شێخێ زاهدان
شێخ عهبدلقادرێ گهيلانى
شـێـخ عهبدلقادرێ گـهيـلانى -خودێ ژێ ڕازى بت- ئێك ژ وان زانايێن مهزنه يێن كـو د ديرۆكا ئيسلامێ دا پهيدا بووين وپێخهمهت چارهسهرییا دهردێن جڤاكا خۆ كاركرى، وبــزاڤــێــن مـــهزن كـريــن دا جيلهكـێ وهسا خودان بكهت كو پهروهرده وزانينێ بهايهكێ مهزن د چاڤێن وان دا ههبت.
گهلهك جاران مرۆڤێن زانا ب خۆ ژى -ومهخسهدا مه ل ڤێرێ زانايێن دينينه- دهمێ دينى دئێخنه د قالبێن زانستى يێن هشك دا، وههمى دهمێ خۆ ب دان وستاندنێن ل دۆر جهدهلێن فقهى ومهسهلێن (فهلسهفى) دبۆرينن، دبنه ئهو ئهگهرا مهزن يا دينى ژ دلێن خهلكى دئينته دهر و ب تنێ د سهرێ وان دا كۆم دكهن، ووى دكهته هندهك هزر وبيـرێن خوڕى مهنطقى، ل لايێ دى هندهك شێخ پهيدا دبن بۆ سهرڕاستكرنا پێلێ -وهكى ئهو هزر دكهن- ديـنـى ژ سـهرێ خهلكى دئيننه دهر؛ دا د دلى دا بكهنه كۆمهكا مهسهلێن عاطفى يێن دوير ژ عهقلى ومهنطقى، ڤێجا هنگى ئهو ژى دبنه ئهگهرا هندێ دين ب ڕهنگهكێ نه يێ دورســت ل بهر چـاڤ بێته دانان؛ چونكى ل سهر دهستێ وان ژى (عهقل) و(دل) ژێك دوير دكهڤن وههر ئێك ب ڕێكهكێ دا دچت.
ل ڤان ڕهنگه دهمان ئوممهتێ پێتڤى ب وان زانايان دێ ههبت يێن كو (سهرهلدانهكا رووحى) د ناڤ جڤاكێ دا پهيدا دكهن، دا جڤاك ههمى پێكڤه (حهقيقهتێ) د چارچووڤهيێ (شريعهتى) دا بناست، و (شريعهتى) ژى ل سهر بناخهيێ (حهقيقهتێ) ئاڤا بكهت، نهكو (شريعهتى) و(حهقيقهتێ) وهك دو تشتێن ههڤدژ بناست.
شێخ عهبدلقادرێ گهيلانى -خودێ ژێ ڕازى بت- ئێك ژ ڤان زانايێن خودايى بوو يێن ئـوممهتــێ پێتڤى ب ههبوونا وان ههى، ڤێجا بۆ بيرئينان مه ڤيا ڤى زانايى ژى ب كورتى ب ههوه بدهينه ناسين.
❖گهيلانى كى بوو؟
زانايێ ناڤدار وسهروهرێ وهلییێن خودێ شێخێ گهيلانى ناڤێ وى يێ دورست عــهبـدلقادره كوڕێ عهبدللاهێ كوڕێ جهنگى دۆستێ گهيلانییه، ل سالا (470) ل گهيلانێ -يان جــهيـلانێ وهكى عهرهب دبێژنێ- هاتبوو دنيايێ، و ل وێرێ زارۆكينییــا خــۆ وپشكهك ژ جحێلينییا خۆ ژى بۆراند بوو، بهلێ سهروبهرێ ژيانا وى ل وێرێ ب بهرفرههى نههاتییه زانين، ههر چهنده ژ تشتێن ئاشكهرايه كو ئهو ههر ژ زارۆكينییا خۆ مرۆڤهكێ ديندار وخودێناس بوو، وحـهژێـكـرنـا زانـيـنـێ وزانايان جههكێ مهزن بۆ خۆ د دلێ وى دا كربوو، لهو ل سالا (488) دهمێ ژییێ وى (18) وپێخهمهت داخوازا زانينێ وى قهستا باژێرێ بهغدايێ كر، وزانين ژ هژمارهكا زانايان وهرگـرت، وهكى: (أبو الحسين بن الفراء) و(ابن عقيل) و(أبو سعد المخرمي)، ههر وهسا تێكهلییا هژمارهكا شێخێن زاهد وصۆفى ژى كر وهكى شێخ (حماد الدباس)ى، وههر چهنده ئهڤه شێخهكێ نهخواندهڤا ژى بوو، بهلێ مرۆڤهكێ خودێ ناس وزاهد بوو، شێخێ گهيلانى مفايهكێ مهزن بۆ خۆ ژ زوهد وئهخلاقێ وى كر، ههر چهنده هندهك خهلهتییێن (عهمهلى) د ڕێكا وى ڕا گههشت بوونێ.
( ژ دهســپێكا سـالا (488) حهتا سالا (520) و ل درێژییا سيهـ ودو ســالان، وى ل بـاژێـڕێ بـهغدايێ داخوازا زانينێ كر، حهتا بوويه ئێك ژ ناڤدارترين زانايێن سهردهمێ خۆ، وچونكى شێخ مرۆڤـهكێ زاهد بوو، وى گـهلهك خهما دنيايێ نهدخوار، لهو ل پترییا ژییێ خۆ ئهو مرۆڤهكێ فهقيـر وبهر دهست تهنگ بوو، ههر چهنده ئهو زهنگينییا د دلێ وى دا ههى ئهگهر ل سهر خهلكێ بهغدايێ بهلاڤ كربا دا تێرا ههمییان كهت، دهمێ يێ جحێل وهێشتا داخوازا زانينێ دكـر گـهلهك جـاران ڕۆژهك يان پـتر د سهر ڕا دبۆرى پارییهكێ ب تــنـێ ژى ب دهست نهدكهت، و ژ تهقوادارى و(عیففهتا) خۆ، وى خواستـن ژ كهسێ نهدكر ودهستێ خۆ ل بهر كهسێ ڤهنهدگرت، و (تهحهمملا) برسێ وههژارییێ دكر، وگهلهك جاران دا چت وى تشتى بۆ خۆ كۆم كهت يێ ژ خهلكى زێده دبوو ودهاڤێت، دا ئينت وخـۆت، د گـۆتـنـهكێ دا شێخ دبێژت:
((جارهكێ من چو نهما ئهز بخۆم، ئينا من دهست ب خوارنا وان تشتان كر يێ خهلكى دهاڤێت، ڕۆژهكێ ئهز چوومه بهر لێڤا ڕويبارى دا هندهك تشتێ خهلك دهاڤێت بۆ خۆ كۆم بــكــهم وبـخـۆم، من ديت هندهك فهقيـران بهرى من ڕاكربوو، لهو چو ب دهست من نهكهفت، و ژ بــرســان دا چو هێز د لهشێ من نهما ونێزيك بوو مرن بێته ڕێكا من، ئينا ئهز چوومه د مزگهفتهكێ ڤه، من ديت جحێلهك ب ژۆركهفت ويێ ديار بوو كو نهعهرهبه، گاڤا ڕوينشتى نانێ خۆ ئينا دهرێ ب هـندهك گـۆشتێ براژتى خوار، دهمێ وى پارییێ خۆ ڕادكر ژ برسان دا من دهڤێ خۆ ڤهدكر، وى تێ ئينا دهر كو حالێ من يێ نهخۆشه ئينا گازى من كر دا ئهز بچم د گهل وى بخۆم، ئــهز ل بـهر نههاتم، دهمێ گهلهك مايه ب من ڤه ئهز نهچار بووم بێى دلێ خۆ من د گهل خـوار، گاڤا ئهز چوويمه نك وى گۆته من: تو خهلكێ كيڤهيى وكارێ ته چيه؟ من گۆتێ: ئهز فهقییهكێ گهيلانيمه، وى گۆت: ئهز ژى يێ گهيلانيمه، ئهرێ تو جحێلهكێ گهيلانى دناسى ناڤێ وى عهبدلقادره؟ گۆت: من گۆتێ: بهلێ ئهزم، گۆت وى گۆته من: ئهڤه ئهز هاتيمه بهغدايێ ئهزێ ل تـه دگـهڕيێم وئهز ب سهر ته هل نهبوويمه، چى مالێ من ههى ههمى خلاس، لهو ئهز نهچار بووم ڤێ خوارنێ ژ مالێ ته بكڕم، دهمێ ئهز هاتيمه بهغدايێ دهيكا ته ههشت دينار بۆ ته دانهف من پشتى ئهز ژ ته بێ هيڤى بوويم من بڕيار دا ئهز ڤهگهڕم، بهلێ باش بوو من تو ديتى، ئهڤ خوارنا تو نوكه دخـۆى من ژ مالێ ته يا كڕى ڤێجا ههما پشت ڕاست بخۆ نوكه ئهز مێڤانێ تهمه)).
ب ڤى ڕهنگى و د سهر ڤێ ههمى زهحمهتێ ڕا شێخ عهبدلقادرى صهبر كێشا وبهردهوامى ل سهر داخوازا زانينێ كر، ودهمێ خۆ ب تشتێن بێ مفا ڤه نهدبۆراند، لهو خودێ بهرهكهت هاڤێته دهمێ وى حهتا شياى ههر ژ زارۆكينییا خۆ قورئانێ ههمییێ ژ بـهر بكهت، وخۆ د ههمى زانينێن شهرعى دا شارهزا بكهت، وهكى: تهفسيـرێ، وحهديسێ، وعهقيدێ، وفقهى وهتد..، وپشتى ژ قويناغا شاگردهيیێ دهرباس بووى، ودهستويرى بۆ هاتییهدان كو ببته سهيدا، و ب دورستى ل سالا (520) ل شـويـنـا سهيدايێ خۆ (أبو سعيد المخرمي) بوو سهيدا ل مهدرهسا وى، وهژمارهكا مهزن ژ داخوازكهرێن زانينێ قهستا دهرسێن وى كر، وژبلى دهرسێن عـلمـى شێخى هندهك ڕوينشتـن ل مزگهفتێ بۆ دانا (وهعظى) ههبوون، و ب هزاران مرۆڤ ژ ههمى ڕهنگ وجـويـنـان ل (وهعظێ) وى ئاماده دبوون حهتا وه لــێ هــاتــى جــهــێ وان د مـزگهفتێ ڤه نهكرى، لهو شێخ نـهچـار بوو ژ باژێرى دهركهفت و ل نك شويرهێ ڕوينشت و ل ويرێ -ل چۆلى- دهرس ووهعظ دگۆتن وخهلك لێ كـۆم دبوون، پاشى ل وى جهى مزگهفت ومهدرهسا خۆ ئاڤاكر ئهوا ب ناڤێ وى ناڤدار بووى.
( شێخى بارا پتر ژ دهمێ خۆ ل مزگهفتێ ومهدرهسێ دبۆراند، كوڕێ وى عهبدلوهههاب دبێژت: ((بابێ من حهفتییێ سێ ڕۆژان بۆ خهلكى دئاخفت: سپێدهيیا ئهينییێ، وئێڤارییا ئێك شهنبێ، وئێڤارییا سێ شهنبێ، وهژمارهكا مهزن ژ تێگههشتى وفقهزان وشێخان ل دهرسێن وى ئـامـاده دبــوون، چـل سـالان وهعظ ل خـهلكى كر ژ سهرێ سالا (521) وحــهتـا سالا (561)، وسيهـ وسێ سالان ل مهدرهسا خۆ دهرس وفهتوا ددان، ژ سالا (538) حهتا سالا (561)، ودهمێ ئهو دئاخفت چارسهد مرۆڤان ل ديوانا وى ئاخفتنا وى دنڤيسى)).
زانايـێ ناڤدار (ابن الجوزی) دبێژت: دهمێ وى وهعظ دكر هژمارهكا مهزن یا گونههكاران ل سهر دهستێ وى تۆبه دكر.
و ژ لايێ زانينێ ڤه گهلهك جاران دهمێ مهسهلهك ل بهر زانايێن عيـراقێ ئاسێ بـبـا دا چنه نك وى، وداخوازا فهتوايێ ژێ كهن، هندى هند زانينا وى بهرفرههـ بوو، و ژ بهر كو ل سهر دهمـێ وى گهلهك بيـر وباوهرێن خهلهت ودوير ژ ڕاستییا ئيسلامێ د ناڤ خهلكى دا بهلاڤ بووبوون ب ڕێكا صۆفياتییێ وفهلسهفا يۆنانى، گهلهك جاران شێخى د دهرس ووهعظێ خۆ دا -و د كتێبێن خۆ ژى دا- ئاشكهرا دگۆت: ((عهقيدا مه سهلهفییه ئهوا صهحابییان باوهرى پێ ههى)) وهكى ئيمامێ ذهههبى ژێ ڤهدگوهێزت. وههر ژ بهر ڤێ چهندێ وى دهمێ خۆ ب گۆتنا وان دهرسان نهدبۆراند يێن بهحسێ (علم الكلام)ى وفهلسهفێ تێدا، (شيخ الإسلام ابن تيميه) ژ سهيدايێ سهيدايێ خۆ (شهاب الدين السهروردى) ڤهدگوهێزت، دبێژت: من ڤيا (علم الكلام)ى بخوينم، ئينا ئهز ڕابووم چوومه نك شێخ عهبدلقادرى دا پسيارا خۆ پێ بكهم، بهرى ئهز سوحبهتا خۆ بۆ بكهم وى گۆته من: ((ئـهى عومهر، ئــهو نـــه ژ وان علمانه يێن مرۆڤ د قهبرى دا مفاى ژێ دبينت، ئهو نه ژ كارێ قهبرییه)).
و ژ بــهر زانـيـنـا وى يـا زێــده ب مـهنههجێ ڕاست ودورسـت وپێگيـرییا وى يا توند ب ڕێبازا صهحابى وپێشییێن ئوممهتێ يێن چاك، خودانێن عهقيدێن خهلهت وڕێكێن چهپ وچوير نهدشيان وى د سهر دا ببهن، شێخ عهبدلقادر د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت:
((جارهكێ ڕۆناهییهكا مهزن ل بهر چاڤێن من ئاشكهرا بوو عهسمان تژى كر، پاشى وهكى شكلهكى هاته خوارێ وگۆته من: ئهى عهبدلقادر ئهز خودايێ تهمه، ومن تشتێن حهرام يێن بۆ ته حهلالكرين، گۆت: من گۆتێ: دويركهڤه لهعنهتى، ئهڤ ڕۆناهییه تارياتییه وئهڤ شكله دوكێله، گۆت: وى گۆته من: ئهى عهبدلقادر تو ب زانينا خۆ ژ من ڕزگار بووى، بهرى ته حهفتێ ژ خودانێن طهريقێ من يێن دسهردا برين، من گۆت: حهمد بۆ خودێ بت. هندهكان گۆتێ: چاوا ته زانى ئهو شهيتان بوو؟ گۆت: دهمێ وى گۆتییه من: تشتێن حهرام من بۆ ته حهلالكرن)).
ئهو ديرۆكنڤيس وزانايێن بهحسێ وى دكهن ههمى ل وێ باوهرێنه كو شێخ عهبدلقادر مرۆڤهكێ پيرۆز وخودێناس وزاهد بوو، ژ ڕاستییێ پێڤهتر چو ئاخفتن ژ دهڤى دهر نهدكهفتن، و د هندهك سهرهاتییان دا ژێ دئێته ڤهگوهاستـن كو دهيكا وى دهورهكێ مهزن د ڤێ چهندێ دا ههبوو؛ چونكى ههر ژ بچويكاتى وێ ئهو فێرى ڕاستییێ كربوو ودگۆتێ: چو جاران درهوێ نهكه، و ل دۆر سالۆخهتێن وى ديرۆكنڤيس دبێژن: بـێ دهنـگییا وى ژ ئاخفتنا وى پتر بوو، وئهگهر بۆ نڤێژێ نهبا ئهو چو جاران ژ مهدرهسێ دهرنهدكهفت، وچو جاران وى خۆ ژ گۆتنا حهقییێ نهددا پاش، و ژ خودێ پێڤهتر ئهو ژ كهسێ نهدترسيا، وتشتێ ژ ههمییێ مهزنتر يێ شێخى د ژییێ خۆ دا كرى، ژبلى پهروهردهكرنا هژمارهكا مهزن ژ زانا وزاهدان، ئهو بوو شێخى ب زانين وزوهدا خۆ شيابوو وێ دويراتییێ چارهسهر بكهت يا كو ل دهمێ وى كهفتییه ناڤبهرا زانا وفهقيهان دا ژ لايهكى ڤه، وزاهد وشێخێن تهصهوفێ ژ لايهكێ دى ڤه، چونكى زانين وعهقيدا وى يا دورست ئهو ل نك زانايان كربوو جهێ باوهرێ، وزوهد وصۆفياتییا وى ژ لايهكێ دى ڤه ئهو ل نك شێخێن تهصهوفێ ژى كربوو جهێ باوهرێ، ووى ب ڤێ چهندێ شيا خهلهتییا ههر لايهكى بۆ لايێ دى ئاشكهرا بكهت، وبهرێ ههردو لايان بدهته ئهوى مهنههجێ ڕاست ودورست يێ صهحابى ل سهر دچوون وزانين وزوهد ههردو د ناڤ خۆ دا حهواندى.
❖بهرههمێ شێخ عهبدلقادرێ گهيلانى:
شێخ عهبدلقادرێ گهيلانى د ژییێ خۆ يێ ب بهرهكهت دا پتر پويته ددا لايێ خۆپاقژكرن وپهروهردهكرنا مرۆڤان، لهو پترییا دهمێ خۆ وى ب گۆتنا وهعظى ودانا دهرسان ڤه دبۆراند، ههر ژ بهر ڤێ ئهگهرێ بوويه وى بهرههمهكێ نڤسيى يێ بۆش ل پشت خۆ نههێلايه، و د گهل كێمییا بهرههمێ وى يێ نڤيسى مرۆڤ دشێت ب پشت ڕاستى بێژت: شێخ ئێك ژ زانايێن مهزن بوويه، وئهگهر وى پتر ژ دهمێ خۆ ب نڤيسينێ ڤه بۆراند با ئهو دا پهرتۆكخانهيهكا مهزن بۆ ئوممهتێ ل پشت خۆ هێليت كو ههر وههر مفا ژێ بێته ديتن، بهلێ ديـاره شـێخ ژ وان ڕهنگه زانايان بوو يێن ئهو باوهرى ههى كو مرۆڤێ زانا نه ب تنێ ب ڕێكا دانانا كتێبان دشێت خزمهتێ بگههينته زانينێ، بهلكى ب ڕێكا پهروهردهكرنا زانايان ژى ئهو دشێت خزمهتهكا مهزن بگههينته ئوممهتێ.
شـێـخ عـهبـدلقـادرى -وهكى ديرۆكنڤيس ژێ ڤهدگوهێزن- ل مــهدرهســا خــۆ سێزده علم ب دهرسينى دگۆتنه شاگردهيێن خۆ، بگره ژ تهفسيرێ وحهديسێ وئوصوولێ، حهتا فقهى ونهحوێ وصهرفێ، و د عهقيدێ وفقهى دا ئهو ل سهر مهزههبێ ئيمام ئهحمهدى بوو، وفهتوايێن وى ژى ههر ل سهر ڤى مهزههبى بوون، لهو شێخ دئێته هژمارتن ئێك ژ زانايێن مهزههبێ حهنبهلى.
▫ئهو كتێبێن شێخ عهبدلقادرى ههين ل سهر دوو پشكان دئێنه لێكڤه كرن:
1- ئهو كتێبێن وى ب خۆ د ژيانا خۆ دا نڤيسـيـن وبهلاڤكرين.
2- ئهو كتێبێن موريد وشاگردهيێن وى پشتى وى ب ناڤێ وى كۆمكرين، وگۆتن وكريارێن وى تێدا نڤيسيـن.
▫ئــهو كتێبێن شێخى ب خۆ نڤيسين، وههر دژيانا وى دا ب ناڤێ وى بهلاڤبووين سێ كتێبن:
1- كتێبا (الغنيهة لطالبي الحق) وئهڤه ژ باشترين كتێبێن فقهى وعهقيدێ وئادابانه، ژبلى هندهك صهلهوات وزكر ودوعايێن نهشهرعى كو تێدا هاتينه.
2- كتێبا (فتوح الغيب) وئهڤه ل دۆر گهلهك گۆتن وشيـرهتان دزڤڕت، وهندهك مهسهلێن پهيوهندى ب نهفسێ ڤه ههين تێدا هاتينه، و(شيخ الإسلام ابن تيميه)ى -خودێ ژێ ڕازى بت- هندهك بابهتێن ڤێ كتێبێ يێن شرۆڤهكرين. وبۆ زانين هندهك شعر ب ناڤێ شێخ عهبدلقادرى ل سهر ڤێ كتێبێ يێن هاتينه زێدهكرن وئهو ب خۆ نه ژ نڤيسينا شێخينه؛ چونكى گهلهك تشتێن خهلهت ونهشهرعى يێن تێدا ههين، ونه تشتهكێ بهرعهقله شێخ ڤان گۆتنان بێژت.
3- كتێبا (الفتح الرباني) وئهڤه هـنـدهك شـيـرهت ونـصـيحـهتن پهيوهندى ب باوهرییێ وسلووكى وئيخلاصێ ڤه ههنه.
وهندهك كتێبێن دى ژى ههنه بۆ شێخى دئێنه پالدان، وهكى كتێبا: (الأوراد القادريه) و(السفينه القادريه) و(الفيوضات الربانيه)، بهلێ ئهو نه ژ دانانا وينه؛ چونكى ئهو ديرۆكنڤيسێن ژينا وى نڤيسى كهسێ نهگۆتییه شێخى هندهك كتێب ب ڤان ناڤان ههنه، ووهسا دئێته هــزركـرن كو هندهك كهسێن خـۆ ب مـوريدێن شێخى ددهنه نياسين ئهڤ كتێبه ب ناڤێ وى داناينه وگهلهك هزر وبيرێن خهلهت -يێن شێخى ههر باوهرى پێ نهدئينا- ل سهر ناڤێ وى نڤيسينه.
❖ژ شيـرهتێن شێخى يێن تهربهوى:
مه گۆت شێخ عهبدلقادرى پويتهيهكێ مهزن ددا لايێ پهروهردهكرنێ، ووهعظ وخـوتـبـه وگۆتنێن وى كارهكێ مهزن د خهلكى دكر، وسهيدا (أبو الحسن الندوي) ئهگهرا ڤێ ئێكێ بۆ هندێ دزڤڕينت كو شێخ خودانێ نهفسهكا پاقژ وبژوين بوو، ودلهكێ تژى زوهد وقهناعهت وى هـهبــوو، ئــهوێــن بـاوهرییا وان يا لاواز دهمێ دچوونه ديوانا وى وگوهێ خۆ ددا گۆتنێن وى ب خۆشییێ دحهسيان ووه ههست دكر كو باوهرییا وان يا ب هێز دكهڤت، ئهوێن شك وگومان د دلى دا ههى ل نك وى رحهتى وتهناهى دديت، ئهوێن حهز ژ زانينێ دكر زانين ل نك وى دديت، خۆ مرۆڤێن خاڤ وسست ژى ئهوێن خيـرهت نهدكر چو بكهن گاڤا ئهو دديت دلێن وان تژى حهماسهت دبوو، وبهرێ وان دكهفته كرنا باشییێ، مهعنا: ههر كهسهكى خۆشى ورحهتى وتهناهى بۆ خۆ د گۆتنێن وى دا دديت، دا بێژى ئهو منارهيهكا سهر بلندا باوهریێییه د نيڤا بهحرهكا تارى وتژى پێل دا، يا كو خهلك ههمى پێ ب ڕێكا خۆ دكهڤن، شێخى گۆتنا خۆ بۆ ههمى تهخ وچينێن جڤاكێ پێشكێش دكر وخێر بۆ وان ههمییان دخواست، لهو ههمییان پێكڤه حهز ژێ دكر و ل دۆرێن وى كۆم دبوون. ومرۆڤ ئهگهر ل كتێبێن وى بزڤڕت، دێ بينت مهزنترين شيرهتێن وى ل ههڤال ودويكهفتییێن خۆ دكرن ئهڤه بوون:
1- شێخى دگۆت: خۆ گهلهك ژ سويندخوارنێ بده پاش، ونه وه بت تو سويند بخۆى نه ژ ڕاستى نه ژ درهو ونه ب خهلهتى ڤه، وئهو كهسێ ڤێ چهندێ بكهت، يهعنى خـۆ ژ سويندێ بدهته پاش، خـودێ دهرگههێ ڕۆنـاهییا خۆ ل بهر وى دێ ڤهكهت، ب ڕهنگهكێ وهسا كو ئهو مفايێ وێ د دلێ خۆ دا ببينت، ودهرهجێن وى د چاڤێن خهلكى دا دێ بلند بن، لهو خهلك دێ چاڤ ل وى كهن وههيبهتا وى د چاڤێن وان دا دێ زێده بت.
2- خۆ ژ درهوێ بدهنه پاش، چ يا ژ دل بت چ ب يارى ڤه بت؛ چونكى ئهو كهسێ خۆ ژ درهوێ دوير بكهت خودێ سنگێ وى دێ فرههـ كهت، وزانينا وى دێ پاقژ كهت، وئێدى درهو ڕێكا خۆ ل نك وى نابينت، ودێ وه لێ ئێت كو بۆ وى نهخۆش بت ئهو درهوينهكى ببينت.
3- هــشــيــار بــى ســۆزهكــێ نـهدهى پاشى لێڤه ببى، وهندى ژ ته بێت چو سۆزا نهده و ل سهر خۆ نهكه مال، وههچییێ سۆزا خۆ نهشكێنت دهرگههێ مهردينییێ دێ ل بهر وى ئێته ڤهكرن، ودێ ژ مرۆڤێن ژ خۆ شهرم ئێته هژمارتن، ومرۆڤێن ڕاستگۆ ههمى دێ حهز ژ وى كهن، وقهدرێ وى ل نك خودێ دێ يێ زێده بت.
4- نهفرهت ولهعنهتێ ل كهسێ نهكه، ونهخۆشییێ نهگههينه كهسێ؛ چونكى مرۆڤێن چاك وصالح لهعنهتێ ل كهسێ ناكهن ونهخۆشییێ ناگههيننه كهسێ، ويێ ب ڤى ڕهنگى بت دويماهییهكا باش دێ ب دهست وى ڤه دئێت، د دنيايێ دا خودێ دێ وى پارێزت ونهخۆشییان ژێ دهته پاش، ووى ل بهر خهلكى شرين دكهت.
5- نفرينان ل كهسێ نهكه، خۆ ل وى ژى يێ زۆردارى ل ته كرى؛ چونكى ئهڤ سالۆخهتهيه يێ دهرهجێن ته بلند دكهت، ويێ ئهڤ چهنده بۆ ببته تبيعهت ل دنيايێ وئاخرهتێ دێ يێ سهرفهراز بت، ل دنيايێ خودێ حهژێكرنا وى دێ كهته د دلێ ههمى خهلكى دا، يێ وى بنياست ويێ نهنياست دێ حهز ژێ كهت.
6- نه وه بت شاهدهيێ ب شركێ يان كوفرێ يان نفاقێ ل سهر ئێكى ژ خهلكێ قيبلێ بدهى؛ چونكى ئهو يا د علمێ خودێ دا، وئهڤ چهنده پتر مرۆڤى نێزيكى ڕهحما خودێ دكهت.
7- خۆ ژ گونههان بده پاش وئهندامێن لهشێ خۆ ژ كرنا گونههێ بپارێزه؛ چونكى ئهڤ چهندهيه دبته ئهگهرا هندێ مرۆڤ ل دنيايێ وئاخرهتێ زوى خێرێ ب دهست خۆ ڤه بينت.
8- زهحمهتێ بۆ كهسێ چێ نهكه ومنهتا وان نههلگره؛ چونكى ئهو كهسێ ژ خهلكى بێ منهت بت سهرفهرازى وبلندییا تهقواداران دێ ب دهست خۆ ڤه ئينت، وئهڤ چهنده پتر دێ هـارى وى كـهت كو ئهو فهرمانا ب باشییێ ل خـهلكـى بكهت ووان ژ خرابییان بدهته پاش؛ چونكى وێ گاڤێ خهلك ههمى ل بهر وى دێ وهكى ئێك بن، وئهگهر وى وه كر باوهرى وخۆ زهنگينكرنا وى ب خودێ دێ وى ژ خهلكى ههمییێ بلندتر لێ كهت، و د سهر هندێ ژى ڕا ئهڤه دهرگهههكه ژ دهرگههێن ئيخلاصێ.
9- دلێ خۆ نهبه وى تشتى يێ د دهستێ خهلكى دا، ئهڤهيه زهنگينییا مهزن وباوهرییا صافى وسهربلندییا دورست؛ وئهڤه دهرگهههكه ژ دهرگههێن زوهدێ ونيشانهكه ژ نيشانێن مرۆڤێن خودێ ئهوێن خۆ دهێلنه ب هيڤییا وى ڤه.
10- خۆ مهزن نهكه، وئهڤه سهرهكانییا ههمى سالۆخهتێن چاكه، وئهوێ خۆ مــهزن نهكهت دێ گههته دهرهجا عهبدێن خودێ يێن چاك وتشتێ وى بڤێت ژ خێرا دنيايێ وئاخرهتێ دێ گههتێ، و ژ خۆنهمهزنكرنێیه تو خۆ ژ كهسێ بـاشـتر نهبينى، ئهگهر يێ ژ ته بچويكتر بت بێژه: وى هندى من گونههـ نهكرينه، وئهگهر يێ ژ ته مهزنتر بت بێژه: من هندى وى باشى نهكرينه.
❖مرنا شێخى:
وهكى مه گۆتى: شێخ عهبدلقادر ل باژێرێ گهيلانێ ل سالا (471) مشهختى هاتبوو سهر دنـيايــێ ودهمــێ ژییـێ وى نـێـزيـكـى ههژده سالییێ وى قـهستا باژێرێ بهغدايێ كر، و ل وێرێ ئاكنجى بوو، حهتا چوويه بهر دلۆڤانییا خودێ ل شهڤا شهنبییێ ههشتى هـهيڤا (ربيع الأول)ێ ژ سـالا (551) مشهختى، دهمــێ ژییـێ وى حهشتێ سال، وئاشكهرايه كــو ئــــهو ل نێزيكى مهدرهسا خۆ ل بـاژێـرێ بهغدايێ هاته ڤهشارتن، وهژمارهكا مهزن ژ خهلكى پشكدارى د ڤهشارتنا وى دا كر.
خودێ ژێ ڕازى بت وجهێ وى بكهته بهحهشت، د گهل پێغهمبهر وشههيد وچاكێن خۆ.
