دا كو خهم ڕێكا خۆ
بۆ دلێ مه نهبینت
دنیا وارێ خهم و كۆڤانانه، و ڕێكهكا تژی نهخۆشییه، و سوننهتا خودێ د عهردی دا ئهوه ههر ئێك ژ مه ژییێ خۆ د ڤێ دنیایێ دا دبهته سهری بڤێت نهڤێت دێ گهلهك ڕهنگێن خهم و نهخۆشییان بینت، و مرۆڤ بهرانبهر خهم و نهخۆشییان دو پشكن:
•هندهك ههنه خهم دشێت ههر زوی ڕێكا خۆ بۆ دلێن وان ببینت، و ڕهشه كوینا خۆ لێ ڤهدهت، و وان بێخته داڤێن خۆ، لهو دێ بینی د ئێكهمین جهڕباندن دا ئهو دكهڤن.. و ژ بهر نهبوونا عهزیمێ ل نك وان ڕابوونا وان گهلهك ب زهحمهت دكهڤت.
•و هندهكێن دی ههنه ژ بهر ئهعصابێن وان یێن پیلایی، و عهزیما وان یا موكم خۆ د سهر خهمێ ڕا دبینن، و ههر چهنده نهخۆشی و بهلا دلێن وان وهسا دگڤێشن حهتا ڕۆندك ژ چاڤان ببارن، بهلێ د گهل هندێ ژی خهم نهشێت ڕێكا خۆ بۆ دلێن وان ببینت، یان وان بێخت..
و دا كو خهم ڕێكا خۆ بۆ دلێن مه نهبینت، دا گــوهــدارییا ڤێ شیرهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بكهین: ئیمام ئهحمهد و ئبن حبان ژ عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودی ڤهدگوهێزن، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (مَا قَالَ عَبْدٌ قَطّ إِذَا أَصَابَهُ هَمٌّ وحَزَنٌ: اللّهُمَّ إِنِّی عَبْدُكَ، وابْنُ عَبْدِكَ، وابْنُ أَمَتِكَ، نَاصِيتی بِيدِكَ، مَاضٍ فِیَّ حُكْمُكَ، عَدْلٌ فِیَّ قَضَاؤكَ، أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُو لكَ، سَمَّیْتَ بِهِ نَفْسَكَ، أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِی كِتَابِكَ، أَوْ عَلّمْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ، أَوْ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِی عِلْمِ الْغَیْبِ عِنْدَكَ، أَنْ تَجْعَل الْقُرْآنَ رَبِیعَ قَلْبِی، ونُورَ صَدْری، وجِلاءَ حُزْنِی، وذَهَابَ هَمِّی، إِلا أَذهَبَ اللّه عَزَّ وجَلّ هَمَّهُ، وأَبْدَلهُ مَكَانَ حُزْنِهِ فَرَحًا).
دوعایهكا كورته بۆ ههر كهسهكێ بڤێت ژ بهر كهت، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ههچی عهبدێ خهم و كۆڤانهك بگههتێ و ئهو ڤێ دوعایێ بێژت، خودێ خهم و كۆڤانا وی دێ بهت، و ل شوینا وێ كهیفێ دێ دهتێ.. و ئاشكهرایه كو مهخسهد ب ڤێ دوعایێ نـــه بهس ئهوه مرۆڤ وێ ژبهر بكهت و بێژت، بێی تــــێ بگههت وڕامانێن وێ د هزرا خۆ دا ئاماده بكهت، و فێقییێ وێ د ژینا خۆ دا بچنت.
ئهڤ حهدیسه، یان ئهڤ دوعایه یا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- نیشا مه دای، دوعایهكا مهزنه، چونكی ئهو بیرا مه ل هندهك مهسهلێن مهزن دئینتهڤه، دهمـــێ ئهم ب ڤێ دوعایێ بهرگرییا لهشكهرێ قههر و خهمان دكهین دڤێت ئهم ڤان مهسهلان ل بهر چاڤێن خۆ بدانین..
ژ وان مهسهلان:
1 - خۆشكاندن وئعترافا ب عهبدینییێ:
مرۆڤ دهمێ د سهرێ ڤێ دوعایێ دا دبێژت: ( اللّهُمَّ إِنِّی عَبْدُكَ، وابْنُ عَبْدِكَ، وابْنُ أَمَتِكَ)یا رهببی ئهز بهنییێ تهمه، و كوڕێ بهنییێ تهمه، و كوڕێ بهنییا تهمه. ئهو مرۆڤ خۆشكاندنا خۆ بۆ خودایێ خۆ ئاشكهرا دكهت، و دیار دكهت كو ئهو ب دهیك و باب ڤه بهنی و كۆلهیێن وینه، و ئهگهر مرۆڤی ئعتراف كر و باوهری ئینا كو ئهو و دهیك و بابێن وی ژی ملكێ خودێنه، و خودێیه خودانێ وان، و ژبلی دهرگههێ خودانی وان چو ڕێ نینن ئهو قهست بكهنێ، و كهس نینه ههوار بكهنێ، هنگی ئهو دێ زانت ههر جارهكا مرۆڤ ژ ڤی خودانی غافل بوو، یان ئهڤ خودانه د ههوارا مرۆڤی نههات ئهو مرۆڤ چو هیلاكێ، و ب دورستی بهرزه بوو.
یا رهببی! ئهم و دهیك و بابێن مه ژی ئهوێن بهری مه چووین، ئهم ههمی ملكێ تهینه، و تو خودانێ مهیی، و ههر تشتهكێ خودانی بڤێت د دهر حهقا ملكێ خۆ دا بكهت حهقێ وییه، و بۆ كهسێ نابیت نهرازیبوونا خۆ ل سهر ڤێ چهندێ ئاشكهرا بكهت..
و د گهل ڤێ خۆشكاندنێ مرۆڤ ئعترافێ دكهت كو ئهو بهنییێ خودێیه، و بهنیاتی (عبوودییهت) هندێ دخوازت بهنی د ئهمر و فهرمانا سهییدێ خۆ دا یێ ڕاوهستای بت، خـــۆ بهێلته ب هیڤییا وی ڤه، و دلێ خــــۆ ب وی ڤه گرێدهت، ژ وی بترست، و حــهز ژ وی بكهت، و باوهری ههبت كو ههر قهنجییهكا گههشتبته وی ژ كهرهما سهییدێ وییه.. و گاڤا ئهڤ باوهرییه د هزرا وی دا ئاماده بوو، مهسهلا دویێ دئێت.
2 - بێزاری وئاشكهراكرنا ههوجهیییێ:
وئهڤه ژ گۆتنا د دویڤ دا ئاشكهرا دبت: (نَاصِيتی بِيدِكَ، مَاضٍ فِیَّ حُكْمُكَ، عَدْلٌ فِیَّ قَضَاؤكَ (ئهنییا من یا د دهستێ ته دا، حوكمێ ته ل سهر من ب ڕێڤه دچت، و قهزا و قهدهرا ته د دهر حهقا من دا دادی وعهدالهته. و ئهڤه ئهنجامێ بهرچاڤێ عهبدینیێیه، مادهم تو خودانێ مهیی و ئهم -ویێن بهری مه ژی- عهبدێن تهینه، ئهم بهرانبهر ته دبێزار و بێچارهینه، بێی قهدهر و حهزكرنا ته نه مه ژینه نه مرنه، ههر خۆشی و نهخۆشییهكا بگههته مه ژ تهیه، ههر ڕابوون و ڕوینشتنهكا ئهم دكهین ب تهیه، ئهم دبێ (حهول و قووهتین)، بهلا بت تو ددهی، نعمهت بت كهرهمهكه ژ ته، بهرانبهر ئهمر وفهرمانا ته ئهم تمامهكێ دلاوازین.
و گاڤا مرۆڤی ب دهڤی ئهڤ ئعترافه كر و ب دلی باوهری پێ ئینا، دو باوهرییێن مهزن ل نك پهیدا دبن:
یا ئێكێ: بۆ وی دیار دبت كو بهس خودێیه دشێت خۆشی و نهخۆشییێ بگههینتێ، ڤێجا مادهم هۆسایه ژ خودێ پێڤهتر ئهو ژ كهسێ دی ناترست، و ژ كهسێ دی یێ ب هیڤی نابت، و باوهرییێ دئینت كو ئهو ژی وهكی وی عهبدێن خـــودێــنـــه، و ل بهرانبهر ئهمرێ خودێ دبێچاره و دهست بهرداینه.
یا دووێ: ههر تشتهكێ ب سهری بێت خۆشی بت یان نهخۆشی بت، قهنجی بت یان قهدا و بهلا بت.. ژ خودێیه، و چونكی ئهو عهبدێ خودێ یه و خودێ خودان و خۆشتڤییێ وییه، ئهو ژ ئهمرێ خودێ عێجز نابت، و وی قهناعهتهكا تماما ههی كو ههر تشتهكێ ژ خۆشتڤی بگههتێ یێ خۆشتڤییه، ڤێجا مادهم هۆسایه بۆچی ئهو تهنگاڤ ببت، یان خهم دلێ وی داگیر بكهت؟
و گاڤا ئهڤ باوهری وقهناعهته د سهرێ وی دا ئاماده بوو، مهسهلا سییێ دئێت.
3 - رازیبوونا ب حوكم وقهدهرا خودێ:
وئهڤه د ڤێ پارچهیێ دا دئێت: ( مَاضٍ فِیَّ حُكْمُكَ، عَدْلٌ فِیَّ قَضَاؤكَ( ئهو حوكمێ ته د دهر حهقا من دا دای ب جهـ دئێت، و ئهو قهدهرا ته بۆ من دانای عهدالهته. وحوكمێ خودێ دبت یێ دنیایێ بت وهكی: بوونێ، مرنێ، زهنگینی و فهقیرییێ، خۆشی و نهخۆشییێ.. و هتد، و دبت حوكمێ دینی بت وهكی: ڕێنیشادان و سهرداچوونێ، گوهداری و بێ ئهمرییێ، خێر و گونههێ.. و هتد، و هندی حوكمێ دنیایێیه (یێ كهونی) مرۆڤی بڤێت نهڤێت دێ پێگیریێ پێ كهت، و دبت ئهو پێگیریێ ب حوكمێ دینی (یێ شهرعی) نهكهت، بهلێ د ههر دو حالهتان دا حوكمێ خودێ ب جهـ دئێت.
و تشتێ خودان باوهری ژ كافری جودا دكهت ئهڤهیه: هندی خودان باوهره باوهرییێ دئینت كو ههر تشتهكێ خودێ ئینایه سهری عهدالهته، خۆشی بت نهخۆشی بت، نساخی بت یان سلامهتی بت، خهلات بت یان جهلات بت، و ههر كیژ ههردووان بت یان بۆ جهڕباندنه كانێ دێ خۆ ل بهر گرت یان نه، یان ژی ژ بهر كهدا دهستێ وییه.. بهلێ مرۆڤێ بێ باوهر گاڤا خۆشی گههشتێ د سهر پێ خۆ دا دچت و هزر دكهت ئهڤه ژ بهر عهقلداری و زیرهكییا وییه، و گاڤا نهخۆشی گههشتێ دهلوهشیێت، چونكی هزر دكهت ئهڤه ژ بێ تالعی و خولی سهرییا وییه!
4 - تهوهسسولا ب ناڤێن خودێ:
(أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُو لكَ، سَمَّیْتَ بِهِ نَفْسَكَ، أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِی كِتَابِكَ، أَوْ عَلّمْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ، أَوْ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِی عِلْمِ الْغَیْبِ عِنْدَكَ)ئـــهز ههوارێن خۆ دگههینمه ته و داخوازێ ژ تــــه دكـــــهم ب ههر ناڤهكێ ته ههی، ته ل سهر خۆ دانا بت، یان د كیتابا خۆ دا ئینابته خوارێ، یان نیشا عهبدهكێ خۆ دابت، یان ته ئهو هێلابته د علمێ غهیبێ دا ل نك خۆ. و ئهڤه باشترین ڕێ ووهسیلهیه مرۆڤ خۆ پێ بگههینته خودێ، ناڤێن وی یێن پیرۆز، چ مه زانیبن، چ مه نهزانیبن، و فهرمان یا ل مه هاتییه كرن كو ئهم ب ناڤێن خودێ ههوار بكهینه وی: (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا )(الأعراف: 180) و باشناڤ بۆ خودێ ههنه ڤێجا هوین ب وان دوعایێ ژێ بكهن.
5 - ڕوهنكرنا سنگی ب قورئانێ:
پشتی مرۆڤ عهبدینییا خۆ بۆ خودێ بهرچاڤ دكهت، وبێزاری وبێچارهیییا خۆ ئاشكهرا دكهت، وتهوهسسولێ ل نك وی ب ناڤێن وی دكهت، ژ نوی دێ داخوازا خۆ پێشكێشی خودایێ خۆ كهت: (أَنْ تَجْعَل الْقُرْآنَ رَبِیعَ قَلْبِی، ونُورَ صَدْری، وجِلاءَ حُزْنِی، وذَهَابَ هَمِّی ) ئهز داخوازێ ژ ته دكهم كو تو قورئانێ بۆ دلێ من وهكی وێ بارانێ لێ بكهی یا بهارێ شین دكهت، و بۆ سنگێ من بكهیه ڕۆناهی، قههرا من پێ ڕاكهی، و خهما من ببهی.
و ژ بهر كو ساخلهمییا لهشی د ساخلهمییا دلی ڕایه، و دل ژینێ ددهته سنگی، و سنگ ڕۆناهییێ ددهته لهشی، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- نیشا مه دا كو ئهم دوعایێ ژ خودێ بكهین ئهو دلێن مه ب قورئانێ ئاڤ بدهت، دا گهشاتییا بهارا باوهرییێ زهراتییا پائییزا بێ باوهرییێ ژێ ڤهڕهڤینت، ڤێجا دا پشتی هنگی ئهڤ باوهرییه وان شوینواران نههێلت یێن خهمێ لێ چێكرین، یان كۆڤان دێ لێ چێ كهن..
