(یا الله!)
جارهكێ گۆتنه مرۆڤهكێ خودێناس: فلان زانایی كتێبهكا چێكری هزار دهلیل ل سهر ههبوونا خودێ تێدا یێن ئیناین، ئهو گڕنژی وگۆت: دهلیلهك ب تنێ یێ ههی بهسه! گۆتن: ئهو چ دهلیله؟ وی گۆت: ئهگهر جارهكێ تو ل صهحرائهكێ یـێ ب تــنــێ بــی وپـیـیـێ تــه ب تــهحـسـت وتو بكهڤییه د بیرهكێ دا تو نهشێی ژێ دهركهڤی، وكهسهك نه بت ته دهربێخت، تو دێ چ كهی؟ وی گـۆت: دێ گـازی كـهم (یا الله)، وی خـودێـنـاسی گۆت: ئهها ئهو دهلیل ب تنێ بهسه.
ب ڕاستی ئهڤ دهلیله یێ ڤی خودێناسی ئیشارهت دایێ ل سهر ههبوونا خودێ ههر ئهو دهلیله یێ گهلهك (مولحد وخوودێ نهناس) پێ (ئیفحام) بووین بێی ئهو پێ بحهسیێن یان هزرهكێ بۆ بكهن، كهسهكی تو دێ بینی ژینا خۆ ههمییێ دویری خودێ دبۆرینت، یان دژی خودێ دبهته سهری، دێ بینی گاڤا كهفته د تهنگاڤییهكێ دا وهیڤییێن وی ژ خهلكی ههمییێ هاتنه بڕین ئێكسهر های ژ خۆ ههبت یان های ژ خۆ نهبت دێ گازی كهت: (یا الله)، بۆچی؟
جارهكێ من گوهـ ل كهسهكی بوو، ژ وان كهسێن خۆ ل سهر خودێ دفن بلند دكهن وخۆ ژ ئیمانێ مهزنتر دبینن، ئهڤ سوحبهته ل نك هــاتــهكــرن، وئــهڤ پـسیاره هاته هلێخستن، وی گۆت: چونكی ئهم ههر ژ بچویكاتی ل سهر باوهرییا ب خــودێ یــێــن هـاتینه پهروهردهكرن، ومه ل زارۆكینییا خــۆ هــهر ناڤـێ خــودێ یێ گوهـ لـێ بووی لهو دهمێ ئێك ژ مـــه دهــلــنــگــڤــت ژی گــازی دكـهت: یا خودێ، یهعنی: ئهڤ گۆتنه ب ڕهنگهكێ (لا إرادی) مرۆڤ دبێژت، نهكو وی باوهری پێ ههی، یان مهعنایهك بۆ ڤێ گۆتنا وی ل نك وی ب خۆ ههیه..
و د بهرسڤا ڤی كهسی ویێن وهكی وی دا دێ بێژم: (ستالین) ئهوێ ئــهم ههمی دنیاسین ودزانین كو ئێك ژ ستوینێن كوفر وئلحادێ بوو د سهدسالا بیستێ زایینی دا، كچا وی ئهوا چاڤێن خۆ ل سهر ئلحادێ ڤــهكـریـن وشیرێ كوفرێ ههر ژ زارۆكینییا خۆ مێتی، و د مالهكا وهسا دا هاتییه پهروهردهكرن كو ڕۆژهكا ب تنێ ژی ناڤێ خودێ لێ نهئێته گۆتن، د بیرهاتنێن خۆ دا بهحسێ خۆ دكهت كانێ چاوا ژ بهر تهنگاڤییهكا ئهو تێڕا بۆری بهرێ وێ كهفته باوهرییا ب خودێ ووێ ژی وهكی ههر كهسهكێ دی گازی كری: یا خودێ! وئهو ب خۆ ژ ڤێ چهندێ عهجێبگرتی دبت ودبـێـژت: ئـهز نزانم چاوا بهرێ من كهفته ئیمانێ ههر چهنده ڕۆژهكا ب تنێ ژی بهری هنگی من خودێ نهنیاسی بوو؟!
وئهگهر كچا ستالینی ئهگهرێ نهزانت، ئهم دزانین: (فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ) (الروم: 30).
ئهڤ باوهرییا هه ئهو فطرهت وخـوڕستییـه یا خودێ مرۆڤ ل سهر دای، وئهو فطرهتا خودێ مرۆڤ ل سهر دای كهسهك نهشێت بگوهۆڕت، و ژ فطرهتا خودێ یه گاڤا مرۆڤ كهفته تهنگاڤییهكێ ووی چو ڕێ ل بهرانبهری خۆ نهدیتن، ژ خودێ پێڤهتر وی كهس نابت هـهوارێـن خـۆ بگههینتێ:
(وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ ۖ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ ۚ وَكَانَ الْإِنْسَانُ كَفُورًا(67)أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا(68)أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَىٰ فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ۙ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا(69))(الإسراء: 67-69).
و د ڤێ ئایهتێ دا ئیشارهتهكا ئاشكهرا ئاشكهرا بۆ ڤێ مهسهلێ ههیه یا ئهم بهحس ژێ دكهین، كافرێن مهكههێ پهرستنا (هوبهل ولات وعوززای) دكـر، بهلێ دهمێ ئهو جارهكێ ل بهحرێ سویار ببان، و د ناڤبهرا عهسمانی وئاڤێ دا مابان، وپێلهكا دژوار ب گهمییا وان كهفتبا نه هوبهل دما ل بیرا وان نه لات وعوززا، دوعایا وان بهس ژ خودێ بوو، (یا الله) گازییا وان یا ئێكانه بوو، چونكی وان د دل دا دزانی ئهگهر خودێ نهبت كهسهك نهشێت وان ژ ڤێ تهنگاڤییێ ڕزگار بكهت..
بهلێ گرفتارییا وان یا مهزن ئهو بوو دهمێ ئهو تهنگاڤی د سهر وان دا دچوو وئهو دكهفته بهرفرههییێ جارهكا دی ئهو ل (هوبهلێ) خۆ دزڤڕینه ڤه!
وجارێ ڤێ نموونهیا كافرێن مهكههێ بده لایهكی، ههر ئێك ژ مه ئهگهر ههست ب نهخۆشییهكێ بكهت وبچته دختۆری، وپشتی دختۆر بهرێ خۆ ددهتێ و(فهحصا) وی دكهت، خهبهرهكێ نهخۆش بدهتێ، وی بێ هیڤی بكهت وبێژتێ: ئێشا ته یا گههشتییه حهددهكی چو دختۆر وچو دهرمان فایدهی ناكهن.. ئهڤ مرۆڤه دێ چ كهت؟ وبهرێ خۆ دێ كیڤه دهت؟
ئهگهر تو ل (طهیارهكێ) یێ سویار بی وطهیاره پتـر ژ سێ هزار گـاڤـان یــا بــلــنــد بــت، وتــو د ناڤـبـهرا عهرد وعهسمانان دا بی، پاشی ژ نشكهكێ ڤه طهیاره بكهفته ناڤ پێلێن بای وكاپتن مزگینییهكا نهخۆش بدهت وبێژت: موحهرركێ طهیارێ شۆل ناكهت.. دێ چ كهی، وبهرێ خۆ دێ كیڤه دهی؟
ئهگهر تو د چهپهرێ شهڕی دا بی وشهڕ یێ گهرم بت، وتو هند بهرێ خۆ بدهیێ فیشهك ته نهمان، وچهكێ ته ژ كار كهفت، ونهیار هێدی هێدی یێ ب نك جهێ ته ڤه دئێت، و د ناڤبهرا ته ووی دا چهند گاڤهكێن كێم یێن ماین ومرن بێته بهر سنگێ ته.. دێ چ كهی، وبهرێ خۆ دێ كیڤه دهی؟
(أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ ۗ أَإِلَٰهٌ مَعَ اللَّهِ ۚ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ)(النمل: 62) وباش هزرێن خۆ د ڤێ ئایهتێ دا بكهن چ دبێژت: (أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ)
و (مضطر) ئهو مرۆڤه یێ سهرێن ڕێكان لێ بهرزهبووین، وههمی دهرگههـ ل بهرانبهر هاتینهگرتن، بێی ئهم بهرێ خۆ بدهینێ كانێ دینێ وی مرۆڤێ تهنگاڤ چیه، یان زمانێ وی یان ڕهنگێ وی یان بیر وباوهرێن وی: (أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ )
ههر تهنگاڤهكێ ههبت ئهگهر ژ دلهكێ صافی ههوارێن خۆ گههاندنێ، ئهو دێ د ههوارێ ئێت، ئهگهر خۆ بهری هنگی ئهو كافر ژی بت، ما ئبلیسی ب خۆ دوعایهك ژ خودێ نهكر وگۆتێ: (قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ(36)من بهێله ساخ حهتا ڕۆژا قیامهتێ، خودێ بهرسڤا وی دا: (قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ(37)َإِلَىٰ يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ(38))
حهتا ڕۆژا دهسنیشانكری تو دێ مینییه ساخ؟
ڤێجا ئهگهر جارهكێ ته دیت دهرگههـ ههمی ل بهر ته هاتنهگرتن تو قهستا وی دهرگههی بكه یێ چو جاران ل بهرانبهر داخوازكهران نهئێته گرتن، ئهگهر هیڤییێن ته ژ خهلكێ عهردی ههمییان هاتنه بڕین بهرێ خۆ ب نك خودانێ عهسمانی ڤه بلند بكه، ئهگهر جۆ وجۆبارێن ههوه هشك بوون گازی كهن: (یا الله)، ئهگهر ئێش د ههوه ئالیان ودختۆر دهست بهردای ڕاوهستان بێژن: (یا الله)، مرۆڤهكێ مهرد ئهگهر تو خۆ ههوجه بكهی، خۆ بهاڤێیه ناڤ مالا وی، داخوازا خۆ ژێ بكهی، ئهو دهست ڤالا ته ناڤهگهڕینت، پا هوین چ دبێژن بۆ وی خودایی یێ ژ ههمی مهردان مهردتر؟ (وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ )(البقره: 186).
