سێ شیرهت ژ پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن
ئیمامێ بوخاری ژ پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- ڤهدگوهێزت كو دهمێ وی (موعاذ وئهبوو مووسا) هنارتینه یهمهنێ؛ دا دینی نیشا خهلكێ وێ بدهن، وى گۆته وان: [یسرا ولا تعسرا، وبشرا ولا تنفرا، وتطاوعا ولا تختلفا].
ئهڤه ئێك ژ وان حهدیسانه یێن پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- تێدا هندهك شیـرهتێن پڕ بها ل وان مرۆڤان دكهت یێن كارێ خۆ دكهنه گازیكرن بۆ ئیسلامێ كو ب زمانێ عهرهبی دبێژنێ: (داعیه)، دا ئهو د كارێ خۆ دا دسهركهفتی بن وبهرههمهكێ باش ب گازییا وان ڤه بهێت.
ئاشكهرایه كو نیشادانا ڕێكا دورست بۆ خهلكێ نهزان پیـرۆزترین كاره مرۆڤێ خێرخواز پێ ڕادبت، بهلـێ حهتا ئهڤ كاره یێ ڕاست ودورست بت، دڤێت مرۆڤێ ڕێنیشاندهر یێ زانا وشارهزا بت بهری ههر تشتهكی ب تبیعهتێ گازییا خۆ یا ئهو بهرێ خهلكی ددهتێ، ههر وهسا ب تبیعهتێ وی خهلكی ژی یێ ئهو گازییا خۆ دگههینتێ، چونكی گهلهك جاران مرۆڤێ داعیه ژ بهر نهشارهزاییا خۆ د ئێك ژ ڤان ههردو مهجالان دا سهركهفتنێ د كارێ خۆ دا ب دهست خۆ ڤه نائینت..
وپێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- دهمێ صهحابییهكێ خۆ دهنارته جههكێ دا دینی نیشا خهلكی بدهت، یان حوكمدارییێ ل وان بكهت، هندهك شـیـرهت لێ دكـرن، وبــهرێ وان ددا وێ ڕێـكـێ یا ئـهو سهركهفتنێ پێ ب دهست خۆ ڤه بینن، و ژ وان جاران ئهڤ جاره بوو یا وی دو صهحابییێن خۆ: (موعاذێ كوڕێ جهبهلـی وئهبوو مووسایێ ئهشعهری) تێدا هنارتینه وهلاتێ یهمهنێ دا ئیسلامێ بۆ خهلكی بێژن ودینێ نوی نیشا وان بـدهن، بهری ئهو ژ مهدینێ دهركهڤن پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- هندهك شیرهت ل وان كرن، وبهرێ وان دا سێ مهسهلێن گرنگ پێتڤییه ل سهر زانایێن دینی وگازیكهرێن ئیسلامێ ل ههمی جهـ وههمی دهمــان وان ل بهر چاڤێن خۆ بدانن، دا بهرههمهكێ باش ب گازییا وان ڤه بێت، وئهو ههر سێ شیرهت ئهڤهنه:
یا ئێكێ: (یـسـرا ولا تـعـسـرا) یهعنی: دینی ل بهر خهلكی ب ساناهی بـێـخـن و ب زهحـمـهت نهئێخن.
خودایێ مهزن د قورئانێ دا دبێژت: [یریدُ اللهُ بكمْ الیسرَ ولا یریدُ بكمْ العسرَ] (البقرة: 185) خودێ كـارێ ب ساناهـی بـۆ ههوه دڤێت نهكو یێ ب زهحمهت.
و د حهدیسێن دورست هاتییه پێغهمبهر -سلاڤ لـێ بن- دبێژت: [بعثت بالحنیفیة السمحة] ئهز ب دینێ تهوحیدێ یێ ب ساناهی یێ هاتیمه هنارتن.
مهعنا: ئیسلام دینهكێ ب ساناهییه، وئـهو ئـهحكامێن پێغهمبهر -سلاڤ لـێ بن- پێ هاتییه هنارتن وهسا دئاسێ و ب زهحـمـهت نینن وهكی هندهك كـهس تێ دگههن وبهرێ خـهلكی ددهنێ، وئهو كهسێن (غولووێ) یان (تـهطهرروفـێ) د دینی دا دكهن ودڤێن خهلكی وهسا تێ بگههینن كو كارێ وان ئیسلاما دورسته، ئهو بهری ههر تشتهكی زیانێ دگههیننه ئیسلامێ، وپتر خهلكی ژ دینی دڕهڤینن وگازییا خۆ د چاڤێن مرۆڤان دا كرێت دكهن.
یا دووێ: (بشرا ولا تنفرا) یهعنی: مزگینییێ ب خێرێ بدهنه خهلكی وئـێـكـا هند بكهن وان ب لایێ خۆ ڤه بكێشن نهكو وان ژ خۆ كیڤی بكهن وبڕهڤینن.
ئیسلام ڕێكهكا ناڤنجییه د ههمی حوكم وئهحكامێن خۆ دا، دڤێت ئهڤه باش ل بیـرا مه بت، و د مهسهلا مزگینیدانێ دا گهلهك ئایهت وحهدیس ههنه قهنجییێ ل بــهر مرۆڤـی شرین دكهن ومزگینییێ ب خهلاتێن باش ددهنه مه، و د گهل هندێ ژی گهلهك ئایهت ههنه مرۆڤی ژ خرابییێ دترسینن وگهفهكا دژوار ل مرۆڤی دكهن ئهگهر هات ومرۆڤی ئهو خرابی كرن، دهمێ مرۆڤ بهرێ خهلكی ددهته ئیسلامێ دڤێت ڤان ههردو مهسهلان مل ب مل ڤه ب كار بینت وبهلكی گهلهك جاران دڤێت ئهو مهسهلا مزگینیدانێ بێخته بهری گهفلێكرنێ وترساندنێ، وقـــورئان دهمێ بهحسێ پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- دكـهت دبێژت: [فـقـدْ جاءَكمْ بشیرٌ ونذیرٌ] (المائدة: 19) ب ڕاستی پێغهمبهرهك یێ بۆ ههوه هاتییه هنارتن ئهو مزگینییێ ب باشییێ ددهته ههوه وههوه ژ كرنا خرابییێ دترسینت.
ووهكـی ئاشكهرا ئایهتێ پهیڤا (بشیـر) بهری (نذیر) ئینا؛ دا مه ل گرنگییا مزگینیدانێ هشیار بكهت.. گهلهك داعیه وخوتبهخوین ههنه كار وكهسپێ وان ئهوه خهلكی دترسینن بیست وچار سهعهتان بهحسێ جههنهمێ وعـهزابـێ دكهن ، ههر وهكی بهس بهحسێ عهزابێ وجههنهمێ د شریعهتی دا ههیه، حهتا دهرهجهكێ ئهڤ كارێ وان دبته ئهگهرا هندێ خهلك ژ وان ووهعظ وخوتبێن وان بڕهڤن.. وچهند پـهیـڤـهكــا د جـهـێ خۆ دایه دهمێ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- پشتی پهیڤا (بـشـرا) پـهیـڤـا (ولا تـنـفـرا) ئینا، ههر وهكی دڤێت مه ل هندێ هشیار بكهت كو ئهنـجـامێ گهلهك ترساندنێ یێ (حهتمی) ڕهڤاندنا خهلكییه.
شیرهتا سییێ: (وتطاوعا ولا تـخـتـلفا) یـهعنی: هوین ههردو خۆ ب دهست ئێك ڤه بهردهن، د گهل ئێك بن، وژێك جودا نهبن.
وئـهڤـه تشتهكێ گهلهكێ فهره بۆ زانایان، وبۆ وان كهسان یێن ب ناڤێ دینی دئاخڤن، دڤێت ئهو ههمی ل سهر حهقییێ -كو مهنههجێ كیتابێ وسـونـنـهتێیه- ببنه برایێن ئێك، وڕێكێ نهدهنه كهرب ونهڤیانێ خۆ جهێ خۆ د ناڤ ڕێزێن وان دا بگرت، دا ئـهو بـۆ خهلكی نهبنه نموونهیهكێ خراب، و ژ بهر وان خهلكی ژ دینی بڕهڤت..
مرۆڤێن زانا وداعیه ژ ههمی كهسان پتـر دڤێت ئێك ودو بگرن ، و د خێرا ئـێـك ودو دا بـن، دا بشێن كاری ل خهلكی بكهن وقهناعهتێ بۆ وان چێ كهن، وههر جارهكا زانا وداعیه بهربوونه سهر وچاڤێن ئێك ، ودوژمناتییا ئێك ودو كر، ئهو هنگی دێ بنه ئامیرهتێ كرێتكرنا ئیسلامێ ل بهر چاڤێن خهلكی، و ژ لایهكێ دی ڤه هـێـزا وان دێ بژاله بت ودوژمنێ وان دێ لـێ بسته بت ووان ئێخته بن دهستێ خۆ.
