گرنگییا دویكهفتنا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لێ بن ـ
وخۆ دویركرنا ژ بیدعێ
دویكهفـتنا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ د سوننهتا وى دا ، ئهوا ب عهرهبى دبێژنێ ( اتباع ) ، ئێك ژ گرنگتـرین بابهتانه یێن كو دڤێت مرۆڤێ موسلمان یێ پێ زانا بت ، چونكى ب دویكهفتنا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ بیـر وباوهر ودیندارىیا مرۆڤێ مـوسلمان پێك دئێت ودورست دبت .. وپێ نهڤێت بێژین : دویكهفتنا پـێـغـهمـبــهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ ب هندێیه مرۆڤ ل سـهر وێ ڕێكێ بچت یا ئهو ل سهر چووى وبهرێ خهلكى دایێ ، وپێگیـرىیێ ب وى شریعهتى بكهت یێ ئهو پێ هاتى وهكى صهحابىیـێـن وى ـ خــودێ ژێ ڕازى بــت ـ تــێ گههشتیـن و ب كارئیناى وبۆ مه ڤهگوهاستى ، وخۆ ژ وان ڕێ وڕێبازان بــدهتــه پاش یـێـن ژ دهرڤهى چارچووڤهیێ شریعهتێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ هاتینه دانان ..
ل سهرى دڤێت ژ بیـر نهكهین كو دینێ ئیسلامێ ل سهر دو بناخهیێن سهرهكى یێ هاتىیه ئاڤاكرن :
•بناخهیێ ئێكێ : پهرستنا خودێیه ، وهكى قورئان د گهلهك ئایهتان دا بهحس ژێ دكهت ، ژ وان ئایهتان : [ ولقد بعثنا فـي كلِ أمةٍ رسولاً أن اعـبـدوا الله واجتنبوا الطاغوت ـ ب ڕاســتــى د ناڤ ههر مللهتهكى دا مه پێغهمبهرهك هنارتىیه كو پهرستنا خودێ بكهن وخـۆ ژ طاغووتى بدهنه پاش ] ( النحل : 36 ) ، مهعنا : گازىیا ئێكێ یا هـهمى پێغهمبهران بۆ مللهتێن وان ئهو بوویه وان بهرێ مللهتێن خۆ یێ دایه پهرستنا خـودێ ب تـنـێ وخۆدویركرنا ژ پهرستنا ههر تشتهكێ ژبلى خودێ پهرستن بۆ دئێته كرن .
•بـناخـهیـێ دووێ : پـهرسـتـنا مه بۆ خودێ دڤێت ب وى ڕهنگى بـت وهكـى خـودێ ـ د كیتابا خۆ دا ـ ، وپێغهمبهرێ وى ـ د سوننهتا خۆ دا ـ بۆ مه دهسنیشانكرى ، نه وهكى مه دڤێت یان دلـێ مه دخوازت .. وئایهت وحهدیس ل سهر ڤى بناخهیێ دووێ ژى دمشهنه ، ژ وان ئایهتان : [ قُلْ إنْ كنتم تُحِبُّونَ الله فاتبعوني يُحْبِبْكُمُ اللهُ ويَغْفِرْ لكم ذُنُوبَكُمْ ـ ئهى پێغهمبهر تو بێژه خهلكى : ئـهگـهر ههوه خودێ دڤێت دویكهفتنا من بكهن خودێ دێ حهز ژ ههوه كهت ودێ گونههێن ههوه بۆ ههوه ژێ بهت ] ( آل عمران : 31 ) .
و د ئایهتهكا دى دا خودێ ئهمر دكهت : [ فلا وربك لا يؤمنون حتى يُحَكِّموكَ فيما شجر بينهم ثم لا يـجـدوا فـي أنـفـسـهم حرجاً مما قضيتَ ويُسَلِّموا تسليماً ـ سـویند ب خودایێ ته ئهى موحهممهد ئهو ب دورسـتـى بــاوهرىیــێ نائینن حهتا ئهو د وى تـشـتـى دا یێ ئهو ل سهر ب هـهڤـڕكـى چووین ته نهكهنه حهكهم ، وپاشى ب وى حـوكمێ ته كرى ڕازى ببن ودلتهنگىیهك بــۆ وان ژێ چــێ نــهبـت ، و ب دورستى خۆ ب دهست ڤه بهردهن ] ( النساء : 65 ) ، ئهڤ ئایهته باش ئاشكهرا دكهت كو ههچىیێ ب شریعهتێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڕازى نهبت ، وكارى پێ نهكهت ئهو نابته خودان باوهرهكێ دورست .
پێغهمبهر ژى ـ سلاڤ لـێ بن ـ د گهلهك گـۆتنێن خۆ یێن پیـرۆز دا ئاشكهرا دكهت كو باوهرىیا خودانى یا دورست نابت حهتا ب دورستى دویكهفتنا كیتابا خودێ وسوننهتا پێغهمبهرێ وى نهكهت ، وهكى وێ گـۆتنێ یا ( ئـهبـو داوود وترمژى وئبـن ماجه ) ژ ( العرباض بـن ساریــة ) ى ڤـــهدگـوهێزن ، دبێژت : ڕۆژهكێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ نڤێژا سپێدێ ل بهراهىیا مه كـر ، پاشى وهعزهكێ دژوار ل مه كر ، ڕۆندك ژ بهر ژ چاڤان هاتن ، ودل ژ ترسان دا هژیان ، ئینا ئێكى گۆت : ئهى پێغهمبهرێ خودێ هـهر وهكـى ئهڤ وهعزه یێ خاترخواستنێیه ، ڤێجا هندهك شیـرهتان ل مه بكه ، گـۆت : ئینا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆت : [ أوصيكم بتقوى الله والسمع والطاعة وإن كان عبداً حبشياً ، فإنه من يعش منكم بعدي فسيرى اختلافاً كثيراً ، فعليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين ، عضوا عليها بالنواجذ ، وإياكم ومحدثات الأمور فإن كلَ محدثةٍ بدعةٌ ـ ئهز شیـرهتێ ب تهقوا خودێ ل ههوه دكهم ، وكو هوین گوهدارىیا مهزنێ خۆ بكهن ئهگهر خۆ بهنىیهكێ حهبهشى بت ، وههچىیێ ژ ههوه پشتى من بمینت دێ ژێكجودابوونهكا مشه بینت ، ڤێجا ههوه ئێمانهت ڕێك وڕێبازا من ویا خهلیفێن من یێن سهرڕاست ، هوین ب پدیێن خۆ وێ بگرن ، وهشیارى وان ڕێكێن وى بن یێن دهردكهڤن ، چونكى ههر بیدعهیهكا نوى دهربكهڤت سهرداچوونه ] .
و د حهدیسهكا دى دا ئهوا ( بوخارى وموسلم ) ژ عائیشایێ ڤهدگوهێزن ، پێغهمبهر ـ سلاڤ لـێ بن ـ بیدعێ ب مه ددهته ناسیـن ودبێژت : [ من أحدث في أمرنا هذا ما لیس منه فهو رد ـ ههچىیێ تشتهكێ نوى د دینێ مه دا دهربێخت ئهو دێ ل وى ئێنه زڤڕاندن ] ، مهعنا بیدعه ـ ئهوا شریعهت قهبویل نـهكهت ـ ئـهو تشته یێ ب ناڤێ دیـنـى بێتهكرن ، و ژ دینى بێته هژمارتن ، وئهو ب خۆ نه ژ دینى بت ، ئهڤهیه یا كو دڤێت مرۆڤێ موسلمان خۆ ژێ بدهته پاش ویێ لـێ هشیار بت .
و د حـهدیـسـهكا دى دا ( موسلم ) ژ ( عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودى ) ڤهدگوهێزت ، دبێژت پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆت : [ ما من نـبـي بعثه الله عز وجل في أمة قبلي إلا كان له حواريون وأصحاب يأخذون بسنته ويقتدون بأمره ـ وفي رواية : يُهتدون بأمره ويُستنون بسنته ـ ثم إنها تخلُفُ من بعدهم خُلُوفٌ يقولون ما لايفعلون ، ويَفعلون ما لا يؤمرون ، فمن جاهدهم بيده فهو مؤمن ، ومن جاهدهم بلسانه فهو مؤمن ، ومن جاهدهم بقلبه فهو مؤمن ، وليس وراء ذلك من الإيمان حبةُ خردل ـ ههر پێغهمبهرهكێ خودێ ئهو بهرى من هنارت بت هندهك ههڤال وهۆگر ههبووینه ل دویڤ ڕێبازا وى بچن وكارى ب فهرمانا وى بكهن ـ یان داخواز ژ وان دئێتهكرن كو ئهو ل دویڤ ڕێبازا وى بچن و د فهرمانا وى دا بن ـ پاشى هندهك ب دویڤ وان دا دئێن وێ دبـێـژن یا نـهكـهن ، ووێ دكــهن یا فهرمان پێ ل وان نههاتىیه كرن ، ڤێجا یێ ب دهستێ خۆ جیهادا وان بكهن ئهو خودان باوهره ، ویێ ب ئهزمانێ خۆ جیهادا وان بكهت ئهو خودان باوهره ، ویێ ب دلـێ خۆ جیهادا وان بكهت ئهو خودان باوهره ، وپشتى وێ دندكهكا باوهرىیێ نابت ] .
مهعنا : پشتى ههر پێغهمبهرهكى هندهك كهس د ناڤ ئوممهتا وى دا دهردكهڤن ژ نـك خـۆ تـشـتـێـن نوى ل دینێ وى زێده دكهن ، وبهرێ خهلكى ددهنێ ، و ب ناڤێ دینى نیشا وان ددهن ، ب فهرمانا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ جیهادا د گهل ڤان ڕهنگه كهسان پشكهكه ژ باوهرێ ، چ جـیـهـادا ب دهسـتـى بت چ یا ب ئهزمانى ودلـى بت .
ئهڤه هندهك ژ وان ئایهت وحهدیسان بوون یێن ئاشكهرا ڕادگـههـیـنـن كـو دویكهفتنا كیتابێ وسوننهتێ ، وخۆ دویركرنا ژ ڕێبازێن بیدعهچىیان ، شهرتهكه ژ شهرتێن پێكهاتنا باوهرىیا مرۆڤى .. پشتى ڤێ چهندێ دا بهرێ خۆ بدهینه بۆچوونا صهحابىیێن پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ د ڤێ مهسهلـێ دا كانێ یا ب چ ڕهنگه :
( ئهبو داوود ) ژ ( موعاذێ كوڕێ جهبهلـى ) ڤهدگوهێزت ، دبێژت : (( زهمانهك دێ ئێت فتنه تێدا زۆر دبن ومال مشه دبت ، وقورئان تێدا بهلاڤ دبت وههمى كهس وێ دخوینن ، خودان باوهر ومنافق ، ژن ومێر ، بچویك ومهزن ، یێ عهبد ویێ ئازا ، ڤێجا ئێك ژ وان دێ بێژت : بۆچى دهمێ ئهز قورئانێ دخوینم كهس ب دویف من ناكهڤت ؟ دڤێت ئهز ب ڕێكهكا دى بچمه وان .. موعاذ دبێژت : ڤێجا هشیارى وى ووێ ڕێكێ بن یا ئهو دهردئێخت ، چـونـكـى ههر بیدعهیهكا نوى دهردكهفت سهرداچوونه ، وهشیارى مرۆڤێن زانا بن دهمێ سهردادچن .. )) .
و ( دارهمى ) د ریوایهتهكێ دا ڤهدگوهێزت ، دبێژت : ڕۆژهكێ ( ئهبو مووسایێ ئهشعهرى ) گـۆته ( عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودى ) : نوكه من تشتهك ل مزگهفتێ دیت ههر چهنده یێ باش ژى بوو بهلـێ مـن پێ نهخۆش بوو ! عهبدللاهى گـۆتێ : خێره ته چ دیتىیه ؟ گـۆت : من دیت ل مزگهفتێ هندهك مرۆڤ كـۆم كـۆمه ل هیڤىیا نڤێژێ دڕوینشتى بوون ، ههر كـۆمهكێ ئێك د ناڤ دا بوو هندهك بهرك د دهستى دا بوون ، وى دگـۆته كـۆمێ : سهد جاران بێژن : ( الله أكبر ) ، وان سهد جاران ئهو دگـۆت .
ـ سهد جاران بێژن ( لا إله إلا الله ) ، وان سهد جاران ئهو دگـۆت .
ـ سهد جاران بێژن ( سبحان الله ) ، وان ئهو دگـۆت ..
عهبدللاهى گـۆتێ : وته چ گـۆته وان ؟ ئهبوو مووساى گـۆت : من خۆ گرت كانێ تو دێ چ بێژى . عهبدللاهى گۆتێ : بۆچى ته نه دگـۆتێ بلا ئهو گونههێن خۆ بهژمێرن ، وئهز كهفیل خێرێن وان بهرزه نهبن ؟!
پاشى ئهو ههر دو پێكڤه چوونه مزگهفتێ حهتا ل هنداڤى كـۆمهكێ ژ وان كـۆمان ڕاوهستاین ، عهبدللاهى گـۆته وان : ئهڤه چیه هوین دكهن ؟ وان گـۆت : بابێ عهبدررهحمانى ! ئهڤه هندهك بهركن ئهم یێ زكرێ خودێ پێ دكـهیـن ، ئینا صهحابىیێ پێـغهمـبـهرى عـهبـدلـلاهـێ كوڕێ مـهسـعـوودى ـ ب عێجزى ڤه ـ گۆته وان : وهى بۆ ئوممهتا موحهممهدى چ زوى خۆ بره هیلاكێ ! ئهڤه هێشتا صهحابىیێن پێغهمبهرى یـێـن د ناڤ هـهوه دا ، وهێشتا جلكێن وى نه ڕزینه وئامانێن وى نه شكهستینه ، ئهز ب وى كهمه یێ نهفسا من د دهستان دا یان ئهو ڕێكا هوین ل سهر ژ وێ باشتـره یا موحهممهد ل سهر چووى ، یان ژى هوین دهرگهههكى بۆ سهرداچوونێ دێ ڤهكهن ..
مهعنا ب دینا صهحابىیان ههر كهسهكێ ڕێكهكا نوى د دینى دا دهربێخت دێ ئێك ژ دووان بت : یان ئهو دێ هرز كهت ئهڤ ڕێكا وى یا نوى ژ وێ چێتـره یا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ ل سهر چووى ، وئهڤه كوفره ، یان ژى دێ هزر كهت ئهڤ ڕێكه ژى یا باشه ، وئهڤه سهرداچوونه !
( ئهبو داوود ) ژ ( حوذهیفهیێ كوڕێ یهمانى ) ڤهدگوهێزت ، دبێژت : (( ههر عیبادهتهكێ صهحابىیێن پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ نهكربت هوین ژى نهكهن ، چونكى یێن بهراهىیێ چو بۆ یێن دویماهىیێ نههێلایه )) .
و ( ئهبو نهعیم ) ڤهدگوهێزت ، دبـێـژت : مرۆڤهكى گـۆتــه ( عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسى ) شیـرهتهكێ ل من بكه ، وى گـۆت : (( باشه تهقوا خودێ بكه ، و ل سهر ڕێكا ڕاست ههڕه ، ودویكهفتنا پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ بكه ، وخۆ ژ بیدعان بده پاش )) .
وهندى كرنا بـیـدعـێیه ب دیتنا زانایێن سهرڕاست تشتهكێ خرابه ئێك ژ زانـایـێـن پـێـشـىیێ كـو ( موحهمـمـهدێ كوڕێ موسلمى ) یه دبـێـژت : (( ههچىیێ قــهدرێ بـیدعهچىیهكى بگرت ئهو وى پشكدارى د ههڕفاندنا ئیسلامێ دا كر )) .
دبت ل ڤێرێ كهسهك پسیارێ بكهت ودبێژت : ئهرێ بۆچى ؟
دێ بـێـژین : چونكى ههر بیدعهیهكا دهركهڤت ل جهێ سوننهتهكێ دمرینت ، ومرۆڤ دهمێ بهایى ددهته بیدعهچىیهكى ئهو مرۆڤى هاریكارىیا وى كر ل سهر مراندنا سوننهتهكێ ، ومراندنا سوننهتێ ههڕفاندنا ئیسلامێیه ، وههر ژ بهر ڤێ چهندێ ئیسلام قهدرهكێ مهزن ددهته وى كهسى یێ سوننهتهكێ د ناڤ خهلكى دا ساخكهتهڤه دهمــێ خـهلك ژ بیـر دكهت ودهێلت ، ( ئبن ماجه ) ژ ( عهمرێ كوڕێ عهوفى ) ڤهدگوهێزت ، دبێژت : پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ ههچىیێ سـونـنـهتهكێ ژ سوننهتێن من ـ پشتى من ـ ساخكهتهڤه ، خێرا وى دێ هندى خــێــرا هــهر ئێكى بت یێ وێ سوننهتێ بكهت بێى كو تشتهك ژ خێرێن وان كێم ببت ، وههر كهسهكێ بیدعهكا خودێ وپێغهمبهرێ وى نهگـۆت بت دهربێخت گونهها وى دێ هندى گـونــههـا هـهر ئێكى بت یێ وێ بیدعێ بكهت بـێـى تـشـتـهك ژ گونههێن وان كێم ببت ] .
و ( ئهبو ذهر ) دبێژت : پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ فهرمان ل مه دكر كو ئهم سێ تشتان ژ دهست خۆ نهكهین : كو بهرێ خهلكى بدهینه باشىیێ ، ووان ژ خرابىیێ بدهینه پاش ، وسوننهتێ نیشا خهلكى بدهین .
و ژ ( عـهبدللاهێ كوڕێ عهبباسى ) دئێته ڤــهگــوهاستـن ، د تهفسـیــرا ڤـێ ئایهتێ دا : [ يوم تبيض وجوه وتسود وجوه ] ( آل عمران : 106 ) ، دبـێـژت : (( خودانێن سوننهتێ ڕوى سپى دبن ، وخودانێن بیدعێ ڕوى ڕهش دبن )) .
و ل دویماهىیێ مه دڤێت هندهك ژ وان ڕێكان ئاشكهرا بكهین یێن كو بهرێ مرۆڤى ددهنه كرنا بیدعێ :
یا ئێكێ : نهزانینا سـونـنـهتـێ ئێكا هند ژ خودانێ خۆ چێ دكهت كو ب ساناهى بكهفته داڤێن بیدعهچىیان ، چونكى مرۆڤێ نهزان ـ و ب تایبهتى ئهگهر عاطفا وى یا دیـنـى یا زێـده بـت ـ ههر ئاخفتنهكا ( عاطفى ) یا بۆ بێته گـۆتــن دێ باوهر كهت ویا ژ وى ڤه دورسته ، نه وهكى مــرۆڤــێ زانا ئـــهوێ گـۆتـنـێ ب تــهرازىیا شـریعهتى دكێشت دا بزانت كانێ چ ڕاستى بۆ ههیه .. وههر ژ ڤێ چهندێیه دهستهكێن بیدعهچى وسهرداچووى خۆ ژ مرۆڤێن زانا ب سوننهتێ ددهنه پاش وبێ فام ونهزانان ل دۆر خۆ كـۆم دكهن ، چونكى ئهو پاریهكێ ب ساناهینه !
ڕێكا دووێ : ( غُلو ) وزێده شــداندن وتوندكارىیا د دینى دا ، یــهعـنــى مـرۆڤ تشتێ ب ساناهى ژ دینى ل بهر خهلكى ب زهحمهت بێخت وتشتێ زیدهى شیانێن وان ژ وان بخوازت ، ئهڤه ژى ئێك ژ ڕێكێن بیدعهچىیانه ، بهلكى ئێكهمین دهستهكا بیدعهچى یا كو د ئیسلامێ دا دهركهفتى ـ كو دهسـتـهكا خهوارجان بوو ـ ب ڤێ ڕێكێ د سهردا چووبوون ، ئهوا خهلكێ نه د گـهل وان هـهمـى كافركـرن وكوشتنا وان حهلال كر ، لهو ئیمام عهلـى ـ خودێ ژێ ڕازى بت ـ جیهادا وان كر .. وئهڤ هزرا هه ( كافركرنا خهلكێ نـه د گهل مه وحهلالكرنا كوشتنا وان ) ـ مخابن ـ ئێك ژ وان هزرانه یێن كو جهێ خۆ د سـهرێ هـژمـارهكـا نـه یـا كـێـم ژ كـۆم ودهستهكێن بیدعهچى دا ئهوێن ب كراسهكێ ئیسلامى خۆ نیشا خهلكى ددهن كرىیه ، و ب ڤێ ڕێكێ گهلهك ژ وان د سـهردا چووینه ، لهو ههر ژ بهرێ وهره زانایێن ئیسلامێ یێن سهرڕاست دگـۆتــن : (( اقتصاد في سنة خير من اجتهاد في بدعة ـ ئابۆرىیا دكرنا سوننهتهكێ دا چێتـره ژ خۆ وهستاندنا د كرنا بیدعهكێ دا )) .
ڕێكا سىیێ : خۆ هێلانا ب هیڤىیا باوهرىیا ب دلـى ڤه ، یهعنى مرۆڤ دلـێ خۆ خۆش بكهت وبێژت : ههما شهرت دلـێ صافىیه .. ئهڤه ژى ئێك ژ وان ڕێكانه یێن بهرێ خودانێ خۆ ددهنه بیدعێ ، وتشتهكێ ئاشكهرایه كو دهستهكا ( مهرجئىیان ) یا بیدعهچى ب ڤێ ڕێكێ د سهردا چوون ، گـۆتن : شهرت دله ، ڤێجا دویماهىیێ وه لـێ هات بهرێ وان نهما ل كارێ باش ، وئهو وهسا تێ گههشتـن كو ئهگهر ئنیهتا مرۆڤى یا باش بت بلا كارێ وى یێ خراب ژى بت دێ یێ خودان خێر بت .
ڕێكا چارێ : كو مرۆڤ د بیـروباوهر وسهروبهرێ خۆ دا چاڤ ل بێ دین وكافران بكهت ، ودویكهفتنا ڕێكێن وان بكهت ، ئهڤه ژى ڕێكهكه بهرێ مرۆڤى ددهته بیدعێ ، د ئایهتهكا پیـرۆز دا خودایێ مهزن دبێژت : [ وأن هذا صراطي مستقيماً فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ـ ئهڤ ئیسلامه ڕێكا من یا ڕاسته هوین دویكهفتنا وێ بكهن ، ودویكهفتنا چو ڕێكێن دى نهكهن ، ئهو دێ بهرێ ههوه ژ ڕێكا ئیسلامێ دهنه پاش ] .
