قەبر وسەروبەرێ وی
پشتی مری ژ لایێ ساخان ڤە دئێتە ب سەروبەركرن ، شویشتن وكفنكرن ، بۆ قەسرا وی یا دویماهییێ ئەو دئێتە ڤەگوهاسـتـن .. بۆ قەبری !
قـەبـر .. ئەگەر مرۆڤ جارەكێ ل هنداڤ ڕاوەستت وباش هزرا خۆ تێدا بكەت دێ زانت چەند دیمەنەكێ ب ترس وسەهم وكرێتە ، هەڤالەكێ ئیمام عوثـمـانی ـ خودێ ژێ ڕازی بت ـ دبێژت : هەر جارەكا عوثـمـان ل هنداڤ قەبرەكی ڕاوەستابا هند دكرە گری حەتا ڕیهێن وی تەڕ دبوون ، ئینا هندەكان گۆتێ : تو بەحسێ جەهنەمێ وبەحەشتێ دكەی وتو ناكەیە گری وتو بەحسێ قەبری دكەی ودكەیە گری ؟ وی گۆت : من یێ گوهــ ل پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ بووی دبێژت : (قەبر ئێكەمین مالا ئاخــرەتــێیــە ، ڤـێـجا هەچییێ ژێ رزگار بوو یا پشتی وی ب ساناهیـتـرە ، وهەچییێ ژێ رزگار نەبوو یا پشتی وی دژوارترە (عوثـمـانی گۆت : ومن گوهــ ل پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ بوویە دبێژت : ( من قەت دیـمــەنــەك ژ قــەبـری ب سەهمـتـر وكرێـتـتـر نەدیتییە ) .
ئـەڤ قـەبـرێ تەنگ وتاری ، یێ ب ترس وسەهم ، دێ بتە مالا مــە هـەمییان ، ئیمام عەلـی ـ خودێ ژێ ڕازی بت ـ دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : ( جبریل هاتە نك مــن وگۆت : ئەی موحەممەد ! هندی تە بڤێت بژی هەر دێ مری ، وهەچییێ تە بڤێت حەز ژێ بكە هەر دێ هێلی ، وچییا تە بڤێت بكە هەر دێ پێ ئێیە جزادان ، وتو بزانە شەرەفا خودان باوەری ڕابـوونا ب شـەڤـێیـە ، وسـەرفـەرازییا وی خــۆ بـێ منەتكرنا ژ خەلكییە ) .
تو خودانێ قەسر وقوسویران بی دێ چییە قەبری ، وتە كۆلكەك ژی هەبت هەر دێ چییە قەبری ، تو یێ جوان بی یێ كرێت ، یێ جحێل بی یێ پـیـر ، ڕۆژەكێ ل قەبری دێ بییە مێڤان ، قەبر ئەو قویناغە یا ئەم هەمی دێ لـێ دانین ، ڤێجا یا فەرە ئەم خۆ د سەروبەرێ وی دا شارەزا بكەین .
قەبر .. قەبر !
قەبر ئەو پارچەیا دنیایێیە یا كو بـیـرا مرۆڤی ل ئاخرەتێ دئینتەڤە ، ئەڤ چالا دەڤ بەشە یا گاڤ بۆ گاڤێ نفشێ مرۆڤان دهێرت ، ئەو ئەزمانێ بێ دەنگە یێ مەزنـتـرین وەعظی ـ ب بێ دەنگییا خۆ ـ ل مرۆڤی دكەت .. هەر ڕۆژ سپێدە وئێڤاران گازی دكەت :
ـ وەی بۆ مرۆڤان ! چاوا ژینا خۆ ب هەڤڕكییێ ڤە دبەنە سەری وئەو دزانن ئەزێ د ڕێكێ دا ؟ چاوا بەرێ خۆ ددەنە نەحەقییێ وئەو دزانن من شیرێ مرنێ یێ ڕاكرییە هنداڤی وان ؟ چاوا ئەو دلـێ خۆ ب دنیایێ خۆش دكەن ودبێژن : ئەڤە بۆ منە ، وئەڤە یێ منە ، وئەو دزانن كو ئەو یێن منن ؟
ـ ئەی بەنی ئادەم ! چەند ڕۆژەك ل تە ئاڤا ببت و ل عەمرێ تە زێدە ببت ڕێكا تە بۆ نك من كورتـتـر لـێ دئێت .. كارێ خۆ بكە ، ئەزێ ل هیڤییا تە ئەزم مالا تە یا دویماهییێ ، مالا مشك وماران ، سەرفەرازێ هەوە ئەوە یێ ل نك من سەرفەراز !
قـەبـر ئـەو دەرگـەهـە یێ مرۆڤ ژ دنیایێ تێڕا دبۆرتە ئاخــرەتــێ ، ژ جــیـهـانـا ( حـسـی ) وبـەرچاڤ بـۆ جـیـهانا ( غـیـبـی ) وبـەرزەخێ ، ودەمێ مرۆڤ ل قەبری ددانت ئەو بۆ وی دبــتــە ئێكەمــیـن مالا بەرزەخێ ، ویا ئاشكەرایە كو ژیـن د دنـیایـێ دا یا جـودایە ژ ژینا ل بەرزەخێ ، لەو قەبر وسەروبەرێ وی ل سەر دنیایێ وسەروبەرێ وێ نائێتە قیاسكرن ، وچـونـكـی كـەس نەچوویە د قەبری دا وزڤڕییە ڤە دا سەروبەرێ وی بۆ مە بێژت ، ومرۆڤ ب عەقلێ خۆ وڕێكێن زانینێ نــەشـێـت خۆ ب سەروبەرێ قەبری ئاگەهدار بكەت ، ب تنێ ئێك ڕێ مە دمینت ئەم سەروبەرێ قەبری پێ بزانین ئەو ژی ڕێكا وەحییێ یە ، ئەوا خودێ بۆ پێغەمبەرێ خۆ ـ سلاڤ لـێ بن ـ هنارتی ، وچونكی مە مـوسـلـمـانان باوەری هـەیـە كـو هەر تشتەكێ پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ ژ خودایێ خۆ بگەهینتە مە ڕاستییە وچو گومان تێدا نینە ، ئەم باوەر دكەین كو ئەو تشتێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ د دەر حەقا قەبری دا بۆ مە گۆتی ڕاستییە .
وپسیار ل ڤێرێ ئەڤەیە : ئەرێ دەمێ مرۆڤ د قەبری دا دئێتە داهێلان ، وحەتا ئەو جارەكا دی بۆ حەشرێ ڕادبتەڤە حالـێ وی دێ چ بت ؟ وقورئانێ وسوننەتێ چ د ڤێ دەربارەیێ دا بۆ مە گۆتییە ؟
د قەبری دا :
پشتی مری د قەبری دا دئێتە داهێلان ئێكەمین پێشوازی قەبر ل وی دكەت ئەڤەیە قەبر لـێ دئێتە ئێك ووی د ناڤ خۆ دا دگڤێشت ( (طبعا) نە ب (مەقاییس)و پیڤانێت مە یێت دونیایێ) ، گڤاشتنەكا وەسا دژوار كو پەڕاسییێن وی د ناڤ ئێك دا بچن ، وقێژییەكا وەسا ژێ بلند دبت مرۆڤ وئەجنە تێ نەبن هەر تشتەكێ دی یێ هەبت گوهـــ ل دەنگێ وی دبت !
وئەڤ گڤاشتنە بۆ هەمی كەسانە : دبچویك بن ، دمەزن بن ، دباش بن ، دخراب بن ودەلیل ل سەر ڤێ چەندێ ئەو حەدیسە یا عەبدللاهێ كوڕێ عومەری ل دۆر مرنا سەعدێ كوڕێ موعاذی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : دەمێ سەعد مری پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : ( ئەڤە ئەوە یێ عەرش ژ بەر هژیای ، ودەرگـەهێن عەسـمانـی بـۆ ڤـەبووین ، وحەفتێ هزار ملیاكەت ل مرنا وی ئامادەبووین ، ئەو هاتە گڤاشـتـن پاشی ژێ بۆری ) .
و د حەدیسەكا دی دا پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ بەحسێ ڤێ گڤاشتنێ دكەت ، دبێژت : ( ئەگەر ئێك ژێ خلاس ببا سەعدێ كوڕێ موعاذی دا ژێ خلاس بت ) .
پشتی ڤێ گڤاشتنێ دۆرا پسیار ژێ كرنێ دئێت :
د حەدیسەكا دورست دا ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ هاتییە كـو دو ملیاكـەتـێـن ڕەش وشین دئێن پسیارێ ژ مری دكــەن ، ناڤێ ئێكی ( مونـكـەر ) ە ویێ دی ( نەكــیــر ) ە ، و د هــنـــدەك ریـوایەتان دا هاتییە كو ئەو مری ڤەدهژینن و ب دژواری ڕادكەن وئەو دڕوینتە خوارێ ـ دیسا دێ بێژین : نە ب ڕەنگێ ڕوینشـتـن وڕابوونا مە یا دنیایێ ـ وسێ پسیاران ئەو ژێ دكەن :
ـ خودایێ تە كییە ؟
ـ دینێ تە چییە ؟
ـ وپێغەمبەرێ تە كییە ؟
و د حەدیسێن دورست دا نەهاتییە كو ژبلی ڤان هەر سێ پسیاران چـو پسیارێن دی ژ مری دئێنە كرن ، ڤێجا هەر مرۆڤەك ل دویڤ بیـر وباوەرێن خۆ یێن ئەو ل سەر مری دێ بەرسڤا خۆ دەت ، وئەڤە فتنا دویـمـاهییێ یە ب سەر خودان باوەری دا دئێت ، ویێ ژ ڤێ دەرباس ببت ئێدی خلاس .
و د حەدیسەكێ دا هاتییە كو پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دەمــێ مرییەك ڤەدشارت ، دەمەكی دما ل سەر قەبری ، وئەمر ل صەحابییان دكر كو ئەو دوعایان بۆ مری بكەن ، دا خودێ ئەزمانێ وی ل سەر حەقییێ موكم بكەت ، چونكی نوكە پسیار یا ژێ دئێتە كرن . ( چو مەعنا بو وێ تەلقینێ نینە یا نوکە لسەر مریان دئێتە خواندن دەمێ ئێکێ دئینن دا ب عەرەبی بێژتێ (ئەگەر دوو ملیاکەت هاتنە تە و هو گوتەتە تو هو بێژێ! ) ).
مرۆڤێ خودان ئیمان دبێژت : ( الله ) خــودایــێ مــنـە ، و ( إسلام ) دینێ منە ، و ( مـحـمـد ) پێغەمبەرێ .. ویێ كافر ومنافق ژ ترسان دا دەڤێ وی تێك دئالزیێت ودبێژت : ها ها ئەز نزانم .
و ل دویڤ ئەنجامێ ڤان پسیاران خەلكێ قەبری ل سەر دو دەستەكان دئێنە ڤاڤارتن : خودان باوەر ، وكافر . وحالـێ هەر دەستەكەكێ ژ یێ دەستەكا دی یێ جــودایــە ، خــودان باوەر د خۆشییێ دا دمینت حەتا ئاخرەت لـێ ڕادبت ، وكافر ومنافق وگونەهكار د قەبری دا دئێنە عەزابدان .
د حەدیسا ( البراء ) ی دا هاتییە كو پشتی پسیار ژ مرییێ خودان باوەر دئێتە كرن وئەو بەرسڤا خۆ دورست ددەت دەنگەك ژ عەسمانی دئێت كو : عەبدێ من ڕاست دبێژت ، ڤێجا هوین جهەكی ژ بەحەشتێ بۆ رائێخن ، وجلكەكی ژ بەحەشتێ بكەنە بەر ، ودەرگەهەكی بۆ بەحەشتێ ل بەر وی ڤەكەن ، لەو بێهنا بەحەشتێ دئێتە وی وهندی چاڤێن وی قەترە دكەن قەبرێ وی دێ ل بەر وی فرەه بت ، وزەلامەكێ خوشكۆك ویێ جلك پاقژ وبێهن خـۆش دێ ئـێـتـە نك وبێژتێ : مزگینی ب وی تشتێ تە پێ خۆش ل تەبت ، ب رازیبوونا خودێ وبەحەشتا خۆش وبەردەوام ، ئەڤە ئەو ڕۆژە یا سۆز بۆ تە پێ هاتییە دان ، وئەو دێ بێژتێ : مزگینییا خێرێ ل تە ژی بت ، سەر وچاڤێن تـە یێن خێرێنە ، تو چ كەسی ؟ ئەو دێ بێژت : ئەز عەمەلـێ تە یێ چاكم ، ب خودێ من تو ددیتی تە لەز د ئەمرێ خودێ دا دكر ، و د بێ ئەمرییا وی دا تو یێ ب لەز نەبووی ، ڤێجا خودێ خێرێ بدەتە تە .
پاشی دەرگەهەكێ بەحەشتێ وئێكێ جەهنەمێ دێ ل بەر وی ڤەبت ، ودێ بێژنێ : ئەڤە جهێ تەبوو ئەگەر تە بێ ئەمرییا خودێ كربا خودێ بۆ تە ب ڤی گوهاڕت ، ڤێجا گاڤا ئەو بەحەشتێ دبینت دبێژت : یا رەببی تو زوی قیامەتێ ڕاكە دا ئەز بزڤڕمە نك مال وعەیالـێ خۆ ، ئەو دێ بێژنێ : ڕاوەستە ..
و د حەدیسەكا دی دا یا ( بوخاری ) ژ ( عەبدللاهێ كوڕێ عومەری ) ڤەگوهاستی هاتییە كو هەر ڕۆژەكێ جارەكێ سپێدێ وجارەكێ ئێڤاری جهێ وی یێ بەحەشتێ نیشا وی ددەن .
ومرۆڤێ كافر پشتی د بەرسڤدانا خۆ دا خەلەت دبت دەنگەك ژ عەسمانی دئێت كو ئەو درەوان دكەت ، لەو جهەكی ژ ئاگری بۆ وی ڕائێخن ، ودەرگەهەكی بۆ جەهنەمێ ل بەر وی ڤەكەن ، ڤێجا ئەو بێهن وگەرما جەهنەمێ سەح دكەت ، وقەبرێ وی وەسا ل سەر وی دئێتە ئێك حەتا پەڕاسییێن وی د ناڤ ئێك دا دچن ، وزەلامەكێ كرێت وجلك پیس وبێهن گەنی دئێتە نك ودبێژتێ : مزگینی ب وی تشتێ تە پێ نەخۆش ل تە بت ، ئەڤە ئەو ڕۆژە یا ژڤان بۆ تە پێ دهاتە دان .. ئەو دێ بێژتێ مزگینییا خرابــییــێ ل تـە ژی بت ، سەر وچاڤێن تە خێر تێدا نینە ، تو چ كەسی ؟ ئەو دێ بێژت : ئەز عەمەلـێ تە یێ پیسم ب خودێ من تو ددیتی تە لەز د بێ ئەمرییا خودێ دا دكر ، وبۆ گوهدارییا ئەمرێ خودێ تو یێ ب لەو نەبووی ، ڤێجا خودێ خێرێ نەدەتە تە .
پاشی خودێ ئێكێ كەڕ ولال وكۆرە لـێ ( موسەللەط ) دكەت گورزەكێ د دەستی دا ئەگەر ئەو وی گورزی ل چیایەكی بدەت دێ كەتە ئاخ ، ئەو دێ وی گورزی تێ وەرینت ، وقێژییەكا وەسا دێ ژێ بلند بت مرۆڤ وئەجنە تێ نەبن هەر كەسەكێ دی گوه ل دەنگێ وی دبت ، پاشی دەرگەهەكێ جەهنەمێ ل بەر وی دێ ئێتە ڤەكرن ، وجهەكی ژ ئاگری دێ بۆ وی ڕائێخن ، ئینا ئەو دێ دوعایان كەت كو قیامەت ڕانەبت .
وهەردو ـ یێ باش ویێ خراب ـ وەسا دێ مینن حەتا قیامەت ڕادبت .
عەزابا قەبری :
ل دۆر عەزابدانا د قەبری دا هژمارەكا ئایەت وحەدیسان هەنە ڤێ چەندێ بنەجه دكەن ، لەو ( سوننی ) هەمی ل وێ باوەرێنە كـو عەزابدانا د قەبری دا تشتەكێ حەقە ، بەلكی باوەری ئینانا ب عەزابا قەبری پشكەكە ژ باوەرییا مرۆڤێ سوننی ..
د حەدیسەكێ دا ئەوا ( بوخاری ) ژ ( عائیشایێ ) ڤەدگوهێزت هاتییە ، عائـیـشا دبێژت : ژنەكا جوهی هاتە مالا من وبەحسێ عەزابا قەبری كر وگۆت : خودێ تە ژ عەزابا قــەبـری بپارێزت ، عائیشا دبێژت : ئینا مـن پسیار ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ كر كانێ قەبرا قەبری هـەیـە یان نە ؟ وی گـۆت : بـەلـێ ، عائـیـشا دبـێـژت : ڤێجا پشتی هنگی من نەدیت پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ نڤێژەك كربت ئەگەر وی تێدا خۆ ب خودێ ژ عەزابا قەبری نەپاراست بت .
و د هندەك حەدیسان دا بەحسێ هندەك ژ وان گونەهان هاتـییە كرن یێن دبنە ئەگەرا عەزابدانا خـودانـی د ئاگری دا ، ل ڤێرێ ئەم دێ بەحسێ هندەك ژ وان گونەهان كەین .
1- قـەسـە ڤـەگوهاسـتـن .
2- خۆ نەپاراستنا ژ دەسنڤێژا زراڤ .
3- ( غولوول ) یەعنی : دزییا ژ مالـێ غەنیمەی بەری بێتە لێكڤەكرن .
4- كرنا درەوێ .
5- پشتدانا قورئانێ ، چ پشت بدەتە خواندنا وێ ، چ پشت بدەتە كارپێكرنا وێ .
6- كرنا فاحشێ ودەهمەن پیسی .
7- خوارنا مالـێ ریبایێ .
8- دانانا نیهارێ ژ لایێ مرۆڤێن مری ڤە ، كو ب خۆ دادەن وپێ بێژن ، ئەگەر مری ب ڤێ چەندێ یێ ڕازی بت .
9- دەینداری ، ئەگەر خودانێ دەینی وی عەفی نەكەت .
ئـەڤـە هـنـدەك ژ وان گـونـەهانـە یێن دبنە ئەگەرا هندێ كو خودانێ وان د قەبری دا بێتە عەزابدان .
وئـەو كـەســێــن ژ عـەزابا قەبری دئێنە پاراسـتـن ، وەكی د حەدیسان دا هاتی ، ئەڤەنە :
ـ ئەو شەهیدێ د ڕێكا خودێ دا دئێتە كوشـتـن .
ـ ئەو مرۆڤێ د چەپەرێ جیهادێ دا دمرت .
ـ وئەو كەسێ ڕۆژا ئەینییێ دمرت .
ـ وئەوێ ب ئێشا زكی دمرت .
دەعایا مـە ژ خودێ ئەوە ئەو مە ژ قەبری وعەزابا وی بپارێزت ، وجهێ مە بكەتە بەحەشت .
