ل وهلاتێ ڕۆمێ
بێى ئهو تێ بگههت، دو زهلامان ژ وى لهشكهرێ ئهو ل وێ شهڤا ڕهش گرتى، و ژ ناڤ جهێن وى ئینایهدهر، وبهر ب ژیانهكا بهرزهڤه برى، دان وستاندن د دهر حهقا وى دا دكر، ئێكى دگۆته ههڤالێ خۆ:
- ئهڤه چ بهلا بوو مه بۆ خۆ چێكرى؟ چ فایدێ مه د ڤى زارۆكى دا ههیه مه ئهو د گهل خۆ ئیناى؟ شیرهكێ ب تنێ بوو مه د ستویێ وى وهركربا، وئهو ژى وهكى مرۆڤێن وى یێن دى كوشتبا دا ژێ رحهت بین!!
- بێنا خۆ تهنگ نهكه ههڤال.. بهس ئهم بگههینه باژێڕهكى، یان د بهر كاروانهكى ڕا ببۆرین، دێ وى فرۆشینه هندهك ژ وان كهسێن بازرگانیا مرۆڤان دكهن.. ودێ ژێ رحهت بین..
- وئهگهر مه چو بازرگانێن ب ڤى ڕهنگى نهدیتن؟
- پشت ڕاست به دێ بینین، تشتێ ژ ههمیان مشهتر ڤى زهمانى ئهون؛ چونكى كارێ وان ژ یێ ههر ئێكێ دى ب فایدهتره..
وهزرا وى یا د جهێ خۆ دا بوو.. ئێكهمین كاروان كهفتیه د ڕێكا وان دا ئهو ڕهنگێ بازرگانان د ناڤ دا ههبوون یێن ئهو لێ دگهڕیان، ودهمهكێ درێژ پێڤه نهچوو، وان پهرتالێ خۆ ب دویڤ دلێ خۆ فرۆت، ودهمێ وان ههردو لهشكهران زارۆك تهسلیمى بازرگانى كرى، وپاره ژێ وهرگرتین، و ل خۆ لێكڤه كرین، ئێكى ژ وان ب گڕنژینهكا كرێت ڤه گۆته یێ دى:
- من نهگۆته ته بێنا خۆ فرههـ بكه، زهحمهتا مه بهلاش ناچت!
وههر چهنده زارۆك د ئاخفتنا ههردو لهشكهران نهدگههشت ژى دهمێ وان معامله د گهل بازرگانى دكر، بهلێ وى گهلهك زهحمهت نهدیت كو د مهسهلێ بگههت، ب تایبهتى دهمێ وى دیتى ههردو لهشكهران ئهو كریه د دهستێن بازرگانى دا، وتیركێ پاران داهێلیه د پاخلا خۆ دا، وى ب ساناهى زانى كو ئهڤه بهایێ وى بوو وان وهرگرتى، و ژ ئهڤرۆ وێڤه ئهو بوو عهبدهكێ كڕین وفرۆتن پێ دئێتهكرن.. بهلێ وى چو ڕێ نینن ژ بلى هندێ كو ئهو خۆ ب دهست بازرگانێ دلڕهق ڤه بهردهت، و ل هیڤیا پاشهڕۆژا خۆ یا ڤهشارتى بمینت..
وكـاروانـى دا ڕێ.. وپـشتى چهندڕۆژهكان ژ چوونێ، نیشانێن باژێڕهكێ مهزن ل بهر چاڤێن وى ئاشكهرا بوون، شـویـرهـا وى یـا بلند، وئهو حهرهس وزێرهڤانێن ل بهر دهرى و ل سهر بورجان دئاماده هندێ دگههینن تو ئهڤه باژێڕهكێ گرنگه..
- تو بێژى ئهڤه پایتهختا وان بت، ئهوا مهزنێ وان قهیصهر لێ؟
هۆسا وى پسیار د گهل خۆ كر.. بهلێ پشتى ئهو دهمهكى ل باژێڕى ماى، وشیاى پیچهكێ فێرى ئهزمانێ خهلكى ببت، بۆ وى دیار بوو كو ئهڤ باژێڕێ ئهو لێ ئاكنجى بووى، باژێڕێ قهیساریێ بوو، ئهوێ دئێته هژمارتن ئێك ژ باژێڕێن ناڤدارێن ڕۆمێ..
پشتى گههشتنا وان بۆ باژێڕى.. خودانێ وى یێ نوى ئێكسهر بهرێ وى دا بازارا فرۆتنا مرۆڤان، وئهو كره د دهستێ دهلالهكى دا؛ دا ئهو وى بۆ خهلكێ سویكى پێشكێش بكهت، وكڕینا وى ل بهر وان شرین بكهت..
ڕاسته ئهو هێشتا زارۆك بوو، بهلێ ئهو باش ب گرانیا وێ ژیانێ دحهسیا یا ئێغبالا وى بهرێ وى دایێ.. دلێ وى یێ بچویك تژى كهرب وكین بوو ل سهر وان لهشكهران یێن ل بن پهردێ تاریێ ژیانا وى ویا خهلكێ مالا وى ژى سهرك وبنك كرى، كهربێن وى ژ شهڕى وكوشتنێ وڕۆمێ وفورسێ وبازرگانێن مرۆڤان ڤهبوون..
- ئهرێ بۆچى ئهڤه ههمى چێ دبت؟ بۆچى هندهك كهس ههنه رحهتیا دلێ خۆ د عهزابدانا خهلكى دا دبینن، هنگى كهیفا وان دئێت دهمێ ئاگرێ شهڕان خۆش دبت، وخوینا مرۆڤان دئێته ڕێتن؟ بۆچى هندهك مرۆڤ ههنه دلێن وان هنده دڕهقن، وچو ژ ئهزمانێ حهژێكرن وڤیانێ نزانن؟!
ئهڤه هندهك ژ وان پسیاران بوون یێن هزرا وى یا بچویك دوهستاند، ودلێ وى یێ ساده دئێشاند، ل وى دهمێ ئهو ژ دهستهكى بۆ دهستهكێ دى دهاته ڤهگوهاستن.. حهتا دویماهیێ گههشتیه ئاسنگهرهكێ ڕۆمى یێ دلێ وى گهلهك ڕهقتر ژ وى ئاسنى یێ وى كڕین وفرۆتن پێ دكر..
- نهقفۆر!! بهس ئهو دێ ب كێر ته ئێت، جحێلهكێ ب هێز وشیانه، كارێ ته دێ وهكى گولهكێ ب ڕێڤه بهت.. دودل نهبه، كیسكێ خۆ ڤهكه، وپشت ڕاست به توپهشێمان نابى..
هۆسا دهلالى گازى كر.. دهمێ نهقفۆرێ ئاسنگهر نێزیكى مهیدانا فرۆتنێ بووى، پشتى وى بهرێ خۆ دایه صوههیبى، وى گۆت:
- جحێلێ چ؟ زارۆكهكى بچویكه نهشێت چهكوچكى ڕاكهته ڤه..
- ئێ.. وهسا باشه، ههڤیرهكه.. وهسا تو دێ بۆ خۆ چێ كهى وهكى ته دڤێت!
وپشتى جڕهكێشانهكا كورت، یا صوههیب چو تێ نهگههشتى، وى خۆ دیت ئهو بۆ (سهییدهكێ نوى) هاتهدان، و ب شكهستن ڤه بۆ دكانا وى هاته هاژۆتن.. پتر ژ دههـ سالان، صوههیبى ژ ژیێ خۆ ل بازارا ئاسنگهرێن باژێڕێ قهیساریێ بۆراند، د گهل ئاسنى، و ل بهر كویرهێ، حهتا ئهو بوویه هۆستایهكێ باش د چێكرنا شیران دا.. ژیانهكا ب زهحمهت بوو، یا ڕهق وهكى وى ئاسنى یێ وان د كویرهێ دا دحهلاند، ویا نهخۆش وهكى وێ بێنا ژێ دهات، ویا سوژهك وهكى وان جریسكێن ژێ ڤهدپهشین..
ل ڤێرێ، ژیانهكا نوى وى دیت.. یا جودا ژ وێ ژیانێ یا وى ل قهسرا بابێ خۆ ددیت، ژیانهكا وهسا بوو ههر تشتهكێ ههى ب تهرازیا (فایدهى وخوسارهتیێ) دهاته كێشان، چو جهـ بۆ ڤیانێ یان دلۆڤانیێ لێ نهبوو.. ژیانهكا تژى ژ حیله وفهند وفێل ودرهوێ، هندهك جاران وى دگۆته خۆ:
- بازار ههمى دهۆسانن، ل سهر مهبدهئێ زێدهكرنا مالى دئێنه دانان، لهو یا غهریب نینه ئارمانجا خهلكى یا مهزن لێ فایده بت..
بهلێ ئهڤ ڕهنگێ ژیانا وى ل بازارا باژێڕى ددیت، یا ئاڤاكرى ل سهر بناخهیێ بێ وژدانى ودرهوێ، ههر ئهو بوو یا وى ل مالان ژى ددیت، نه بهس هنده.. بهلكى خۆ ئهو گههشتبوو جهێن عیبادهتى ژى، وچهند ئهو عهجێبگرتى دبوو دهمێ وى سهییدێ خۆ ددیت ئهوێ ل دكانێ خۆ ژ چو ڕهنگێن حیله ودرهوێ نهددا پاش، وگاڤا دبوو ئێڤارا ئێك شهنبێ بهرى ههر ئێكى قهستا كهنیسێ دكر دا نڤێژێ بكهت!
- ئهرێ ئهو چ نڤێژه یا كارتێكرنا وێ ل سهر خودانى ژ دهرازینكا كهنیسێ دهرباس نهبت؟
ئهرێ ما ئهڤهیه پهیاما خودێ ئهوا مهسیح پێ هاتى؟ كانێ ئهو ڤیان ودلپاقژى یا ئوسقوف ل ههمى ئێك شهنبیان بهرێ وان ددهتێ؟!
ئهڤ ههڤدژیا صوههیبى د ژیانا خهلكى دا ددیت، نێزیك وه ل وى بكهت ئهو باوهریێ ب تشتهكى نهئینت، هزر بكهت ژیان ههمى، ئهخلاق، بیر وباوهر، دین، مرۆڤاینى.. درهوهكا مهزنه مرۆڤ خۆ پێ دخاپینت، ئهگهر نه.. بۆچى مرۆڤ بۆ مرۆڤى ژ دههبه ودوڕندهیان خرابتره؟ صه گۆشتێ صهى ناخوت، بهلێ مرۆڤ ئهگهر بزانت فایدهیهكێ زێدهتر دێ گههتێ نه بهس گۆشتێ برایێ خۆ دێ خوت، بهلكى خۆ ههستیكێن وى ژى دێ هێرت!!
ڤان هزر وتهخمینان، صوههیب پالدا كو ئهو بڕیارهكا خهگهر بدهت..
