دا كو رهمهزانا ئهڤ ساله
وهكی یا ههر سال نهبت
بۆ بهرههڤكرنا ڤی بابهتی مفایهكێ زێده مه ژ نامیلكا (الذین لم یولدوا بعد) وهرگرتییه، یا (د. أحمد خیری العمری)، چاپا ئێكێ 1426 ك 2005 ز دار الفكر، دمشق.
یا بۆ مـه بوویه عـهدهت ههر جارهكا رهمهزانێ كارێ خۆ كر، دا ب مێڤانداری ب سهر مه دا بێت، وهێشتا ئهو نهگههشتییه بهر دهرێن مه، تشتێ بهری ههمییێ -وپتر ژ ههمییێ- ئهم هزرێن خۆ تێدا دكهین ئـــهوه كـــانـێ ئهم سفرا خۆ ل ڤێ ههیڤێ دێ چاوا بهرههڤ كهین، وشیڤ وپاشیڤێن خۆ دێ چاوا ب خهمل ئێخین..
بهری رهمهزان بگههته مه ئهم بهریكێن خۆ بۆ ڤهدكهین، وهێشتا مه دهرگههێن خۆ بۆ ڤهنهكرین ئهم (مهطبهخێن) خۆ بۆ ئاماده دكهین، ههر وهكی رهمهزان ههیڤا خزمهتكرنا زكییه وچو ددی نه!
و ل وی دهمێ ئهم بهریكێن خۆ بۆ رهمهزانێ ڤهدكهین دا تاما دهڤێن مه خۆشتـر لـێ بێت گهلهك ژ مه هندی ژێ دئێت چاڤێن خۆ بۆ ڤه دكهن، وبهرههڤییا خۆ دكهن دا بشێن ب ڕهنگهكێ شامل وتمام دویچوون وموتابهعا وێ درامایێ بكهن یا شهیتانی ئاگرێ وێ گهش كری.. ههر وهكی رهمهزان ههیڤا چاڤزلكرنێیه وچو ددی نه!
وههر جارهكا رهمهزان دگههته مه مایكرفوون ل سهر مینبهرێن مزگهفت ودهزگههێن ڕاگههاندنێ بۆ وان گۆتنێن سهد جار دوبارهكی وهزار جار ڤهجوی دئێنه چكلاندن، ژ ئنیهتێ وحهتا تو دگههییه دانا فتران.. ههر وهكی ئهڤه جارا ئێكێیه خهلك ڕۆژییان دگرت!
ڤێجا دێ بینی ههیڤا رهمهزانێ ب هاتنا خۆ ب سهر بهریكێن مه دا دگرت وخالی دكهت، و ب سهر دهڤێن مه دا دگرت وتژی دكهت، د بهر چاڤێن مه ڕا دبۆرت بێی وان ژ بهرێخۆدانا دیمهنێن نه ژ ههژی بگرت، و د بهر گوهێن مه ڕا دچت ووان بۆ گوهدانا گۆتنێن سهدباره ڤهدكهت.. و د گهل ڤێ ههمییێ رهمهزان دئێت ودچت بێی ئهو نێزیكى دلێن مه ببت، ههر وهكی چو رهمهزان ب سهر مه دا نههاتین!
رهمهزان دئێت.. ودهمێ ئهو دئێت تو دێ بینی خۆ خودانێن گونههێن مهزن ژی حهز دكهن خۆ بگوهۆڕن، ووهك (أمر الواقع) ئهو خۆ ب ڕێزێن تۆبهداران ڕا دگههینن، ب ڕۆژێ خۆ برسی وتێهنی دكهن، و ب شهڤێ نڤێژ وتهراویحان دكهن.. بهلـێ د گهل هندێ ژی دهمێ رهمهزان ژ وان دبۆرت دێ بێژی ههر وهكی وان چو رهمهزان نهنیاسینه!
د گهل سفرێن مهزن یێن گهلهك ژ مه ل مهغرهبیێن رهمهزانێ ب ڕێز دكهن، و د گهل وێ بهرسۆژا نهخۆش یا پشتی هنگی دئێته وان، د گهل وێ سالنامهیا هجری یا ئهو بۆ دهمێ سیهـ ڕۆژان ب تنێ ب دیوارێ خۆ ڤه دهلاویسن، وههیڤهكا ب تنێ لـێ ئاگههـدار دبن، و د گهل وان وهعزێن ئهو ههیڤهكێ گوهێن خۆ ژێ تژی دكهن.. گاڤا رهمهزان ژ ناڤ وان بار دكهت تو چو شوینوارێن ڤێ ههیڤێ ل نك وان نابینی.
هێشتا بێهنا رهمهزانێ ژ وان دویر نهكهفتی، وپشتی فتارا ڕۆژا دویماهییـێ ژ رهمهزانێ، دێ بینی ئێك ژ وان جارهكا دی ل وێ پهیمانێ دزڤڕتهڤه یا بهری هنگی وی د گهل شهیتانی گرێدای، ههر وهكی رهمهزانێ بهری هنگی ئهو پێگاڤهكا ب تنێ ژی نێزیكی خودێ نهكری، ههر وهكی وی ڕۆژهكا ب تنێ ژی بـهری هنگی دهست نـــهدایــه وی وهریسی یـــێ بۆ وی هاتییه داهێلان دا ئهو پێ ژ كهندالـێ دنیایێ بێته هلدان وبهر ب مێرگا ئاخرهتێ ڤه بێته هلكێشان.. لهو جارهكا دێ بێژین: ههر وهكی رهمهزان هاتی وچووی بێی ئهو نێزیكی دلێن مه ببت!
د نـــاڤ مـه دا هـنـدهك هـهنـه دهمـــێ رهمهزان نێزیكی وان دبت ئهو ههست ب بێنتهنگییێ دكهن، و ب دهڤی -یان د گهل خۆ- دبێژن: سـیـهـ ڕۆژ! كهنگی دێ خلاس بن؟! بهلێ پشتی رهمهزان دگههته وان وهژمارتنا ژۆردانكی دهست پێ دكهت.. تشتێ ژ ههمییـێ پتر ئهو لـێ ئاگههـدار دبـن بۆرینا دهمییه، ئهو دهمێ بهری هنگی د بهر وان ڕا دبۆری بێی وان ئاگههــ ژێ ههبت یان خۆ لێ هشیار كهن، بهرێ وان دێ مینته لێ، دهقیقه دهقیقه دێ هژمێرن وگاڤ گاڤ دێ حسێب كهن، حهتا هند دبینن هژمارا گههشته دویماهییێ.. وهنگی ئهو وئهم پێكڤه دێ بێژین: ئهڤ ساله چو زوی رهمهزان خلاس!
وئهو ب خۆ رهمهزان ئهڤ ساله ژی وهكی ههر سال چوو، وئهڤ ههیڤه یا ئهم دبێژینێ: رهمهزان وهكی ههر ههیڤهكا دی چوو، نه زویـتـر ونه درهنگـتـر، پا بۆچی ههر سال رهمهزانێ ئهم ڤێ گۆتنێ دبێژین؟ بۆچی ل رهمهزانێ ئهم هنده ب بۆرینا دهمی دحهسیێین، وئهو ل بهر مه زوی دچت؟
ئهها ئهڤه ئهو دهرسا مهزنه یا رهمهزانێ دڤێت نیشا مه بدهت، ومه دڤێت ئهم ههوه لێ هشیار بكهین، وئهگهر رهمهزان ڤێ دهرسێ ب تنێ نیشا مه بدهت ئهو تێرا هندێ ههیه كو ڤێ رهمهزانا مه وه لێ بكهت كو وهكی چو رهمهزانێن بۆرین نهبت.
ڕۆژێن عهمرێ من.. ویێن عهمرێ ته ژی.. وهكی ڕۆژێن ڤێ ههیڤێنه، دهمێ تو ل سهری بهرێ خۆ ددهیێ دێ بێژی: چهند ددرێژن! وگاڤا ته هژمارتنا ژۆردانكی دهست پێ كر، وته ڕێكا خۆ د گهل دا ڕێ ژ نوی تو دێ پێ حهسیێی كانێ ئهو چهند خۆش یێن دبۆرن، ل دهسپێكێ ته ئاگههــ ژ بۆرینا وان یا ب لهز نابت، بهلێ گاڤا حهتاڤ زهرك د ڕۆژا ژییێ ته ئالیا، وتو گههشتییه ئێڤارا خۆ یا درهنگ هنگی ژ نوی ب طان وتی ڤه تو دێ بێژی: چو زوی عهمرێ من بۆری!
بینه سهر هزرا خۆ هنگی خوزییا ته یا مهزن دێ چ بت؟ وپهشێمانییا ته دێ ژ چ بت؟
یا ژ من ڤه خوزییا وی دێ ئهو بت وی سهر ژ نوی ڕۆژێن خۆ دهست پێ كـربـان، دا وی زانیبا كـانـێ چـاوا ئهو دێ وان بۆرینت، پهشێمانییا وی دێ ژ وی دهمی بت یێ ژ وی چووی بێی ئهوی ئاگههـ ژێ ههبت.
رهمــهزانـــا ئــهڤ ساله ئـهگـهر تـه بـڤێت وهكی رهمهزانا بۆری نهبت، بلا ئهو ب هاتن وچوونا خۆ وێ قفلا ئاسێ ڤهكهت ئهوا ته ل سهر دلێ خۆ دانای، ئهو قفلا خهم وكهسهرێن ژینێ ل سهر دانای، خهما ل سـهر بـۆرییـێ تـژی وهستیان، وكهسهرا ژ پاشهڕۆژا مژ ومۆران تێ ئالیای وتاری كری.. ل وی دهمێ خهلك بهریكێن خۆ بۆ رهمهزانێ ڤهدكهن، تو دلێ خۆ بۆ ڤهكه، دا وهختێ ئهو دمینت پاشی دچت ته دهولهمهند بكهت نهكو دل ب كهسهرهكێ دهست ڤالا!
* * *
ب چاڤێ بازار وبازرگانییێ ئهگهر ئهم بهرێ خۆ بدهینه رهمهزانێ دێ بینین ئهو باشترین (مهوسمه) بۆ وی مرۆڤی یێ بڤێت سهرمالێ خۆ زێده بكهت، وفایدێ خۆ سێ قات وچار قات لـێ بكهت.
مرۆڤهكێ بازرگان ئهگهر تو بێژییێ: ل ڤلان سویكێ (صهفقهیهكا تجاری) یا ههی ههچییێ پێ ڕاببت ههر دینارهكێ دههـ بۆ پێڤه دئێن، وهندهك جاران فایده پتر لـێ دئێت، حهتا كو فایدێ ئێك دینارێ دگههته حهفت سهدێ بهلكی پتـر ژی.
هنگی ههلویستێ وی دێ چ بت؟
ئهگهر تو چوویه دكانهكێ دا تشتهكی بۆ خۆ بكڕی، وته دیت دكانداری گهلهك كهیفا خۆ ب ته ئینا، جههكێ خۆش بۆ ته چێكر دا لێ روینیه خوار، وئهو تشتێ ته دڤێت ب بهایهكێ ئهرزانتر ژ سویكێ دا ته، و د سهر ڕا دیارییهك ژی پێشكێشی ته كر.
هنگی ههلویستێ ته دێ چ بت؟
مرۆڤهكێ ته نهنیاست ئهگهر تو دیتی وپویتهیهكێ زێده ب ته كر، تو برییه نك خـۆ وقـهدرێ تـه گـهلهك گـرت، وداخواز ژ ته كر كو پهیوهندییێن خۆ د گهل ته ب هێز بێخت، وته ب نك خۆ ڤه بكێشت دا تو حهز ژێ بكهی، بهرانبهر ڤێ (تهصهرروفا) وی یا (جهذذاب) ههلویستێ ته دێ چ بت؟
وبهری تو بهرسڤێ بدهی دێ بێژمه ته: مهتهلا رهمهزانێ ژی یا ب ڤی ڕهنگییه.. ل وی دهمێ ژ بهر هاتنا ههیڤا رهمهزانێ ل عهردی گرانی دكهفته ســویـكـا بهنییان، وبازرگان كهیسا خۆ ل خهلكی دبینن دا بهریكێن وان داقوتن، ل سویكا خێران ل عهسمانی (تهنزیلاتهكا مهزن) دئێته ڕاگههاندن.. دهرگههێ ژێبرنا گونههان دئێته ڤهكرن، وتهرازییا زێدهكرنا خێران دئێته گرانكرن، ڕێكا بهحهشتێ دئێته خۆشكرن و ب ساناهیكرن، ودهرگههێن جههنهمێ دئێنه دائـێـخسـتـن، وئهوێ كارێ باش یــێ بــچـویك ئهگهر ل ڤێ ههیڤێ بێتهكرن، ئهو ل نك خودێ گهلهك مهزنتر لێ دئێت ژ وی كارێ باش یێ مهزن ئهگهر هات وئهو ل ههیڤهكا دی ژبلی رهمهزانێ بێتهكرن.
وئهگهر عهدهت ئهو بت ههر جارهكا تو دكهڤییه ناڤ بازارهكێ دا كڕین وفرۆتنێ بۆ خۆ بكهی، وپشتی تو ب كارێ خۆ ڕادبی و ژ سویكێ دهردكهڤی، دێ بهرێ خۆ دهیێ كانێ ئهو فایدێ تو پێ ژ بازارێ دهركهفتی چیه؟ وكانێ ڤێ بازرگانییێ چ ل ته زێده كرییه؟
مهعنا: دهمێ هێژ تو ل بازارێ تو حسێبا خۆ یا ب دورستی ناكهی، چونكی شهرت ئهو فایدهیه یێ پشتی دهركهفتنا ژ بازارێ بۆ ته دمینت، وشهرت ئهو سهرماله یێ پشتی ب دویماهی هاتنا (صهفقێ) ل ته زێده دبت..
وئهگهر ئهم ب ڤی چاڤی و ب ڤێ حسێبێ بهرێ خۆ بدهینه رهمهزانێ، دێ بۆ مه دیار بت كو رهمهزان بۆ رهمهزانێ ب خۆ نینه، رهمهزان بۆ وان یازده ههیڤانه یێن پشتی رهمهزانێ دئێن.
دهمێ تو ژ رهمهزانێ دهردكهڤی، وتو ل بهر قۆدیكێ ڕادوهستی دا كارێ خۆ بۆ جهژنێ بكهی، گاڤا چاڤێن ته ب گهردهنا ته كهفتن، پیچهكێ ڕاوهسته وڤێ پسیارێ ژ خۆ بكه:
- ئهرێ ل ڤێ ههیڤا بۆری من ئێكا هند كرییه كو ئهڤ گهردهنا من ژ ئاگری بێته ئازاكرن؟
وپشتی رهمهزان كارێ خۆ دكهت و ژ ناڤ مه بار دكهت، بهرێ خۆ بدێ كانێ ڤێ ههیڤێ گوهۆڕینهك ب سهر ته دا ئینایه یان نه؟
حسێبێ د گهل خۆ بكه.. ئهرێ ته فایدهیهك بۆ خۆ ژ وێ (تهنزیلاتا مهزن) دیت یا كو ل رهمهزانێ تو گههشتییێ یان نه؟
ئهگهر بهرسڤا ته بۆ ڤان پسیاران (نه) بت، لێ بگهڕیێ كانێ خهلهتی وخهلهل د كیڤه دا ههیه، چونكی مرۆڤێ بازرگان دهمێ بێ فایده ژ بازارێ دهردكهڤت، ئهو خهلهتییهكا وی ههیه!
د سالـێ دا ل ههیڤهكا ب تنێ ئهڤ ڕهنگه (تهنزیلاته) ل بازارا خێران دئێته ڕاگههاندن، ئهو كهسێ بڤێت دشێت تێرا سالهكێ سهرمالێ خۆ تێدا زێده بكهت، وههمی ڕهنگێن هاریكارییێ ژی بۆ فایدهكرنێ ل ڤی مهوسمی دئێنه پێشكێش كرن.. شهیتان دئێنه گرێدان، دهرگههێن جههنهمێ دئێنهگرتن، ویێن بهحهشتێ دئێنه ڤهكرن، چو (تهشویش) ل سهر ته نائێتهكرن، ئێك خێرا تو بكهی دههـ قات وسهد قات دئێته مهزنكرن حهتا دگههته حهفت سهد قاتییێ..
ههیڤهكا ب تنێیه ئهگهر ته ئهو بۆ خۆ ب دهلیڤه زانی وباش (ئستغلال) كر بهری ئهو وهكی بهفرا ل بهر تاڤێ بحهلیێت و ژ ناڤ دهستێ ته دهركهڤت، تو دێ یێ سهرفایده بی، وئهگهر ئهو ژ ته بۆری و ژ دهست ته دهركهفت فایدێ ته ناكهت تو بێژی: بلا بۆ سالهكا دی بت، چونكی كهسێ كهفالهت نهدایه ته كو حهتا سالهكا دی تو دێ مینی، هزرێن خۆ بكه رهمهزانا پار چهند كهس وهكی ته دساخ وساخلهم بوون، ڤێ رهمهزانێ دهفتهرا وان یا هاتییه پێچان وبهلگێ وان یێ هاتییه وهریان، ونوكه ئهو ل بن سیبهرا دو كێلیان یێن هاتینه رازاندن؟
نه دویره گهلهك ژ وان تهخسیرییا خۆ ل رهمهزانا پار ب هندێ پنی كر بت كو سالهكا دی ئهو دێ بهدهل ڤهكهن، بهلێ گاڤا رهمهزان هاتی ب وان ڕا نهگههشت، چونكی وان دهست ب وهغهرا خۆ یا دویر كربوو.
رهمهزان دهلیڤهیهكا مهزنه، مهوسمهكێ مهزنه، زوی دبۆرت، لهو زوی خۆ ڤێڕا بگههینه، ئهگهر نه دهست ڤالا و دل ب كهسهر تو دێ ژێ دهرباس بی!
* * *
ڕاسته رهمهزان ههیڤا ڕۆژیگرتنێیه وهكی ئهم دزانین، بهلێ تشتێ بهرچاڤ یێ ئهم د رهمهزانێ دا دبینین -ژبلی ڕۆژیگرتنێ- نڤێژه.. رهمهزان دهمێ دئێت ئهو گهلهك كهسێن نهنڤێژكهر ژ مه پال ددهت كو ئهو دهست ب كرنا نڤێژان بكهن، مهعنا: رهمهزان ب ڕهنگهكێ نه ئێكسهر مه ب لایێ نڤێژێ ڤه دكێشت وگهلهك گونههكاران ژ مــه ئـهوێن یازده ههیڤان ژ سالێ دویر ژ نڤێژێ ونڤێژكهران دژین ب نك نڤێژێ ڤه پال ددهت..
گاڤا دبته رهمهزان ودهرگههێ لێبۆرینا ژ گونههان دئێته ل تاقكرن، ئهو گونههكار ڤێ ههیڤێ بۆ خۆ ب دهلیڤه دزانن دا كو (عهددادێ) هژمارتنا گونههێن خۆ (صفر) بكهن.. وئێكهمین تشتێ ئهو هزرێ تێدا دكهن د گهل هاتنا ههیڤا رهمهزانێ گرتنا ڕۆژیانه، و ژ بهر وی (جهووێ) ڕۆژیگرتنێ یێ رووحی یێ د ڤێ ههیڤێ دا ل ههمی جهان بهلاڤ دبت، ئهو ئنیهتا ڕۆژیگرتنێ دئینن ودخوازن دهلیڤێ ژ دهست خۆ نهكهن، وگاڤا رهمهزان دئێت وئهو خۆ دبینن ڕۆژیگر وحهتا خێرا وان یا تـمـام بـت وزهحمهتا وان د بهر ئاڤێ دا نهچت -وهكی ئهو هزر دكهن- دێ بینی ئهو هندهك پێگاڤێن دی ژی بهر ب خودایێ خۆ ڤه دچن..
جلك وسهروبهرێ وان دئێته گوهاڕتن، ڕهفتارا وان -حهتا حهددهكی- دئێته قهیدكرن، وكارێ وان ژ یێ بهرێ دئێته جوداكرن، وتشتێ مه دڤێت ل ڤێرێ بێژین ئــهڤــهیـــه: ئـــهو گونههكار ئنیهتا نڤێژكرنێ ژی دئینن، بـۆ هندێ دا ڕۆژییێن وان د بهطال نهبن وزهحمهتا وان د بهر ئاڤێ دا نهچت!
و د گهل ڤێ هزرا ساده یا ئهو دكهن، بهلـێ ئهو هزر حهتا حهددهكێ مهزن یا ژ ڕاستییێ ڤالا نینه، چونكی ب ڕاستی ههر كارهكێ ههبت -نه ب تنێ ڕۆژی- بێی كرنا نڤێژان یێ خرشه! لهو دێ بینی خۆ ئهو كهسێن ژ بێ خیرهتی یان خهمساری دویر ژ نڤێژێ دژین، گاڤا خۆ بهرانبهر ڤێ ڕاستییێ دبینن ودلێ خۆ دبهنه لێبۆرینێ، گاڤا دلێن خــۆ بــۆ رهمهزانێ ڤهدكهن، د گهل ڕۆژیگرتنێ دهست ب كرنا نڤێژان ژی دكهن، وئهو ب ڤی ڕهنگێ عهمهلی ڕادگههینن كو بێی نڤێژ چو كار دمفادار نابن.. وئهڤ (ئقرارا وان یا عهمهلی) یا رهمهزان ب ڕهنگهكێ نـه یـێ ئێكسهر ژ وان چـێ دكهت ئێكا هند ژ وان چێ دكهت ههر ئێك ژ وان د ڤێ ههیڤێ دا -ژ بهر ڕۆژییێ- كێم كێم پێنج سهد ركاعهتێن نڤێژێ بكهت.. پێنج سهد ركاعهت یهعنی هزار سوجده.
وبلا پیچهكێ د گهل ڤێ هژمارێ ڕاوهستین..
دهمێ تو د هـهیـڤـهكـێ دا هـزار جــاران ئهنییا خـــۆ -كو ب بهاترین ئــهندامه د لهشی دا- بۆ خودێ ددانییه عهردی، دهمێ تــــو د هــــهیـــڤـــهكێ دا هزار جاران ژ بلندییا خۆ دئێیه خوارێ وخۆ بۆ وی دچهمینی، هزار جاران تو مهزنییا خۆ دشكێنی وقهستا وی دكهی، وسێ هزار جاران ئعتـرافێ ب ئهزمانێ خۆ تو دكهی ئهوه خودایێ ته یێ بلندتر. ئـــهرێ تـــو بێژی ئهڤ ههمییه چو مهشاعرێن تایبهت د دلـێ ته دا پهیدا نهكهت؟
بلا مهخسهدا ته ئهڤ چهنده نهبت ژی دهمێ ته كرییه دلێ خۆ كو ژ بهر ڕۆژییان تو دهست ب كرنا نڤێژان بكهی، بلا ئارمانجا ته ژ كرنا نڤێژان د ڤێ ههیڤێ دا بهس ئهو بت چو كێماسی نهگههته ڕۆژییێن ته، بهلـێ.. ما نه تشتهكێ غهریبه سێ هزار جاران مرۆڤی ب ئهزمانێ خۆ ئعتـرافێ ب ڤیانهكێ بكهت، وئقرارێ ب ڕاستییهكێ بكهت، پاشی ئهو ئعتـراف وئهو ئقرار وهكی پهقیشكێن ئاڤێ بچن وچویێ ل دویڤ خۆ نههێلن؟!
د گۆتنهكا خۆ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- مهتهلهكێ ل سهر ههر پێنج نڤێژان بۆ مه دئینت، مهتهلا ڕویبارهكێ بۆش وپاقژ وزهلال ئهگهر د بهر دهرگههێ مالا مــرۆڤــی ڕا بچت ومرۆڤ ڕۆژێ پێنج جاران خۆ تێدا بشۆت، ئهرێ تشتهك ژ قڕێژا وی دێ مینت؟
وبهری هوین بێژن: ئه یان نه، ودویر ژ مهسهلا مان ونهمانا قڕێژێ، من دڤێت ههوه ل لایهكێ دی یێ ڤهشارتی ژ ڤێ مهتهلـێ ئاگههـدار بكهم، ئهو كهسێن ل بهر لێڤێن ڕویباران دژین، وبۆ دهمهكێ درێژ ههڤالینییا وان د گهل ڕویباری دمینت، وه لێ دئێن ڕویبار دبته پشكهك ژ ژینا وان، دبته پارچهیهك ژ كهسینییا وان، ل سـپـێـدێ ل سـهر دیـتـنا ڕویباری چاڤێن خۆ ڤهدكهن، و ب شهڤێ د بهر دهنگێ وی ڕا دنڤن، دهمێ ئێك ژ وان ب بێنتهنگییێ دحهسیێت یان خهمهك د حهفكا وی ڕا دگرت، دێ چت قهستا ڕویباری كهت ههڤالـێ خۆ یێ ئهمین دا دلێ خۆ بۆ ڤهكهت وخهما خۆ بۆ بێژت.
ئهڤه مهتهلا ههڤالینییا نڤێژكهرییه ژی د گهل نڤێژێ.. بهلكی ڤیانا ته بۆ نڤێژێ د گهل ركاعهتا ئێكێ دهست پێ نهكهت، بهلكی ههر ژ ڕۆژا ئێكێ تو تامێ ژێ وهرنهگری، چونكی خوشیبرنا ب نڤێژێ دهم وصهبر پێ دڤێت، وهلییهك ژ وهلییێن خودێ دبێژت: بیست سالان من خۆ ب كرنا نڤێژێ ڤه وهستاند حهتا ئهز شیایم بیست سالان خۆشییێ پێ ببهم.
رهمهزان ب ڕهنگهكێ نــه یــێ ئێكسهر بـهرێ مـه ددهتـه هـنـدێ كو ئهم تامێ ژ نڤێژێ وهرگرین، تامهكا وهسا ڤیانا وی ڕویباری د دلێ مه دا بچینت ئهوێ ڕۆژێ پێنج جاران د بهر دهرگههێ مه ڕا دبۆرت، ڤیانهكا وهسا دلی فێری هندێ بكهت ئهو ڤێ شعوورێ ب خودان بكهت ومهزن بكهت حهتا ببته عشقهكا دژوار.
رهمهزان پارچهیهكا عهردێ ب بها ل سهر لێڤا ڕویباری ددهته مرۆڤی، وئهو مرۆڤی فێری مهلهڤانییان ژی دكهت.. بهلـێ مادهم مهسهله یا ب ڤی ڕهنگییه ئهرێ بۆچی هندهك مرۆڤ ههنه پشتی فێری ژینا ل سهر لێڤا ڕویباری دبن، پشتی ڕۆژێ پێنج جاران مهلهڤانییان تێدا دكهن وخۆ ب ئاڤا وی یا زهلال دشۆن جارهكا دی پشت ددهنه ڤی ڕویباری و ب هندێ رازی دبن كو بچن ل عهردهكێ هشك وزوها دانن؟
تو بێژی ژ بهر هندێ بت چونكی وان ب دورستی حهجمێ وێ قهنجییێ نهزانییه یا ئهو كهفتینه تێدا؟ یان ژی شهیتانێ وان گهلهك یێ ب هێزه ودشێت وان ب لایێ خۆ ڤه بكێشت؟
* * *
جــارهكـا دی دێ بێژین: بـۆچـی د ناڤ مه دا هندهك ههنه پشتى رهمهزان ب دویماهی دئێت ئهو پهیمانا خۆ د گهل خودێ دشكێنن ودوباره ل ههڤالینییا خۆ د گهل شهیتانی دزڤڕنهڤه؟
وجارهكا دی دێ بێژین: ئهرێ تو بێژی ژ بهر هندێ بت چونكی وان حهجمێ وێ قهنجییێ ب دورستی نهزانییه یا ئهو ل ڤێ ههیڤێ كهفتینێ؟ یان ژی ژ بهر هندێ بت چونكی شهیتانێ وان گهلهك یێ ب هێزه؟
وئهڤ بهرسڤه دو مهسهلێن سهرهكی د پهیوهندییا مه دا د گهل خودێ ل بهر مه ڤهدكهت:
یا ئێكێ: زانینا حهجمێ وێ نعمهتێ یا خودێ د گهل بهنییێ خۆ دكهت، دهمێ ئهو بهرێ وی ددهته عهبدینییا خۆ.
ویا دووێ: ههستكرنا ب وێ هێزێ یا مرۆڤی ههی ووێ لاوازییێ یا شهیتانی ههی، ئهگهر هات ومرۆڤی خۆ دا د گهل كاروانێ عهبدینییا خودێ.
ومـــرۆڤ ئـــهگــهر دورسـت هزرا خۆ د رهمهزانێ دا بكهت دێ زانت كو ئێك ژ ئارمانجێن مهزن یێن د پشت گرتنا ڕۆژییێ ڕا ل ڤێ ههیڤێ ههی ئهوه ئهم بزانین كانێ چهند نعمهتهكا مهزن مرۆڤ تێدا دژیت دهمێ ئهو ههست ب حهجمێ وێ هێزێ دكهت یا وی ههی.
رهمهزان دخوازت ئهم ب سهر وان لایێن هێزێ هلببین یێن د هندۆرێ مه دا ههین، ب سهر هلببین، وهلسهنگینین، و ب خودان بكهین، وپێش بێخین، یان چونه چونه ئهم بزانین كو د شیان دا ههیه ئهم ب سهر ڤێ چهندێ هلببین.
كو تو بزانی تو یێ ب هێزی ونهیارێ ته یێ لاوازه، یان تو دشێی یێ ب هێز بی ونهیارێ خۆ لاواز بكهی، ئهڤه ئێك ژ مهزنه ئارمانجێن ههیڤا رهمهزانێیه، یێن مخابن نه ئهم ل بیرا خۆ دئینینهڤه، ونه خوتبهخوینێن مه بیرا مه لـێ دئیننهڤه!
رهمهزان ب قانوینا خۆ یا (صارم) دهمێ وه ل ته دكهت تو ههست بكهی كـو تـو ئهندامهكی د لهشـێ جـڤـاكهكا مهزن دا، خۆ خوارن وڤهخوارنا ته ژی د گهل وان دهســـت پـــێ دكــــهت و ب دویماهی دئــێتتت، نه كو تو كهسهكێ ب تنێ یی ب كهیفا خۆ سهروبهرێ خوارن وڤهخوارن وهشیاربوون ونڤستنا خۆ دنهخشینی.
ورهمهزان ب (جهووێ) خۆ یێ رووحی باوهرییێ ل نك ته پهیدا دكهت كو ههر نڤێژهكا د گهل برایێن ته بت ژ ئهندامێن جڤاكێ، دێ بۆ ته ب بیست وحهفت نڤێژان ئێته هژمارتن.. لهو ئهو بهرێ ته ددهته جماعهتێ، دا تو ههست بكهی كو تــو د گـــهل بـــرایــێــن خـــۆ بــی تو بیست وحهفت ژ وان كهسان دئینی ئهوێن خۆ ژ جماعهتێ ڤهدهر دكهن، ههر وهكی رهمهزانێ ب ڤێ ئێكێ دڤێت تو هێزا خۆ یا رووحی ویا لهشی ژی ژ كۆمێ وهربگری، ههست بكهی كو تو ب برایێن خۆ یێ خودان هێزی، وهندی ملێ ته ب ملێن وان ڤه بت تو د نعمهتا ئێكبوونێ دا دێ ژی و ژ مــوصـــیــبــهتــا ژێـكـڤـهبوونێ دێ یێ پاراستی بی، لهو شهیتان نهشێت ب لاوازییا خۆ هێزا ته بشكێنت.. وهكی (جوزهیئێ) ههبوونا خۆ ژ تهفاعول وپێڤهنویسیانا د گهل (جوزهیئاتێن) دی پهیدا دكهت.
رهمهزان ب وێ شعوورا جهماعی یا ئهو ل نك ڕۆژیگری پهیدا دكهت كاری بۆ هندێ دكهت ههر ئێك ژ مه ههست ب وێ حهلیانێ بكهت یا بۆ كهسینییا وی یا كت د كهسینییا جڤاكێ یا كۆم دا چێ دبت، هـهر ئێك ژ مه بزانت كو (جوزهیئاتێن) وی هێدی هێدی د ناڤ یێن جڤاكێ دا یێن دحهلیێن، و (ذهرراتێن) وی یێن دئێنه پالدان، دا ژ زیندانا توخویبێن خۆ یێن (ذاتی) دهركهڤن وتێكلهلی وان (جوزهیئات وذهرراتان) ببن یێن ل دهور وبهران هــهین، و د ئێك چارچووڤهیی دا تهفاعولـێ بكهن وببنه ئێك.
نڤێژ ب تایبهتی ئهگهر یا ب جماعهت بت ڤێ چهندێ دكهت.. خۆ دهمێ تو یێ ب تنێ ژی وته بڤێت ڕابی نڤێژێ بكهی، نـــڤــێــژ دێ تـه مهجبوور كهت تو ب ئهزمانێ جماعهتێ باخڤی، ب ئهمانێ كۆمێ نه یێ خۆ ب تنێ، ئهو دێ ته مهجبوور كهت تو بێژی: ( إياك نعبد وإياك نستعين(5)ئهڤ گۆتنه یا بێی وێ نڤێژ یا دورست نابت، بیرا ته ل هندێ دئینتهڤه كو تو ئێكی د ناڤ كۆمهكا مهزن دا، نڤێژ ب ڤێ چهندێ دبێژته ته: بێی تو سهربـخـۆیییا خۆ ژ دهست بدهی تو نهشێی توخویبێن كهسینییا خۆ دهسنیشان بكهی حهتا تو تهفاعولـێ د گهل وێ كۆمێ نهكهی یا تو د ناڤ دا دژی.
ودویر ژ فهلسهفه ووهربادانا ئاخفتنێ دهمێ رهمهزان ب ڕۆژی ونڤێژێن خۆ ههستكرنا ب (ئنتمائا جهماعی) د دلێن مه دا پهیدا دكهت، ئهو ئێكا هند ژ مه چــێ دكـــهت هــهر ئێك ژ مه هێزا خۆ ژ كۆمێ وهرگرت، و ل شوینا ئهو ههست ب هێزهكا ب تنێ بكهت ئهو پێ بحهسیێت كو وی هێزا كۆمهكێ ههیه.. لهو دهمێ ئهو ژ فـێرگـهها رهمهزانێ دهردكهڤت -ئهگهر ب سهركهفتن ئهو دهركهفت- ئهو دێ هـــهســـت كـــهت كو ب هێزترین مرۆڤ ل ســـهر ڕوییێ عـــــــهردی ئهوه، ویا ب زهحمهته مرۆڤێ ئهڤ ههستكرنه ل نك ههبت ڕابت ژ بهر خۆشییهكا ئهرزان یان دلچوونهكا بێ خێر ب ڤێ قهنجییا مهزن نهحهسیێت.. ڤێ خۆشییێ ژ دهست بــــدهت، وڕابــــت دویكهفتنا شـــهیــتــانی بكهت، پشتی وی ههیڤهكا دورست و ب ڕهنگهكێ عهمهلی بنهجـهـ كری كو ئهو یێ ب هێزه وشهیتانێ وی یێ لاوازه.
بێ عهقلیهكا مهزن پشتی سهركهفتنێ مرۆڤ ب پییێن خۆ بهر ب شكهستنێ ڤه بچت، و ب دهستێن خۆ ڕابت خۆ تهسلیمی دوژمنی بكهت، ب هێجهتا هندێ دویر نینه ئهو یێ لاواز بت!
* * *
ههچییێ ب دورستی دلـێ خۆ بۆ رهمهزانێ ڤهكهت، رهمهزان دێ وی كهته ئێك ژ (نوخبێ)، ژ دهستهكا هلبژارتی یا بلند د جڤاكێ دا.. رهمهزان دێ شعوورهكا وهسا ل نك وی پهیدا كهت كو ئهو ژ تهخهیا بلنده، ژ كۆما ناڤدار وخودان بهخته.
ووه نهبت كهسهك ژ ههوه هزر بكهت كو مهخسهدا من ب كۆما ناڤدار وخودان بهخت ئهو كهسن یێن بهرێ كامیره وبلاجكتۆران بۆ دئێتهدان، یان وێنهیێن وان ل سهر بهرگێ ڕۆژنامه وكۆڤاران دئێنهدانان.. نه!
ومـــهخـــســـهدا مــن پێ نه ئهو كهسن ژی یێن دهمێ ل سهر لێڤێن جادهیان ب ڕێڤه دچن سهرتبل ب نك ڤه دئێنه درێژكرن، وچاڤ پێڤه دمینن.. نه!
ئهوێن هه -د گهل وێ هزرا مهزن یا خهلك ژێ دكهن- نه ژ وێ دهستهكا هلبژارتی وبلندن یا ئهم بهحس ژێ دكهین.. د گهل وێ ڕۆناهییا بۆ وان دئێتهدان ئهو نه ژ وێ (نوخبێنه) یا رهمهزان مرۆڤی ددهته د گهل، ئهو نوخبا رهمهزان مرۆڤی ڤێڕا دگههینت هندهكێن دینه.
هندهكن دهزگههێن ڕاگههاندنێ ل دویڤ دهنگ وباسێن وان ناچن وبهلاڤ ناكهن، بارا پتـر ژ خهلكی وان نانیاسن، بهلێ ناڤ ودهنگێن وان د ناڤ كۆما بلندتر دا ژ ملیاكهتان دبهلاڤن، چونكی ملیاكهت ل دویڤ دهنگ وباسێن وان دگهڕیێن!
ئهو ئهون یێن خودێ وهسا حهزكری كو وان ل وی دهمی هشیار بكهت وببهته دیــدارا خــــۆ دهمـــێ خـــهلك هـهمی د خهوا گران دا دبێ ئاگههـ.. ئهو ئهون یێن ل سهرێ سحاران خهوێ ژ چاڤێن خۆ ڤهدڕهڤینن، و د ناڤ پێلێن تارییا شهڤێ دا وهكی عاشقهكێ شهیدا خۆ ژ دهمێ خۆ ڤهددزن، وخۆ ژ زێرهڤانییا رهقیبان ڕزگار دكهن، بارێ غهفلهتێ وخۆشییا نڤستنێ ژ سهر ملێن خۆ ددانن، دا قهستا ژڤانێ خۆ یێ ڕۆژانه د گهل خۆشتڤییێ خۆ یێ مهزن بكهن.
هــــزر بـكـه.. د ناڤـــبــهرا هزاران مرۆڤان دا خودێ ته هلبژێرت دا ببییه ئێك ژ وێ كۆما بچویك یا قهستا مالا وی دكهن و ب دیدارا وی شاهی دبن، ژ وان كهسان یێن ملیاكهت دئێن و ل دیوانا وان ئاماده دبن، وناڤێ وان د دهفتهرێن خۆ دا دنڤیسن، وگاڤا دزڤڕنه عهسمانی وپسیار ژ وان دئێتهكرن: ههوه چاوا عهبدێن من دیتن؟ ئهو دبێژن: ئهم هاتینه نك وان ووان نڤێژ دكر، وئهم ژ نك وان هاتین ووان نڤێژ دكر.. مـه ئـهو دیـتـن ئهو ژ وان كهسان بوون یێن هاتینه دیدارێ، خۆ هشیاركری ل وی دهمێ خهلك یێ نڤستی، قهستا مزگهفتێ كری بۆ نڤێژا سپێدێ.
ئهگهر ته خۆ دا د گهل ڤێ دهستهكێ.. ملیاكهت دێ ناڤێ ته د ناڤ كۆما بلندتر دا بهلاڤ كهن، ڤێجا چاوا تو ژ وان كهسان نهبی یێن ناڤدار وخودان بهخت؟ ما تو نه ژ وانی یێن خودێ ڤیای وان هشیار بكهت، و ل ژڤانێ سهرێ سحارێ وان داخواز بكهت؟
ڤێجا ئهگهر تو ژ وان كهسان بی یێن دلێن خۆ بۆ رهمهزانێ ڤهدكهن، رهمهزان ب تهعدایی دێ ته كێشت دا تو ژ وان كهسان بی یێن ل ژڤانێ سحارێ ئاماده دبن، ما تو ڕانابییه پاشیڤێ.. پاشیڤهكا نێزیكی بانگێ سپێدێ؟ دا پشتی هنگی بچی قهستا نڤێژا سپێدێ ل مزگهفتێ بكهی؟
دێ چـــی.. تارییا شـهڤـێ تـــه ژ ژڤانی پاشڤه نابهت، دێ چی دا ئهو چوونا ل تارییێ ل ڕۆژا حهشرێ بۆ ته ببته ئهو ڕۆناهی یا ڕێكا بهحهشتێ ل بهر ته ڤهدكهت، ل ههیڤهكا تمام رهمهزان دێ وه ل ته كهت تو وی دیمهنێ عهجێب ببینی یێ ل دهمێن دی یێن سـالـێ خـــهون نههێلت تــو ببینی، دیمهنێ بوونا ڕۆناهییێ ژ ناڤ جهرگێ تارییێ!
ڤێجا بۆچی دهمێ رهمهزان دچت جارهكا دی تــو ل غهفلهتێ دزڤڕییهڤه، وخۆ ژ دهستهكا هلبژارتی وبهختهوهر ڤهدهر دكهی؟
گاڤا رهمهزان چوو بهرێ خۆ بده خۆ، حسێبێ د گهل خۆ بكه: ئهرێ رهمهزانێ شیایه ته پـتـر نـێـزیكی خـودێ بكهت یان نه؟ دا بزانی كانێ رهمهزان ژ ته چوویه یان نه!
