سهرهدانهك بۆ باژێڕێ پێغهمبهرى
ـ ئـهرێ چاوا دێ بـۆ مـن ههبت باژێڕهكێ هێشتا چاڤێن من ب خۆ ب دیتنا وى روهن نهبووین ئهز ب ههوه بدهمه دیتن ودیمهنێ وى د هزرا ههوه دا بنهخشینم ؟
ئهڤه پسیارا ئێكێ بوو یا من ژ خۆ كرى دهمێ من ڤیاى ڤى بابهتى بهرههڤ بكهم .. بهلـێ پشتى من ل بیـرا خۆ ئینایهڤه كو من نه ل بهره د بهحسكرنا ژ ڤى باژێڕى دا گۆتنهكا جوغرافى یان حهتا گۆتنهكا دیرۆكى بێژم ، ئهڤ كاره ل بهر من ب ساناهیتـر لـێ هات ، پاشى هێشتا ل بهر من ب ساناهیتـر لـێ هات گاڤا من زانى بهرى من شاعر وفهیلهسووفێ ئیسلامێ یێ مهزن ( محهمهد ئقبال ) ژى ب خهیالا خۆ یا بهرفرهه ڤه سهرهدانا حیجازێ كرىیه و ل باژێڕێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ بوویه مێڤان بێى كو بهرى هنگى وى ئهڤ باژێڕه دیت بت ، یان سهرهدانا وى كربت ، وڤێ سهرهدانا (خهیالى ) ئهو دهرگههێن ( تهئهممول وهزرێ ) ل بهر وى ڤهكربوون یێن سهرهدانا ( ژ ڕاستى ) بۆ ڤى باژێڕى ل بهر گهلهك كهسێن دى ڤهنهكرین ..
و .. بڕیار بۆ ئهو ئهز ههوه د گهل خهیالا خۆ ببهمه باژێڕێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ بهلـێ وهكى بهرى نوكه ژى من گۆتى نهچوونهكا جوغرافى ونهیا دیرۆكى ، چونكى ب ڕاستى زهمان د ڕێڤهچوونا خۆ یا دویر ودرێژ دا نه ژ بهر جوغرافىیا ڤى باژێڕى ونه ژ بهر دیرۆكا وى ل وى نهزڤڕى بوو .. هنگى دیرۆك ب ڤى باژێڕى ئاگههدار بوو ودهرگههێ خۆ بۆ ل تاق كر ڕۆژا ڤى باژێڕى دهرگههێ خۆ بۆ پێغهمبهرێ خۆشتڤى ڤهكرى و د ژینا وى دا ئهو ل سهر ئاخا خۆ حهواندى وپشتى مرنا وى ئهو د ناڤ ئاخا خۆ دا حهواندى ، وئهڤ ههردو حهواندنه ل ڕۆژهكا وهكى ئهڤرۆ بوون ، ل ( دووازدهى رهبیعولئهووهلـێ ) !
ڤێجا كهرهم كهن دا پێكڤه قهستا باژێڕێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ بكهین ..
مرۆڤى ئهگهر ڤیانا كهسهكى ژ دل حهباند و ب كهسینىیا وى مهندههووش وعهجێبگرتى بوو بێ گومان دێ حهز كهت جـه ووارێ وى ببینت ، د بــهر خانــىیــێ وى ڕا ببۆرت ، بێنا وى ژ شوینوارێن وى سهح بكهت ، وئهگهر ئهو پێخهمهت ڤێ ئارمانجێ چهند زهحمهت ووهستیانێ ببینت ژى ئهو ههست پێ ناكهت وئهڤ نهخۆشىیه ل بهر وى دێ یا خۆش وشرین بت ، پا هوین چ دبێژن ئهگهر ئهڤ خۆشتڤىیه پێغهمبهرێ خودێ بت ؟ ئهگهر ئهڤ خۆشتڤىیه ئهو رۆناهى بت یا دنیا تێكدا گهش كرى وكهلهخێ مرارێ مرۆڤینىیێ زێندى كرى ؟
ئـهرێ چاوا دل ژ شـهوقان دا بۆ وى باژێـڕى نهحهلیـێـت یێ خۆشتڤىیێ خودێ پێ ل ئاخا وى داناى ، و ژ ئاڤا وى ڤهخوارى ، و ژ بایێ وى هلكێشاى ، وسهرێ خۆ بۆ جارا دویماهىیێ ل سهر عهردێ وێ داناى ؟
چاوا ههستا مـرۆڤــى ژ شـهوقان دا نهفویـریـێـت ، ودلـێ وى ب چهنگ نهكهڤت و ژ خۆشىیان دا ژ سنگى دهرنهكهڤت دهمـێ بـۆ جارا ئێكێ چیایێ ( ئوحودێ ) ل بهر چاڤان ئاشكهرا بت .. ( ئوحود ) ئهو چیایێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ د دهر حــهقـێ دا گۆتى : [ أحد جبل یحبنا ونحبە ـ ئوحود چیایهكه حهز ژ مه كهت وئهم حهز ژ وى دكـهیـن ] ، ئهو چیایـێ گـهلهك بیـرهاتنان د هزرا مرۆڤى دا ئاماده دكهت ، بـیـرهاتنا ژ ههمىیان مهزنتـر بیـرهاتنا ڕۆژا ( حهمزه ) یه ، ئهو ڕۆژا خوه وخوین وڕۆندك تێكهلى ئێك بووین ، بهرى تو ب دورستى بگههیه باژێڕى و ل بهر كێلهكا چیایێ ئوحودێ تو دێ د بهر كۆمهكا زیارهتان ڕا بـۆرى ، زیارهتێ حهمزهى وههڤالێن وى ژ شههیدێـن ڕۆژا ئوحودێ ، ئهو زیارهتێن ب ( تهواضوعا ) خۆ ڤه بیـرا مه ل وێ خویكا مهزن دئیننه ڤه یا موسلمان ددهن ههر جارهكا وان ئهمرێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ ل عهردى دا ، ما نه دهرسهكا مهزنه ئهڤ باژێڕه ههر ژ دهسپێكێ نیشا مه ددهت ئهگهر ئهم خۆ تێ بگههینین ؟
ڤـێ دهرســێ دێ وهرگــرى پاشى دێ ژۆردا بهرێ خۆ دهى ( گونبهدا كهسك ) ل بهر چاڤێن ته دێ ئاشكهرا بت ، وهنگى ئهگهر ( لهشكهرێ ڤیانێ ) دلـێ ته گڤاشت ، ڤێجا ئهزمانێ ته ڕاوهستیا ونهشیا ڤـى ( مهوقفى ) سالۆخ بدهت .. عهجێبگرتى نهبه ، چونكى ههر ڤى ( مهوقفى ) بهرى ته دلێن گهلهك شاعران گڤاشتینه وعهقلێن گهلهك هزرڤانان ڕاوهستاندینه و ب تنێ وان ڕۆندك د دهست دا ماینه تهعبیـرێ پێ ژ یا دلـێ خۆ بدهن !
دهمێ تو قهستا مزگهفتا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ دكهى ، وپشتى دو ركاعهتێن ( تحیة المسجد ) دكهى ، وقهست وێ مێرگێ دكهى یا پـیـرۆزتـریـن لهش د ناڤ خۆ دا حهواندى دا سلاڤهكێ بدهیه سهر خۆشتڤىیێ خۆ وههردو ههڤالێن وى ، بینه هزرا خۆ نوكه تو یێ ل وى جهى یێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ رۆناهى لـێ وهردگرت وسهرێ خۆ بۆ خودایێ خۆ چهماند ، ئهو جهێ پێغهمبهر ـ سلاڤ لـێ بن ـ لـێ ڕابووى وروینشتى ، هاتى وچووى ، خوارى وڤهخوارى ، ئهو جهێ پێغهمبهر حهواندى ڕۆژا مرۆڤێن وى ئهو دهرێخستى ، وپشتهڤانىیا وى كرى ڕۆژا ئویجاخا وى ئهو مهجبوورى مشهختبوونێ كرى .
بیننه هزرا خۆ باژێڕهكێ بچویك یێ ئهگهر تو ل ڤى لایى ڕاوهستى ب ساناهى دێ لایێ دى بینى ، وئهگهر تو خۆ باش ڕاست كهى سهرێ ته دێ ب بانێن ئاڤاهىیێن وى كهڤت ئهو ئاڤاهىیێن ب لبنێن ئاخێ وگاریتێن دارقهسپان هاتینه ئاڤاكرن ، چاوا شیا بهرپهڕهكێ نــوى د دیــرۆكـێ دا ڤهكهت پهیڤێن وى ب ڤیانێ هاتبنه نهخشاندن ؟ چاوا شیا جیلهكێ وهسا پهروهرده بكهت زمانێ دلـى پێش ههر زمانهكێ دى بێخت ؟
ب سهربۆڕ یا هاتىیه زانین كو خۆشتـرین جـه خودان لـێ ڕادوهستت ئهوه یێ خۆشتڤىیێ وى لـێ ڕاوهستاى ، بهرێ خۆ بدهته وى جهى یێ وى بهرێ خۆ دایێ ، وتهخمین بكهت رحا وى یا خهیالا خۆشتڤىیێ وى دئاخـێـڤت و ب دهنگهكێ وى ب تنێ گوه لـێ دبت دان وستاندنێ د گهل دكهت ، ژ مـن وهربـگـرن هنگى ئهو دێ ههست ب خۆشىیهكا وهسا كهت یا ئهسكهندهرى پێ نهكرى دهمێ ههردو شاخێن جیهانێ كهفتینه بن دهستان ، هنگى ئهو دێ هزر كهت دیرۆك بۆ وى یا ڕاوهستاى وخهلكێ عهرد وعهسـمـانان یێن هاتین دا پشكدارىیێ د شاهىیا وى دا بكهن !
عهجێبگرتى نهبن ئهگهر هوین ببینن د ڤان دهلیڤهیێن ب ڤى ڕهنگى دا ئهزمانێ دلـى ڕێ ل ئهزمانێ دهڤى بگرت ، ودل دلـى باخێڤت ، ئاخرى تشتێ مهزن یێ ( عهصرێ علمى ) ژ دهست مه ڕهڤاندى وئهم ژێ خوسارهت كرین ڤیانا دلـىیه ، ومهزنتـرین جینایهتا پێشكهفتنا نوى كرى ئهوه دلێن مه ژ ( ماددێ ڤیانێ ) ڤالا كرن ، ما نه تشتهكێ غهریبه علمێ مه یێ نوى ئهڤرۆ یێ شیاى دلـى بكهلێشت و ب ههمى ڕێ وگهه وبۆڕیكێن وى ئاگههدار ببت ، بهلـێ حهتا ئهڤرۆ نهشیابت بزانت كانێ جهێ ڤیانێ د دلى دا ل كیڤهیه ؟ ژین چهند دێ قـهدمـهكا بهیار بت ئهگهر ( عهقل ) ب تنێ یێ ل سهر دهسههلاتـدار بت وهوینكه بـایـێ ( ڤیانێ ) چو جاران ب سهر دا نهئێته خوارێ ؟
ل ڤى جهێ نوكه خهیالا مه لـێ ڕاوهستاى .. ل ( رهوضا شــهریـف ) د ناڤبهرا ( قهبرێ پـیـرۆز ) و ( منبهرێ ) دا گهلهك ( وهفد ) ل درێژىیا سالان ڕاوهستاینه ، ل ڤێرێ گهلهك مهلكێن ب حوكم سهر چهماندینه ، وگهلهك زانایێن ب ناڤ ودهنگ خۆ كێم دیتىیه ، وگهلهك شاعر وخودان دلان رۆندك باراندینه وئاواز ژ دل شاراندینه ! ل ڤێرێ بۆ جارا ئێكێ ڕۆژا تهوحیدێ تیشكێن خۆ ب سهر جیهانا حێبهتى دا بهرداینه وشهڤا وێ كرىیه ڕۆژهكا روهن ومزگینىیا ئهلندهكا گهش پێڕا گههاندىیه ، ڤێرێ سهرهكانىیا رۆناهىیێ ووارێ ئێكێ یێ دادىیێ یه .. ل ڤێرێ وبۆ جارا ئێكێ دیرۆكا بوونا ( مرۆڤێ كامل ) ب چاڤ دیت ، ئهو مرۆڤێ د ناڤبهرا خهلكێ كوفرێ وگومانێ دا ب باوهرىیا خۆ یا مـوكـم هاتـىیـه ناسـیـن ، و د ناڤبهرا ترسینۆك ونهوێرهكان دا ب زیرهكى وخۆگۆریكرنا خۆ هاتىیه ناسین ، و د ناڤبهرا ئویجاخپهرێس ومللهتپهرێسان دا ب بلندى ومرۆڤپهروهرىیا خۆ هاتىیه ناسین ، ئهو مرۆڤێ وهكى دارهكا ب بهرهكهت ڕههێن وێ د ئاخهكا قهلهو ڕا وچهقێن وێ ل عهسمانهكێ پاقژ وبژوین ، ئهو مرۆڤێ ل بهر چاڤێ خودێ و ب دهستێن پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ هاتىیه پێگههاندن .
ل ڤێرێ مرۆڤێ خودان باوهر ب وێ خۆشىیێ دحهسیێت یا ئهو ههژارێ بهلهنگاز پێ دحهسیێت دهمێ دهستویرى بۆ دئێتهدان كـو قـهسـتـا دیوانا سولتانى بكهت و ب دیدارا وى شاد ببت و ب تێڕك ودیارى ڤه بزڤڕت .
ل ڤێرێ مرۆڤێ موسلمان ب دورستى ب جوداهىیێ دحهسیێت یا د ناڤبهرا دوهى وئهڤرۆ یا وى دا ههى .. دوهىیا گهش وئهڤرۆیا ڕهش ، دوهى دهمێ سهركاروانى یا وى وئهڤرۆ یا كو دویڤهلانكىیا كاروانى ژى تێدا ب دهست نهكهڤت !
دوهى ڕۆژا موسلمانى ژینا خۆ ههمى ل سهر بناخهیێ باوهرىیێ ئاڤا دكر ، وجڤاكا خۆ ل سهر بیـر وباوهرێـن قـورئانـێ ددانا ، وسهرێ خۆ بهس بۆ خودێ دچهماند ، و ب سهرفهرازىیێ دحهسیا .. وئهڤرۆ یا ( كیسرا ) یێ ڕۆژههلاتێ و ( قهیصهر ) ێ ڕۆژئاڤایێ دوباره ـ بهلـێ ڤێ جارێ ب كراسهكێ نوى ـ تهختێن خـۆ ل سـهر ئاخا ئیسلامێ داناین و ( یاسا ) یێن خۆ بۆ مه كرینه ( قورئانهكا پـیـرۆز ) وئهم وه تێ گههاندین كو خۆ ئهو ڕۆژا دوهى ل نك مه دههلات ژى تێنا وێ یا سار بوو لهو دڤێت ژێ پهشێمان ببین وحاشاتىیێ ژێ بكهین !
دوهى ڕۆژا خهلیفێ ئیسلامێ ( هارون الرشید ) ى دگـۆتـه عهورى : ته كیڤه دڤێت ل وێرێ بباره خهراجا ته دێ ئێته بهر دهستێ من .. وئهڤرۆ دهمێ ( خودانێن عهظەمهتێ ) باج وخهراجا گاز وخورما خۆ ژى ب سهرشۆڕى ڤه دهنێرنه ( دهزگههێن بازرگانىیا جیهانى ) ل پشت دهریا وئهقیانۆسێن كـویـر ودویر بێى ل هیڤىیێ بن ڕۆژهكێ خۆ سهرمالـێ وان ژى بۆ بزڤڕتهڤه !
دوهى دهمێ ( خالد ) ى و ( طارق ) ى و ( صلاح الدین ) ى و ( محمد الفاتح ) ى ب جیهادا خۆ یا پـیـرۆز دلێن خهلكى ڤهدكرن ، و ل بهر سیبهرا شیرێن خۆ مزگینىیا عهدالهتا ئیسلامێ بهلاڤ دكر ، وئهڤرۆ دهمێ ( موجاهدێن خۆكوژ ) ب ههر دهه تبلان پێش نهیاران ڤه ل سهر وێ لیستهیا بێ بهخت ئیمزا دكهن ئهوا دبێژته مه : هوینن سهرهكانىیا ترسكارىیێ !
ئهى پێغهمبهرێ خودێ .. ببۆره ب ڕاستى مرۆڤ ئهڤرۆ خۆ بهرانبهرى ته خۆ شهرمزار دبینت ، ئهو ئوممهتا ڤیانا ته ئێكا هند ژێ چێكرى پێ ل تاجا كیسراى بدانت ، ودهست وپىیێن قهیصهرى ببڕت ، ب تنێ هندا پێ ماى ڕۆژهكێ ب تنێ ل سالـێ بۆ بیـرهاتنا ته دهست نیشان بكهن ، نه كو دا بكهنه دهلیڤه كو ڕاستىیا وێ ( رسالهتێ ) یا تو پێ هاتى د دلێن خۆ دا زێندى بكهنهڤه وسهرفهرازىیا خۆ پێ بزڤڕیننهڤه ، بهلكێ بهس بۆ هندێ دا سهرێن خۆ د بهر مهدیحهیان ڕا بهژینن و ژ خۆشىیان دا پـتـر خۆ دخهو ببهن !
ببۆره .. ئهو ئومـمـهتا سالـێ ههمىیێ تو ل بـیـرێ ، ئهڤرۆ ڕۆژهكا ب تـنـێ بۆ ته یا داناى وڕۆژێن دى یێن سالـێ ههمى بۆ خۆ ، ڤێجا ئهو ئوممهتا ب ڤى ڕهنگى بت چ خێر دێ د سهرى دا بت ؟!
