خۆ بنیاسه
ژ سههلێ كوڕێ عهبدللاهی دئێته ڤهگوهاستن دبێژت: (من عرف نفسه فقد عرف ربه - ئهوێ خۆ بنیاست ئهو وی خودایێ خۆ نیاسی).
وههچییێ خودێ دلێ وی روهن بكهت وچاڤێن وی ڤهكهت حهتا ئهو خۆ ب دورستی بنیاست، دێ د نعمهتهكا مهزن دا ژیت، ومهزنترین عقووبه خودێ ددهته ووان كهسان یێن خودایێ خۆ نهنیاسن ئهوه ئهو ئێكا هند ژ وان چێ دكهت ئهو خۆ نهنیاسن، وهكی د ئایهتهكێ دا هاتی: ( وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ)(الحشر: 19) گهلی خودان باوهران هوین وهكی وان نهبن یێن خودایێ خۆ ژ بیركری و ئهو حهق هێلای یێ خودێ ل سهر وان واجبكری، ڤێجا ژ بهر هندێ وی ئێكا هند ژ وان چێ كر ئهو خۆ ژ بیر بكهن، ئهوێن ههنه یێن فاسق، یێن كو ژ بن ئهمرێ خودێ وپێغهمبهرێ وی دهركهفتین.
و پسیار ل ڤێرێ ئهڤهیه: ئهرێ خۆنیاسینی چاوایه؟
و دبت گهلهك ژ مه دهمێ گوهـ ل ڤێ گۆتنێ دبت پسیار بكهن: ئهرێ ما كی ههیه خۆ نهنیاست؟
دبێژن: ل سهر دهرێ پهرستگهها (ئهثینا) ئهڤ گۆتنهكا (سوقراتی) هاتبوو نڤیسین: (ئهی مرۆڤ خۆ بنیاسه) و دیـــاره ژ هنگی وهره بارا پتر ژ مــــرۆڤـــان خـــــۆ ب دورستی نهنیاسیه لهو خودانێن فهلسهفه و ئهخلاقێن جڤاكی حهتا ئهڤرۆ ژی هێشتا ڤێ شیرهتا سوقراتی دوباره دكهن!
و گهلهك خودێناس و خودان دین ژی داخوازێ ژ خهلكی دكهن كو ئهو ههردهم حسێبێ د گهل خۆ بكهن، و ئاشكهرایه ئهگهر مرۆڤ خۆ نهنیاست نهشێت حسێبێ د گهل خۆ بكهت.. ڤێجا یا فهره ههر ئێك ژ مه دهمێ دمینته ب تنێ د گهل خــــۆ هـــزرا خۆ د خۆ دا بكهت و ڤێ پسیارا بچویك بدانته بهر سنگێ خۆ و ل بهرسڤا وێ یا مهزن بگهڕیێت:
ڕۆژێ هنده جاران ئهز دبێژم ئهز ئهرێ ئهز كیمه؟
یان ئێك ژ مه دهمێ دبێژت: من هۆ گۆته خۆ.. یان: ئهز هۆ دبێژمه خۆ؟
ئهرێ جوداهییهك د ناڤبهرا (من) و (خۆ) دا ههیه؟ و (ئهز) كیمه و (خۆ) كییه حهتا ئهز بێژمه خۆ؟
و حهتا تو ب سهر بهرسڤا ڤێ پیسارا عنتیكه و نهعهدهتی هل ببی، هـــــزرا خــــۆ د ڤان گۆتنێن كورت دا بكه:
جارهكێ كهربێن ته دێ ڤهبن دێ وه ل ته ئێت تۆلڤهكرن، یان ئێشاندنا كهسێ بهرانبهر، ل بهر ته دێ بته خۆشترین تشت، و بێی تو ب خۆ بحهسیێی دێ هند بینی تو بوویه مرۆڤهكێ دی یێ ب كێلب و پهنج!! پشتی كهربا ته دادئێت.. ئهو تشتێ بهری بێنهكێ ل بهر ته خۆشترین تشت دێ ل بهر ته بته نهخۆشترین تشت.
ئهرێ تو یێ ژ ڕاستی كیژ ههردویانی؟
دێ كتێبهكێ خوینی، یان گوهدارییا شعرهكا نازك كهی، یان د گهل سهرهاتییێن چیرۆكهكا ب تام ژی.. دێ پێ حهسیێی تو یێ چوویه جیهانهكا دی یا تژی جوانی، خۆشی، رحهتی، خێرخوازی، پاشی پشتی تو كتێبێ ددانی دێ ل خــــۆ زڤــــڕی تشتهكی ژ وێ خۆشی و جوانییا بهری بێنهكێ تاما وێ د دهڤێ ته دا ل دۆر و ڕهخێن تـــه نینه، ژ وێ جیهانا خۆ یا خهیالی یا خۆش دێ زڤڕییه واقعێ خۆ یێ نهخۆش، و د ناڤبهرا ڤێ خۆشی و نهخۆشییێ دا یا تو د ناڤبهرێ دا دئێیه ڤهگوهاستن داڤهكا زراڤ ههیه.
ئهرێ تو یێ ژ ڕاستی ئهوی یێ ل كیژ ههردو دهمان؟
ههر ئێك ژ مه نهفسهكا عهجیب و غهریب ههیه، گاڤ بۆ گاڤێ دئێته گوهاڕتن، بێی مرۆڤ ب خۆ بحهسیێت، جارهكێ ته بهرێ خۆ دایه تهصویرهكێ خۆ یێ بهری پازده بیست سالان، و یێ بهری دههـ سالان، و یێ بهری پێنج سالان، و یێ نوكه؟
ئهگهر بێژی: بهلێ، مسۆگهر نوكه ته گۆتییه خۆ: ئهز چهندێ هاتیمه گوهاڕتن! ئهگهر تو شیابای تهصویرێ نهفسا خۆ بگری ئهز باوهر دكهم ههر چهند ڕۆژهكان تو دا بێژی: نهفسا من چهند یا هاتییه گوهاڕتن!
تو دێ حهز ژ ئێكی كهی ئهو د چاڤێن ته دا دێ وهكی ملیاكهتهكی لێ ئێت، كهربێن ته دێ ژێڤه بن ههر ئهو ل بهر ته دێ بته شهیتانهكێ كرێت، و ئهو ب خۆ ئهو نه هنگی ملیاكهت بوو نه هنگی شهیتان ههر ئهوه نههاتییه گوهاڕتن، بهلێ تشتێ هاتییه گوهاڕتن حالهتێ ته یێ نهفسییه!
خۆشییهك دێ گههته ته دنیا د چاڤێن ته دا دێ بته بهحهشت، جهێ ته د جلكێن ته دا ناكهت ژ كهیفان دا، نهخۆشییهك دێ گههته ته ئهڤ دنیایا بهری بێنهكی د چاڤێن ته دا وهكی بویكهكێ دێ وهسا ڕهش بت دێ بێژی: بههیدارهكا كۆڤانداره، و تو دێ عهجێبگرتی بی چاوا خهلك دشێن بكهنه كهنی! و ئهو ب خۆ دنیا ههر ئهو دنیایه یا بهری هنگی تشتهك ژێ نههاتییه گوهاڕتن، بهلێ تشتێ هاتییه گوهاڕتن حالهتێ ته یێ نهفسییه!
هندهك جاران دێ ههست پێ كهی لهشێ ته یێ گرانه، هێزا ته نهمایه، ئهگهر ئێك بێژته ته: كانێ دو بهوستان وێڤه ههڕه، دێ بێژی: من قهوهت نینه، ئهز نهشێم، بهلێ ئهگهر گۆته ته: هشیار به دیوار دێ ب سهر ته دا ئێت، تو ئهوێ بهری بێنهكێ نهدشیای بهوستهكێ وێڤه بچی، وهكی خهزالێ دێ باز دهی كو كهس ب ته ڕا نهگههت؟
ئهرێ ئهو هێزا ته ل كیڤه بوو؟ و بۆچی بهری هنگی تو ڤێ نهدكهتی؟ ئهرێ تو یێ ژ ڕاستی ئهوی یێ ل كیژ ههردو دهمان؟
هندهك جاران تو دێ خۆ فێری هندێ كهی ب شهڤێ زوی بنڤی، حهتا دێ وه ل ته ئێت تو دێ هزركهی ئهگهر شهڤهكێ زوی نهنڤی دێ دین بی ژ خهوان دا، شهڤهكێ حالهتهكێ وهسا دێ ب سهر ته دا ئێت خهو دێ ژ بیرا ته چــــت دێ هند بینی شهڤ یا ژ نیڤییێ قولپی، هنگی دێ عهجێبگرتی بی چاوا شڤێدی ئهز وهسا زوی نڤست بووم، یان كهسهكێ جگاركێش دێ هزركهت خۆ هزركرنا د هێلانا جگارێ ژی تشتهكێ موستهحیله، پاشی حالهتهك دێ ب سهر ته دا دێ ته مهجبوور كهت جگارێ نهكێشی، گاڤا تو خۆ دبینی ئهڤه هنده ساله ته جگاره نهكێشایه دێ عهجێبگرتی بی چاوا دهمهكی ته دگۆت: ئهز نهشێم جگارێ بهێلم!
ژ ڤێ ههمییێ من دڤێت بێژم: ئهگهر تو خۆ بنیاسی، وتو بزانی چهند هێز و شیان خودێ یێن داینه ته چو جاران بۆ چو تشتان تو نابێژی: ئهز نهشێم بكهم، چونكی تو یێ دبینی هندهك جاران تو یێ دشێی وی تشتی بكهی، خۆ بنیاسه و بێزار نهبه، دا تاما ژینێ بنیاسی، و گوهدارییا ڤێ شیرهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بكه:
موسلم ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (المؤمن القوی خیر وأحب إلی الله من المؤمن الضعیف، وفی كل خیر، احرص علی ما ینفعك، واستعن بالله، ولا تعجز، وإن أصابك شیء فلا تقل: لو أنی فعلت كان كذا وكذا، ولكن قل: قدر الله وما شاء فعل، فإن لو تفتح عمل الشیطان ) خودان باوهرێ ب هێز چێتر و خۆشتڤیتره ل نك خودێ ژ خودان باوهرێ لاواز، و د ههمییان داخێر ههیه، یێ ڕژد به ل سهر تشتێ مفایێ ته تێدا، و داخوازا هاریكارییێ ژ خودێ بكه، و بێزار نهبه، و ئهگهر تشتهك ب سهرێ ته هات نهبێژه: ئهگهر من هۆ كربا دا هۆسا چێ بت و هۆسا، بهلێ: قهدهرا خودێ بوو و تشتێ خودێ بڤێت دێ كهت، چونكی ئهگهر كارێ شهیتانی ڤهدكهت.
