ جارهكێ دێ بینی، و دێ تێ بۆری ههر وهكی ته ئهو نهدیتی، چونكی نهفسا ته یا گرتییه و ڕێ نادهته ته تو ل نك ڕاوهستی، پاشی ته هند دیت جارهكێ -دهمێ نهفسا ته یا ڤهكری- ته ههر ئهو تشت دیتهڤه و تو هند ل نك ڕاوهستای حهتا ئهو كارتێكرنهكا وهسا ل ته بكهت هزر و بیرێن ته، یان سهر و بهرێ ژینا ته بگوهۆڕت.. و چهند مرۆڤ ههنه -وهكی مه دیتی و خواندی- ڕویدانهكا دیتی، یان وهعزهكێ گوهـ لێ بووی، یان ئایهتهك یا هاتییه گوهان، و ئهڤ چهنده یا بوویه ئهگهرا هندێ وان (ئتجاهێ) ژینا خۆ تێكدا یێ گوهاڕتی ههر وهكی ژ ڤی دهستی بۆ دهستێ دی هاتینه ڤهگوهاستن.
هندهك زانایێن مهزن ئهوێن د دیرۆكا ڤێ ئوممهتێ دا وهكی وان ستێرێن گهش لێ هاتین ئهوێن ڕهشاتییا عهسمانی ب گهشاتییا خۆ ڤهدڕهڤینن، ئهگهر هوین بهرپهڕێن ئێكێ ژ ژینا وان بخوینن دێ بینن ئهو ل سهر ڕێكهكێ دچوون گهلهك و گهلهك یا دویر و جودا ژ وێ ڕێكێ یا مه ئهو پێ نیاسین، بهلێ دهمێ خودێ خێرا وان ڤیای نهفسا وان صافی كــــر، ڤێجا وان ب دلهكێ رۆهن ئیشارهت وهرگرتن، و ب ههستهكا نـــازك د دهرسێ گههشتن، و دهمێ من بهرپهڕێن دیرۆكا ڤان ڕهنگه زانایان تێكڤهداین، و ئهز ل سیاقێ ژین و گوهۆڕینا وان گهڕیایم، من دیت (ئایهتهكا قورئانێ) پتر ژ ههر تشتهكێ دی بووبوو ئهو ڕێنیشانا كهفتییه سهر دوڕیانا ژینا وان، و بهرێ وان دایه كنارێ سهرفهرازییێ..
وبهری ئهز بێژمه ههوه كانێ ئهو ئایهت كیژكه دێ بێژم: خۆ د گهل قورئانێ ژی مرۆڤ ب وی ڕهنگییه یێ بهری نوكه مه بهحس ژێ كری.. هندهك جاران دهمێ نهفسا مرۆڤی یا زهلال، دیتنا وی گهش دبت لهو دهمێ ئهو ئایهتهكێ دخوینت و هزرێن خۆ تێدا دكهت، ههست دكهت ههر وهكی ئهڤ ئایهته نه ئهوه یا بهری هنگی وی خواندی، دێ بێژی ئهڤ ئایهته ژ نوی یا هاتییه خوارێ.
و ئهو ئایهت یا بهرێ گهلهك زانا ومرۆڤێن خودێ دایه ڕێكا دورست ئایهتا شازدێیه ژ سوورهتا (الحدید) ئهوا خودایێ مهزن تێدا دبێژت: ( أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ ۖ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ).
و وهكی ئهم دبینین د گهلهك ئایهت و حهدیسان دا بهحسێ دلی دئێتهكرن و (تهركیز) ل سهر خوشووعا دلی دئێتهكرن، خوشووعا دلی بۆ وێ حهقییێ یا خودێ هنارتی، ئهو خوشووعا ڕێكێ ل خوشووعا مهصلحهت و طهمهعی و مهنفهعهتێن بهروهخت دگرت، ئایهتا بۆری ل دهسپێكێ دبێژت: ( أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ )ما نه دهمه بۆ ئهوێن باوهری ئینای كو ل دهمێ زكرێ خودێ دلێن وان بۆ وێ حهقییێ نهرم ببن یا خودێ ئینایه خوارێ؟
(أَلَمْ يَأْنِ ) ما نه وهخته..؟ پسیارهكه ههوجهیی ب بهرسڤێ نینه، ئهگهر جارهكێ نهفسا ته تو دویر بری، و ب وێ هێجهتێ تو خاپاندی كو هێشتا زوییه تو ل خۆ بزڤڕی، ڤێ پسیارێ ژێ بكه: ما نه وهخته؟ وهخت چییه؟ و وهخت كهنگییه، یان كهنگی وهخته؟
دوهی ئهوا بۆری و ژ دهستێ ته دهركهفتی؟ نه.. چونكی ئهگهر دنیا ههمی بێته هاری ته هوین نهشێن وێ بزڤڕینن!
یان سوباهی ئهوا هێشتا نه هاتی؟ دیسا دێ بێژین: نه.. چونكی كهسهك د ڤێ دنیایێ دا نهشێت كهفالهتێ بدهته ته كو تو دێ گههییێ، و حهتا هنگی تو دێ مینیه ساخ!
پا وهخت كهنگییه؟
هــهر وهكـــی ئایــهتێ ب پسیارا خۆ یا بۆری دڤێت بێژته مه: ڤێ گاڤێ وهخته تو ل خۆ بزڤڕی، لهزێ بكه كی دبێژت سوباهی ڤی دهمی تو دێ یێ ساخ بی؟ چهند مرۆڤ ته دیتییه ژ ته ساخلهمتر و زیرهكتر بوون، ژ نك ته دهركهفتن و نهزڤڕینهڤه؟ چهند كهس ههبوون ل بهر بوو سوباهی هۆ بكهنه هه، و دوسوبه هۆ بكهنه هه.. و هێشتا لێ نهبوویه ئێڤار بهرێ وان هاته دان بۆ قویناغا ئاخرهتێ یا دویر و درێژ؟
ما تو ژ وان ئاسێتری ل بهر مرنێ؟ یان (تهئمیناتهك) ته ژ (ئزرائیلی) وهرگرتییه كو ئهو نوكه نێزیكی ته نابت؟!
گهلی خودان باوهران ما نه دهمه؟
بهلێ.. مادهم وهختێ دورست بهس ئهوه یێ نوكه تو تێدا دژی، وهخته:( أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ )كو دلێن وان بۆ زكرێ خودێ و وێ حهقییا هاتییه خوارێ (خاشع) ببن، و (خوشووع) د زمانێ عهرهبی دا مهعنا خۆشكاندنێ ددهت، خۆشكاندنا ترس د گهل دا بت، و خوشووعا خودان باوهران خوشووعا دلییه، چونكی خوشووع ئهگهر یا لهشی بوو نه یا دلی هنگی ئهو دێ بته رهزیلی، یان خۆساركرن، یان ریمهتی، یان نفاق، یان ههر تشتهكێ دی ژبلی تهقوایێ.
و بهرێ خۆ بدهنه ئایهتێ چهند یا (دهقیقه): ( أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ ) ئایهتێ خوشووعا دلی ب زكرێ خودێ و وێ حهقییێ ڤه گرێدا ئهوا ژ عهسمانی هاتییه خوارێ كو قورئانه، بۆچی؟
چونكی گهلهك جاران خوشووع د دلی دا پهیدا دبت بهلێ نه ژ بهر زكرێ خودێ و قورئانێ، بهلكی ژ بهر ڤیانهكا ئهرزان یان دلچوونهكا بێ بها، هنگی ئهو خوشووع چو مفای ناگههینته خودانی، و ئایهت دهمێ دبێژت: ( أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ )ههر وهكی وێ دڤێت بێژته مه: هشیار بن، خوشووعا دلێن ههوه بهس بلا بۆ وێ حهقییێ بت یا (هاتییه خوارێ) نه وێ حهقییێ ئهوا ههوه بۆ خۆ (ژ بن عهردی) ئینایه دهر!
و ههر جارهكا خوشووعا دلی ژ بهر زكرێ خودێ بوو ووێ حهقییێ یا وی ئینایه خوارێ ئهو دل دێ ئێكا هند ژ خودانێ خۆ چێ كهت ئهو خۆ د سهر ههمی ڤیانێن ئهرزان و مهصلحهتێن تایبهت ڕا ببینت، ئهڤه ژ لایهكی ڤه، و ژ لایهكێ دی ڤه ئهو دێ وێ خۆمهزنكرنێ ژ وی دهته پاش ئهوا ههمی حهقییان ل بهر چاڤێن وی ڤهدشێرت ئهو حهقی تێ نهبت ئهوا بۆ وی دكهڤت.
دهمه ئهم بهرپهڕهكێ نوی ڤهكهین.. دهمه ئهم ل خۆ بزڤڕین، بهری ئهم بگههینه هنگی كو دهم د دهست مه نهمینت، وهختێ خودان خوزییان ڕادهێلت و دبێژت: ( رَبِّ ارْجِعُونِ(99)لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ ۚ كَلَّا ۚ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا ۖ وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ)و هنگی بهرسڤا خوزییا وی دێ ئێتهدان:(كَلَّا ۚ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا ۖ وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ(100)(المؤمنون: 99-100) ئهو گۆتنه ئهو بۆ خۆ دبێژت و چو پێ نائێتهدان!
