ناڤبڕا حهفتێ
گونههژێبر
تو بزانه -خودێ رهحمێ ب مه وته وههمى موسلمانان ببهت- كو هندى تۆبهیه ئهگهر شهرتێن وێ ب جهـ هاتن گونههان ژێ دبهن، بهلێ بێ ئیفلهحیا وان گونههان پێتڤى ب هندهك تشتێن دى ههیه حهتا نهمینت ونهفس ب ئێكجارى ژێ پاقژ ببت، وهكى پاقژكرنا ئامانى ژ شویندهڤێ صهى دهمێ دهڤێ خۆ دكهتێ، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( إذا ولغ الكلب في الإنــاء فــاغــســلــوه سبع مرات، وعفروه الثامنة في التراب )(مختصر صحیح مسلم للنووي، ژمارا حهدیسێ 119 پ: 41) ئهگهر صهى دهڤێ خۆ كره ئامانى حهفت جاران وى ب ئاڤێ بشۆن، وجارا ههشتێ ب ئاخێ.
•ئبن رهجهب دبێژت: گونههـ ب ڤان ڕێكان دئێنه ژێبرن:
1- تۆبا ژ دل بت: خودایێ مهزن دبێژت: (إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ)(الزمر: 53). هندى خودێیه گونههان ههمییان ژێ دبهت، هندى خودێیه ئهوه پڕگونههژێبرێ دلۆڤانكار.
2- كێشانا ئستغفاران: د حهدیسێ دا هاتییه: ( لو لم تذنبوا لذهب الله بكم ولجاء بقوم یذنبون، ثم یستغفرون الله فیغفر لهم )(مختصر صحیح مسلم للنووي، ژمارا حهدیسێ 1922 پ: 511).
ئهگهر ههوه گونههـ نهكربان خودێ دا ههوه بهت ومللهتهكێ دى ئینت گونههان بهكهن، پاشى داخوازا گونههـ ژێبرنێ ژ وى بكهن وئهو دا گونههێن وان ژێ بهت.
3- باشیێن گونههان ژێ دبهن: خودایێ مهزن دبێژت: (إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ)(هود: 114)، هندى باشینه گونههان دبهن، وكارێن قهنج ودانا خێران دكهڤنه د بن ڤان باشیان ڤه.
4- دوعایا خودان باوهران بۆ ودان باوهرى: وهكى دهمێ ئهو دوعایێ بۆ وى دكهن كو خودێ گونههێن وى ژێ ببهت، ودهمێ ئهو نـڤــێــژا مـرى ل سهر وى دكهن ودوعایان تێدا بۆ وى دكهن.
5- مههدهرا محهممهدى -سلاڤ لێ بن-: وهكى د حهدیسا دورست دا هاتى: ( شفاعتي لأهل الكبائر من أمتي )(جامع الأصول 10/476، ژمارا حهدیسێ 8012) مههدهرا من بۆ وان یێن گونههێن مهزن كرین ژ ئوممهتا من.
6- ئهو موصیبهتێن دنیایێ یێن گونههان ژێ دبهن: وهكى د حهدیسا دورست دا هاتى: ( ما یصیب المؤمن من وصب ولا نصب ولا هم ولا حزن إلا كفر الله بها من خطایاه )(مختصر صحیح مسلم للنووي، ژمارا حهدیسێ 1798 پ: 477) نهخۆشى وزهحمهتهك وخهم وتهنگاڤییهك ناگههته خودان باوهرى ئهگهر خودێ پێشڤه گونههێن وى ژێ نهبهت. ئهڤه ب وى شهرتى ئهگهر ئهو صهبرێ ل سهر بكێشت.
7- رهحم ودلۆڤانییا خودێ وعهفووا وى: بێى عهبدان دهستهك د ڤێ چهندێ دا ههبت.
ئبن رهجهب دبێژت: (وههچیێ ئهڤ حهفته ژێ نهگرن بلا ئهو ژ خۆ پێڤهتر ۆمهى كهسێ نهكهت).(تسلیة أهل المصائب، پ: 250)
8- دئاخێ وهربوون: ئبن تهیمیه دبێژت: (ئهو فتنه وگڤاشتن وترسا ئهو د قهبرى دا دبینت، وئهو نهخۆشی وتهنگاڤیێن ئهو ل ڕۆژا قیامهتێ ژى دبینت).(بڕێنه: الإیمان الأوسط لابن تیمیة پ:29-43)
چاوا تو دێ خۆ ژ هزرێن گونههێ پارێزى؟
ئبن قهییم دبێژت: نهفسا ته ب ڤان ڕێكان دێ ئێته پاراستن:
1- ئهگهر تو بزانى كو خودێ ته دبینت، وئهو ب دل وهزرێن ته یێ زانایه.
2- شهرما ژ خودایێ پاك وبلند.
3- تو خودێ ژ هندێ مهزنتر ببینى كو ئهو ڤان كاران ژ ته ببینت.
4- ترسا ته ژ هندێ كو تو د چاڤێن وى دا بشكێى ژ بهر وان هزر وكارێن خراب.
5- ترسا ته ژ هندێ كو ئێكێ دى ژبلى وى جهێ خۆ د دلێ ته دا بكهت.
6- ترسا ته ژ هندێ كو ئهو هزر مهزن ببن وئاگرێ وان خۆش ببت، ووێ باوهری وڤیانا خودێ یا د دلى دا ههى بخۆت.
7- كو تو بزانى هندى ئهو هزرن وهكى وى تۆڤییه یێ بۆ طهیرى دئێته هاڤێتن دا ئهو پێ بێتهگرتن.
8- كو تو بزانى هندى ئهو هزرێن بێ خێرن د گهل باوهریێ د دلهكى دا كۆم نابن بێى ئێك ژ وان یا دى ببهت.
9- كو تو بزانى هندى ئهو هزرن دهریایهكا بێ لێڤه، وههر جارهكا ئهو كهفتنه دلى دل دێ خندقت وبهرزه بت.
10- كو تو بزانى هندى ئهو هزرن نهالا ئهحمهقانه وهیڤیێن نهزانانه، وژبلى پهشێمانیێ تشتهك بۆ خودانى پێڤه نائێت). (بڕێنه: طریق الهجرتین وباب السعادتین لابن القیم پ: 175-176).
وئهگهر جارهكێ -خودێ نهكهت- تو تویشى ڤان هزران بووى، گوهداریا ڤێ سهرهاتیێ بكه ئهوا ژ مهلكێ فورسێ كسرا ئهنووشێروانى دئێته ڤهگوهاستن، دبێژن:
ڕۆژهكێ دهركهفته نێچیرێ وگهلهك كره غار، و ژ لهشكهرێ خۆ ڤهدهر بوو، وگهلهك تێنى بوو، بیستانهك دیت چوو د ناڤ دا، جحێلهك دیت گۆتێ: كانێ هنارهكێ بده من، پشتى وى هنارهك دایه ڤێ، وى ئهو هنار هنار كهركر ودندكێن وێ گڤاشتن ئاڤهكا زێده ژێ هات، ئهو ئاڤ ڤهخوار وكهیفهكا زێده پێ هات، لهو وى كره دلێ خۆ كو ئهڤ ڤى بیستانى بۆ خۆ ژ خودانى بستینت، جارهكا دى گۆته جحێلى: كانێ هنارهكا دى بده من، گاڤا دایه ڤێ ووى ئهو گڤاشتى دیت ئاڤهكا كێم ژێ هات، وتامهكا نهخۆش ژێ سهحكر، لهو گۆته جحێلى: بۆچى تاما هنارێ هۆ لێ هات؟ جحێلى گۆت: دیاره پادشاهێ وهلاتى ئیهتهكا خراب كره دلێ خـۆ، ڤێجا ژ بهر هندێ تاما هنارێ د دهڤێ وى دا هاته گرهاڕتن.. گاڤا ئهنووشێروانى ئهڤ چهنده دیتى پهشێمان بوو و د دل دا ژ ئنیهتا خۆ لێڤه بوو، وگۆته جحێلى: كانێ هنارهكا دى بده من، وگاڤا تام كریه وێ هنارێ دیت كو تاما وێ هێشتا ژ یا ئێكێ ژى خۆشتره، ئینا گۆته جحێلى: بۆچى تاما وێ هاته گۆهاڕتن؟ جــحــێـلـى گــۆت: دیاره پادشاهێ وهلاتى ل ئنیهتا خۆ لێڤه بوو!
رازى پشتى ڤێ چیرۆكێ ڤـهدگوهێزت دبێژت: لهو ناڤێ ڤى مهلكى ب عهدالهتێ د ناڤ خهلكى دا گهڕیا، حهتا هندهك مرۆڤ ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزن كو وى گۆتییه: ل زهمانێ مهلكێ عادل ئهز یێ بوویم.(تفسیر الرازي 1/244)
ڤێجا هشیارى گونههان به، ب تایبهتى ئهو گونههێن مرۆڤ هنگى دكهت دهمێ یێ ب تنێ، د حهدیسهكێ دا یا ثهوبان ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزت هاتییه: ( لأعلمن أقواماً من أمتي یأتون یوم القیامة بحسنات أمثال جبال تهامة بیضاء، فیجعلها الله عز وجل هباءً منثوراً ) ئهز دێ بینم هندهك كهسان ژ ئوممهتا خۆ ڕۆژا قیامهتێ دێ ئێن هندهك باشیێن سپى یێن هندى چیایێن تهامه یێن ههین، بهلێ خودێ وان باشییان دێ پویچ كهت ههر وهكى چوننه، ثهوبانى گۆت: ئهى پێغهمبهرێ خودێ، سالۆخهتێن وان بۆ مه بێژه، وان بۆ مه ئاشكهرا بكه، نهكو ئهم ژ وان بین بێى ئهم ب خۆ بحهسیێین، گۆت: ( أما أنهم إخوانكم من جلدكم، ویأخذون من اللیل ما تأخذون، ولكنهم أقوام إژا خلوا بمحارم الله انتهكوها )(ئبن ماجه ب سهنهدهكا دورست ڤهدگوهێزت، ژمارا حهدیسێ 1418) نێ ئهو وهكى ههوهنه ژ جلدێ ههوهنه، وئهو ژه وهكى ههوه ب شهڤ عیبادهتى دكهن، بهلێ ئهم هندهك كهسن دهمێ دمیننه ب تنێ د گهل وان تشتێن خودێ حهرام كرین ئهو پێ لێ ددانن.
وئهبوو دهرداء دبێژت: (ئێك بلا ژ هندێ بترست كو دلێن خودان باوهران لهعنهتان ل وى بكهن بێى ئهو پێ بحهسیێت!) پاشى وى گۆت: (تو دزانى بۆچى؟) گۆت: نه، وى گۆت: (عهبدهك دهمێ دمینته ب تنێ وبێ ئهمریا خودێ دكهت، خودێ نهڤیانا وى دێ هاڤێته دلێن خودان باوهران بێى ئهو پێ بحهسیێت)(الجواب الكافي لابن القیم پ: 47).
ژ بهر ڤێ چهندێ ئبن جهوزى دبێژت: (وتو بزانه كو موصیبهتا ژ ههمیێ مهزنتر ئهوه مرۆڤ كهیفا خۆ ب هندێ بینت كو پشتى وى گونههـ كرى ژى چو ب سهرى نههات وما سلامهت، چونكى دبت عقووبه گیرۆ ببت، وعقووبهیا مهزنتر ئهوه مرۆڤ پێ نهحهسیێت، وكو ئهو ژێستاندنا دینى بت یان ڕهشكرنا دلى).(بڕێنه: النوافخ العطرة للصفدي پ: 86)
خودێ مه بپارێزت.
