هندەك خەلەتییێن هاتنا مزگەفتێ
بانگ گاڤا هاتە دان دڤێت مرۆڤ قەستا مزگەفتێ بكەت ، ئەگەر چو عوزرێن شەرعی نەبن ، و د هاتنا مزگەفتێ دا هندەك خەلەتی هەنە دڤێت ئیشارەتێ بدەینێ ، ژ وان خەلەتییان :
1 ـ هاتنا ب لەز بـۆ مزگەفتێ تشتەكێ نە یێ دورستە ، دڤێت مرۆڤ ل بەر وەخت بێت نەكو خۆ گیـرۆ بكەت ژ قەستا پاشی ب غاردان بێت وبێهنێ ل خۆ چك بكەت ، ئەڤە خەلەتە ، وئەگەر مرۆڤ هاتە مزگەفتێ ب ئنیەتا كرنا نڤێژا ب جـماعەت ونەگەهشتە نڤێژێ ، یەعنی : حەتا بێت نڤێژ خلاس ببت هنگی خێرا جـماعەتێ دێ بۆ ئێتە نڤیسیـن ، وەكی د حەدیسەكا دورست دا هاتی .
2 ـ هـنـدەك كەس هەنە گاڤا دگەهنە مزگەفتێ ئێكسەر دڕوینن بێی سوننەتا ( تحیة المسجد ) بكەن ، ئەڤە خەلەتە ، یا سوننەت ئەوە گاڤا مرۆڤ گەهشتە مزگەفتێ وبەری بڕوینت دو ركاعەتێن سوننەت ب ئنیەتا ( تحیة المسجد ) ێ بكەت ، پاشی بڕوینت ، وئەگەر ڕوینشت وپاشی هاتە بیرێ بلا ڕابت بكەت .
3 ـ خوارن و ب كارئینانا وی تشتێ بێهنەكا نەخۆش ژێ دئێت وەكی سـیـرێ یان پـیـڤازێ یان جگارێ وهاتنا مزگەفتێ ، ئەڤە ژی تشتەكێ خەلەتە ، و د حەدیسان دا هاتییە كو ئەو تشتێ بێهنا وان بۆ مرۆڤان یا نەخۆش بت ملیاكەت ژی پێ دئێشن ، لەو دڤێت مرۆڤ خۆ ژێ بدەتە پاش .
4 ـ ئاخفتنا زێــدە وبــێ فـایـدە وبلندكـرنا دەنگی ب ڕەنگەكێ وەسا كو ( تەشویش ) بۆ نڤێژكەران چێ ببت ئەڤە ژی یا دورست نینە .
قامەت
ئەو دەمێ دكەفتە د ناڤبەرا بانگی وقامەتێ دا دەمەكێ ب خێرە ودوعا لـێ دئێنە قەبویلكرن ، د حەدیسەكا دورست دا ژ ئەنەسێ كوڕێ مالكی دئێتە ڤەگوهاستـن دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ ئەگەر بانگ بۆ نـڤـێـژێ هاتە دان دەرگەهێن عەسـمـانـی ڤـەدبن ودوعا دئێتە قەبویلكرن ] ، و د حەدیسەكا دی ـ یا ئەبوو داوود ونەسائی وترمذی ڤەدگوهێزن ـ ئەنەس دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ د ناڤبەرا بانگی وقامەتێ دا دوعا نائێنە زڤڕاندن ] هندەكان گۆت : ئەی پێغەمبەرێ خودێ ئەم چ بێژین ؟ گۆت : [ داخوازا عەفوێ وسلامەتییا د دنیایێ وئاخرەتێ دا ژ خودێ بكەت ] لەو یا باش ئەوە مرۆڤ نەهێلت ئەڤ دەمە ژ قەستا ژ دەست مرۆڤی دەركەفت وگەلەك دوعایان بۆ خۆ بكەت.
وبەری نڤێژ بێتە كرن یا سوننەت ئەوە قامەت بێتەگرتن ، وقامەت بۆ هندییە ئاگەهدارییا نــڤـێـژكەران بێتە كرن كو دەمە نڤێژ بێتەكرن ، وبۆ وی مرۆڤێ ب تنێ ژی نڤێژێ بكەت دورستە قامەتێ بگرت ، وگرتنا قامـەتـێ ب ڤی ڕەنگییە : ( الله أكبر ) دو جاران ، ( اشهد أن لا إلە إلا الله ) جارەكێ ، ( أشهد أن محمداً رسول الله ) جارەكێ ، ( حي علی الصلاة ) جارەكێ ، ( حي علی الفلاح ) جارەكـێ ، ( قد قامت الصلاة ) دو جاران ، ( الله أكبر ) دو جاران ، ( لا إلە إلا الله ) جارەكێ .
ویا سونەت ئەوە دەمێ قامەت دئێتە گرتن مرۆڤ ژی وەكی ( موئەززنی ) بێژت .
و ل دۆر گرتنا قامەتێ ژی هندەك خەلەتی هەنە دڤێت ئەم لـێ دهشیار بین وخۆ ژێ بدەینە پاش ، ژ وان خەلەتییان :
1 ـ هـنـدەك هزر دكەن هەچییێ بانگ بدەت دڤێت ئەو قامەتێ ژی بگرت، ژ بەر حەدیسەكێ كو ڤێ چەندێ دیار دكەت ، بەلـێ ئەڤ حەدیسە ـ وەكی حەدیسزان دبێژن ـ یا ( ضەعیفە ) ، لەو شەرت نینە ئەوێ بانگی بدەت قامەتێ ژی بگرت .
2 ـ چێ نابت قامەت بێتەگرتن حەتا ئیمام دەستویرییێ بدەت ، چونكی ئەو حەقەكە ژ حەقێن ئیمامی ب تنێ .
3 ـ پەیڤێن قامەتێ ژی ـ وەكی یێن بانگی ـ د ( تەوقیفینە ) وچێ نابت مـرۆڤ ژ نك خـۆ چو پەیڤێن دی لـێ زێـدە بكەت نـە ل بەراهـییـێ ونە ل دویماهییێ ، مەعنا یا خەلەتە دەمێ هندەك ل دەسپێكا قامەتێ صلاوەتان ددەنە سەر پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ، چونكی ئەڤ چەندە ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وصەحابییان نەهاتییە ریوایەتكرن .
4 ـ گاڤا ( موئەززن ) دبێژت : ( قـد قامت الصلاة ) هندەك دبێژن : ( أقامها الله وأدامها ) وئەڤە ژی ب ڕێكێن دورست ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ نەهاتییە ریوایەتكرن ، لەو یا دورست ئەوە مرۆڤ وە نەبێژت ، بەلكی مرۆڤ ژی هـەر وەكی ( موئـەززنی ) دێ بێژت : ( قد قامت الصلاة) .
5 ـ گۆتنا ڤێ دوعایێ ( اللهم رب هذه الدعوة التامة .. ) پشتی قامەتێ وبەری كرنا نڤێژێ ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ نەهاتییە ڤەگوهاستـن ، وصەحابییان ژی ئەو نەگۆتییە ، لەو سوننەت ئـەوە مـرۆڤ وێ دوعایێ نە بێژت ، وپشتی قامەتێ ئێكسەر دەست ب نڤێژێ بكەت .
