دین و سێ ڕهنگێن نهیاران
ئیمامێ بهیههقی ژ پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- ڤهدگێڕت دبێژت: [یرث هذا العلم من كل خلف عدوله ینفون عنه تأویل الجاهلین وانتحال المبطلین وتـحـریف الغالین] یهعنى: د ناڤ هـهر جیلهكی دا ئهو دێ میراتگرییا ڤی علمی كهن یێن عادل، ئهو دێ علمی ژ تهفسیرێن نهزانان وبێ بهختییێن نهحهقان ووهربادانێن توندكاران پاقژ كهن.
ئهڤ حهدیسه دو مهسهلێن گرنگ بۆ مه بهرچاڤ دكهت:
یا ئێكێ: هندی خودێیه ڤی علمی -یهعنی ڤی دینی ئهوێ ل سهر كیتابێ وسوننهتێ هاتییه ئاڤاكرن- د ناڤ چو جیلان دا بهرزه ناكهت، بهلكی ل ههر دهمـهكـی و ل ههر جههكی ئهو دێ دهستهكهكا وهسا پهیدا كهت كو خهما خۆ یا سهرهكی بكهته پاراستن وبـهلاڤـكرنا دینی د ناڤ خهلكی دا، وخۆ ب میراتگر بۆ ڤی دینی بزانت.
یا دووێ: د گهل ههبوونا ڤێ دهستهكا پارێزڤان خودێ وهسا حهزكرییه هندهك لایێن دی ژی ههبن كارێ خۆ بكهنه تێكدانا ڕاستییێن ڤی دینی وشێلیكرنا وان د چاڤێن مـرۆڤان دا، وئهڤ جوینێ تێكدهر ژ مرۆڤان یان ئهڤ ههر سێ دهستهكێن پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- دهسنیشانكرین نه ئێك ڕهنگ وڕوینه، بهلكی زمان وڕێباز ومهنههجێن وان د ژێك جودانه، بهلـێ تشتێ وان ههمییان دگههینته ئێك ئهڤهیه: ئهو ههمی د هندێ دا دگههنه ئێك كارێ وان تهشویهكرنا دینییه د چاڤێن خهلكی دا.
جارێ ئهو مرۆڤێن بۆ دینێ خودێ دبنه میراتگر، پێغهمبهر -سلاڤ لـێ بن- سالۆخهتێ عهدالهتێ بۆ وان دهسنیشان دكهت، وكو مرۆڤ د گۆتن وكریارێن خۆ دا یێ عادل بت تشتهكێ كێم و ب ساناهی نینه، وعهدالهتا ژ ههمییێ مهزنتر ئهوه مرۆڤ تـشـتـی بدانته جهێ وی یێ دورست، و د حوكم وئهحكامێن خۆ دا -ژ بهر مهصلحهتهكا تایبهت- بهرێ خۆ ژ حهقییێ وهرنهگێڕت، ئهو كهسێن دهۆسا بن ئهون میراتگرییا دینی دكهن و ب كێر هندێ دئێن دینی نیشا خهلكی بدهن وبۆ وان ببنه ڕێبهر، بـهلـێ ڕێكا وان بۆ ڤێ چهندێ یا ب ساناهی نینه، سێ جوینێن مرۆڤان ههنه ژ ههمییان پتـر نهیارهتییا ڤان دكهن، ئهو ژی ئهڤهنه:
1- مرۆڤێن نهزان: وئهڤه ئهون یێن ڕاستی دینی نهزانن، لهو دێ بینی ئهو دینی وهكی دلێن وان دخوازت مهعنا دكهن، نه وهكی خودێ وپێغهمبهرێ وی گۆتی، بهلكی ئهڤ ڕهنـگـێ مـرۆڤان حـهز ژ دینی بكهن ومرادا وان ئهو بت دین ب سهركهڤت، بهلێ چونكی ئهو چو ژ دینی نزانن ئهو ڕاستییا دینی ل بهر خهلكی شێلی دكهن، وگرفتاری ئهوه ئهڤ نهزانه خۆ ب وهكیلێن دینی دزانن و ب ناڤێ دینی دئاخڤن، ودهمێ خهلكێ ژ وان نهزانتـر گوهدارییا وان دكهن وپسیارێن خۆ پێ دكهن، ئهو ژ نك خـۆ دینی تهفسیر دكهن، وئهگهر مـــرۆڤ نـهیارێ وی تشتی بت یێ چو ژێ نهزانت -وهكی ژ مێژه هاتییه گـۆتن- ئهڤ توخـمـێ نهزانان ژ ههمی تشتان پتـر نهیارهتییا زانایـێـن دورست دكهن ودا كو ئهو بهرێ خهلكی بدهنه خۆ ئهو لـێ دگهڕیێن زانایان د چاڤێن خهلكی دا كرێت بكهن ودهورێ وان (تههمیش) بكهن.
2- مرۆڤێن (موبطل): وئهڤه ئهون یێن نهحهقییێ دخوازن ودڤێن حهقییێ ل بهر خهلكی بهرزه كهن، یهعنی: نهكو ئهو دنهزانن، ئهو دزانن حهقی چییه و ل كیڤهیه، بهلـێ حهژێكرنا وان بۆ نهحهقییێ ئێكا هند ژ وان چێ دكهت كو ئهو كارێ خۆ بكهنه (ئنتحال) وهكی حهدیس دبێژت، وئنتحالا وان ئهڤهیه ئهو ب ناڤێ دینی تشتان ل دینی زێده دكهن ب ئنیهتا پویچكرنا دینی، وئهگهر نهزان خرابتـرین كهس بن بۆ دینی چو پێ نـهڤـێـت ئـهڤـه دێ دوژمنتـرین كـهس بـن بـۆ دینی؛ چونكی ئنیهتا شێلیكرنا دینی ههر ژ دهســپــێـكــێ ئــهو دكهنه دلـێ خۆ، یهعنی: تاوانا وان (مع سبق الإصرار والـتـرصد)ه -وهكـی قانوونی دبـێـژن-، ودویر نهبینن ئهڤ ڕهنگێ مرۆڤان هندهك جاران خۆ ب كراسێ دینی ژی نیشا خهلكی بدهن دا پـتـر بشێن خهلكی ب نهحهقییا خۆ قانع بكهن.
3- مرۆڤێن توندكار ودژوار: یێن كو زێده ب ناڤ دینی دا دچن، وئهڤه ئهون یێن زێده شداندنێ د دینی دا دكهن، ودینێ خودێ یێ ب ساناهی ل بهر خهلكی ب زهحمهت دئێخن، وئێكا هند دكهن كو ل شوینا ئهو خهلكی ب لایێ دینی ڤه بكێشن ئهو پتـر خهلكی ژ دینی دڕهڤینن، لـهو ئـهڤـه دژوارترین كـهسـن ل سهر دینی.
پتـر جاران ئهڤ توخمێ مرۆڤان ئهون یێن ڤیانا دینی د دلـی دا، و ژ بهر زێده حهژێكرنا وان بۆ دینی ئهو زێده ب ناڤ دا دچن و (تطرف)ێ تێدا دكهن بێی ب خۆ بحهسیێن كو ئهو ژ ڕێكا خودێ یا ناڤنجی دهرباس بووینه وبهر ب توندكارییێ ڤه چووینه.
پێغهمبهر -سلاڤ لـێ بن- د گۆتنا خۆ دا ئاشكهرا دكهت كو مهزنتـرین كارێ ئهڤ (متطرف)ه پێ ڕادبن ئهوه ئهو دینی تهحریف دكهن، یهعنی: دهلیلێن شهرعی د دهستێن ڤان دا ههنه، بهلـێ گرفتارییا وان یا مهزن ئهوه ئهو تهحریف ووهربادانێ دئێخنه ڤان دهلیلان، دا وه لـێ بكهن كو (تطرف)ـا خۆ پێ دورست بكهن! یهعنی: ئهڤ مرۆڤه دینی وهسا نیشا خهلكی ددهن وهكی دلێن وان دخوازن نه وهكی خودێ وپێغهمبهرێ وی گۆتی، لهو تشتهكێ عهجێب نینه ئهڤه كوشتنا بێ گونههان حسێب بكهن جیهاد، وكافركرنا خهلكی بكهنه پشكهك ژ بهڕهڤانییا ژ ئیسلامێ، وهێلانا علمێ شهرعی ل بهر وان ببته ڕهنگهكێ نوی یێ دهعوێ!!
و ل ڤێرێ دهورێ زانایێن سهرڕاست وعادل د بهرسنگ گرتنا ڤان نهزانان دا دئێت، وئهگهر هات وئهو ب ڤی دهوری ڕانهبوون ئهو بهرانبهر خودێ وئومـمـهتێ ژی گونههكار دبن.
