دا پێكڤه بزانین: ئهرێ بۆچی؟
(پشتی من گۆتارا " فكروا لماذا؟ " یا نڤیسهرێ مهزن "علی الطنطاوی" د كتێبا وی "فصول إسلامیة" دا خواندی، د گهل وی ووهكی وی من پسیاركر: ئهرێ بۆچی؟ بهلێ پشتی من ئاخفتن ژ ئهزمانێ وی ڤهگوهاستییه سهر ئهزمانێ خۆ، ومن ڤیا ڤێ پسیارێ ل نك ههوه ژی بئازرینم: ئهرێ بۆچی؟)
ئهگهر ئێك ژ مه جارهكێ زهحمهتهكێ بۆ خۆ چێ بكهت وبچت پسیارا خودانێ پهرتووكخانهیهكێ بكهت: ئهرێ چ ڕهنگێ كتێبان ژ ههمییان پتر دئێنه فرۆتن؟ مسۆگهر ئهو دێ بێژته ته: كتێبێن دینی.. و ژ سـهربـۆڕا خۆ یا زێده (موتهواضع) د نڤیسین وبهلاڤكرنا كتێبان دا مه دیتییه كتێبا دینی ههمی دانهیێن وێ د چهند ههیڤهكێن كێم دا نامینن، ل وی دهمێ كتێبا ئهدهبی یان یا دیرۆكی سالهكێ ودووان ژی دمینت.
وئــهگـــهر ڕاپـــڕسینهك ل دۆر وان بابــهت وبهرنامهیێن (رهوشهنبیری) ئهوێن ل دهزگههێن ڕاگههاندنێ دئێنه بهلاڤكرن بێتهكرن، ئهز باوهر دكهم بابهت وبهرنامهیێن ئایینی دێ ژ وان بن یێن ل دهسپێكێ دئێن.
وئهگهر تو سهح بكهیه مزگهفتێن مه -د گهل هژمارا وان یا زێده ژی- دێ بینی جهێ نڤێژكهران لـێ ناكهت، لهو ل ڕۆژێن ئهینییێ ل سهر لێڤێن جادهیان ژی نڤێژكهر ڕادوهستن، ونێزیكه رهصیف ژی تێرا نهكهن.
ب دههان خوتبهخوین ووهعزكهر ونڤیسهرێن رههوان وئهزمان خۆش وخودان شیان سپێده وئێڤاران یێن دنڤیسن و دئاخڤن، و ب هزاران ژ ژن ومێران یێ گوهدارییێ دكهن، وگهلهك ژ وان دێ بینی پشتی هنگی ب ڕهنگهكێ مهزن وێ خوتبه ووهعز ونڤیسینێ ههل دسهنگینت وزێده مهدحێن وی سهیدای دكهت یێ ئهو گۆتنا خۆش گۆتی یان نڤیسی.
د سهر ڤێ ههمییێ ڕا -ویا مه نهگۆتی ژی!- پسیار ئهڤهیه: بهرههمێ ڤێ ههمییێ د واقعێ مه یێ عهمهلی دا چیه؟ د باژێڕهكێ بچویكێ وهكی باژێڕێ مه دا ئـهم بهرێ خۆ بدهینێ: ل مـالێن خۆ، ل مهدرهسه وزانكۆیێن خۆ، ل بازار ومهحكهمێن خۆ، د ڕهفتارێ كچ وكوڕ وسهروبهرێ خۆ دا، ئهم نوكه یان بهری پێنجی سالان پتـر دنێزیكی ئیسلامێینه؟
مرۆڤهكێ ئهم بهری پێنجی سالان -یان حهتا بیست سالان ژی- دیتین جارهكێ خۆ ب (مگرتی ڤه!) باوهر دكر ئهم دێ گههینه ڤێ یا نوكه ئهم گههشتینێ؟
بهرسڤێ ئهز دێ بۆ ههوه هێلم.. بهلێ من دڤێت پسیار بكهم: ئهرێ بهرههمێ ڤێ ههمییا مه نوكه بهحس ژێ كری كیڤه دچت؟ وبۆچی ئهو زهحمهت وخۆ وهستاندنا ئهم ب ڤان كار وگۆتنان ڤه دبهین ههمی د بهر ئاڤێ دا دچت؟ ئهڤ كتێبێن دینی یێن هنده دئێنه كڕین وخواندن، وئهڤ خوتبه ووهعز وبهرنامه یێن هنده گوهداری بۆ دئێته كرن بۆچی چ پـێـڤـه نائێت؟
وهرن دا پێكڤه پسیار كهین: ئهرێ بۆچی؟
ئهگهر ئهم بهرێ خۆ بدهینه بارا پتـر ژ خهلكێ خۆ دێ بینین هێشتا ئـهو خۆ ب موسلمان دزانن، وگهلهك ژ وان شانازییێ ب موسلمانهتییا خۆ دبهن، وقهت قهبویل ناكهن ئێك گومانێ بێخته د باوهردارییا وان دا..
هێشتا مزگهفت دئاڤانه ودهنگێ بانگ وخوتبه وقورئانێ د ناڤ مه دا یێ بلند دبت، وهێشتا د دهزگههێن ڕاگههاندن ومهدرهسهیێن مه دا بهحسێ ئیسلامێ (هندهك جاران) ئهگهر ب شهرم ژی ڤه بت! یێ دئێتهكرن، ئهرێ ڤێجا -هوین بێژن- مهسهله ب بهر هندێ ناكهڤت ئهم پسیارێ بكهین: كانێ بهرههم؟ وبۆچی دهنگڤهدان وڕهنگڤهدانا ڤان ههمی (جوهوودان) د ژین وواقعێ مه دا نینه؟
وهرن دا پێكڤه و ب دهنگێ بلند پسیار كهین: ئــهرێ بــۆچـی مه موسلمانان د گهل خۆ -بهری د گهل خهلكی- (فهشهل) ئینایه؟
تو بێژی ژ بهر هندێ چونكی ئهو (دینێ) ئهم بۆ گازی دكهین وبهرێ خهلكی ددهینێ (دینهكێ باطله) لهوا؟
نــه خــێـر.. ئــهڤـــه تشتهكێ موستهحیله، چونكی ههر كهسهكێ ئیسلاما مه ب عهقلهكێ (موجهررهد) ودویر ژ (ئهحكامێن پێش وهخت دانای) خواند بت، ئعترافا كـری كــو ئهڤ دینه (جهوههرێ حهقییێ)یه، ویێ دویره ژ ههمی ڕهنگێن باطلی.
یان تو بێژی ئهڤ ئیسلاما مه گۆتی (جهوههرێ حهقییێ)یه، ڕاستییێن ئهو پێ هاتی یێن كهڤن بووین لهو نهشێن ل بهرانبهر پێشكهفتنا چاخێ بن دهستكرنا ههیڤێ وچێكرنا كۆمپیۆتهری وبهلاڤبوونا ئنتهرنێنێ خۆ بگرن؟
دیسا دێ بێژین: نه.. چونكی چهند علم پتـر پێش دكهڤت ئهو پـتـر ئیعجاز ونهێنییێن ڤێ قورئانا ئیسلام پێ هاتی ئاشكهرا دكهت، و ب هندهك دهلیلێن (علمێ موجهررهد) بنهجـهـ دكهت كو زهمان دێ پیر بت وئهڤ دینه ههر دێ مینت جحێل، چونكی گهلهك ژ وان ڕاستییان یێن ئیسلام پێ هاتی بهرێ زانایێن مه یێن كهڤن ل دۆر دزڤڕین بێی بشێن بگههنه نیڤهكا وان، ئهڤرۆ ئهو علمێ مرۆڤ بۆ خۆ ب فلی دزانت وخۆ پێ مهزن دكهت هات دا ژ نوی وێ ڕاستییا مهزن ئاشكهرا بكهت یا قورئانێ د ئایهتهكا كورت دا ڤهگێڕای.
وجارهكا دی دێ بێژین: نه.. چونكی واقعی بهری گۆتنێن مه ئیسبات كرییه كو ئهو ئیسلاما ب كێر زهمانێ صهحابییان هاتی، ب كێر زهمانێ صارووخ وئنتهرنێتێ ژی دئێت، وئهگهر چ ئهڤه دهعوایهكا مهزنه ژی بهلـێ ئهو دهلیلێن مه ههین گهلهك ژ دهعوایێ ب خۆ دمهزنتـرن!
مهعنا قوسویری نه د وێ گازییێ دایه یا ئهم بهرێ خهلكی ددهینێ، پا تو بێژی قوسویری ژ مه بت ئهم ئهوێن خۆ ددانین گازیكهر بۆ ئیسلامێ؟
تو بێژی قوسویری ژ مه بت، چونكی ئهم نهشیاینه وان ئهحكامێن ب كێر ڤی زهمانی دئێن ژ (كیتاب وسوننهتێ) بینینهدهر، ژ بهر كو ئهم وه تێگههشتینه كو زهمانێ (ئجتهادێ) و (موجتههدان) یێ چووی ونائێتهڤه؟
یان چونكی ئهم نهشیاینه ب ئهزمانێ ئهڤرۆ ئیسلامێ بۆ گهنج وجحێلێن خۆ پێشكێش بكهین، وبهرێ وان بدهینه مهزنییا دینێ خۆ، ژ بهر كو گهلهك خوتبهخوینێن مه هێشتا (خطب ابن نباته) ڤهدگێڕن ودوعایێ بۆ (دوله الموحدین) دكهن ئهوا بهری نههسهد سالان نهمای، و ل وهلاتێ دجله وفوراتی دوعایێ ژ خودێ دخوازن نیلی بۆ مه بۆش كهت؟!
یان چونكی دینداری بارهكێ گران وقهیدهكه خودانی ژ گهلهك ژ وان تشتان ددهته پاش یێن دل وشههوهت بهرێ وی ددهنێ، لهو ل دهمێ ههوایێ نهفسێ هاتییه بهردان و(شهههوات) تژی سهر شارعان بووین، ئێك دبینت بۆ وی گهلهك یا ب زهحمهته ڤان ههمی (خۆشییان) بهێلت وخۆ بدهته د گهل قهیدێن شریعهتی؟
وئهڤه واقعه.. بهلـێ ژبـیـر نهكهن عهقلداری ب خۆ ژی قــهیــــدهكـــه خودانی ژ گــهلــهك ژ وان تشتان ددهته پاش یێن دلـێ وی دچتێ، ومـرۆڤـی دین وشێت ب تنێ ئازادییێ ددهته خۆ كو چی تشتێ وی بڤێت ئهو بكهت، ڕویس دهركهفته كۆلانێ، شهرمێ بهاڤێت، تهعدایێ ل مال ونامویسا خهلكی بكهت، چی گۆتنا بێته بهر دهڤی بێژت.. ئهڤه دیناتییه ئهگهر خۆ شارستانییا ئهڤرۆ هندهك ناڤێن دی بدانته سهر ژی!
یان هوین بێژن: فاشلییا مه ژ هندێ دئێت ئهم ئیسلامێ وهسا نیشا خهلكی ددهین وهكی مه دڤێت وبۆ مه خۆش نه وهكی خودێ وپێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- گۆتی، یان ئهم دوریشمێن: (ئیسلام چارهسهرییه.. قورئان دستوورێ مهیه.. سوننهت ڕێبازا مهیه) ڕۆژێ دههـ جاران دوباره دكهین، و ل سهر پاتێن سپی دنڤیسین و ل هنداڤ سهرێ خۆ دهلاویسین، بێی ئهم وان روهن وئاشكهرا بۆ خهلكی دیار بكهین وقهناعهتێ بۆ وان چێ بكهین كانێ چاوا ئیسلام چارهسهرییه، وبۆچی قورئان دستوورێ مهیه، وسوننهت ئهوا ڕێبازا مه چیه؟
گـرفـتـاریـیـا گــهلــهك ژ مه (ئیسلامخوازان) ئهڤرۆ ئهوه ئهم ب خۆ هێشتا ب دورستی (تهصهوورا) وێ ئیسلامێ ناكهین یا ئهم بهرێ خهلكی ددهینێ، ههر ئێك ژ مه ئیسلامێ د وی لایی دا (حهصر) دكهت یێ ئهو هزر دكهت گرنـگـتـرین لایه د ئیسلامێ دا، پاشی ل سهر بناخهیێ وێ چهندێ ڕادبت خهلكی (تهصنیف) دكهت وباش وخرابان پێ ژێك جودا دكهت، وگـــهلـــهك جــــاران ئـــهم ئیسلامێ ب ڕهنگێ (عاطفی) ویێ (كــورت) نیشا خهلكی ددهین بێی ئهم ڤێ ئیسلامێ ل بهر چاڤێن وان بهرفرههـ بكهین، و ل بهر عهقلێ وان بكهینه ڕاستییهكا چو گومان تێدا نه، حهتا دهمێ ئێك ژ وان جارهكێ گوهـ ل ئێك ژ وان (شوبههیان) ببت یێن دوژمنێن ئیسلامێ د ناڤ مه دا بهلاڤ دكهن ئهو بزانت چاوا دێ شێت بهرسڤێ دهت، یان ههر چو نهبت پێ نهئێته خاپاندن.
مهتهلا مه وئیسلامێ ئهڤرۆ وهكی مهتهلا وی خانی یا لێهاتی ئهوێ هلوهریای ونێزیكه بههڕفت و د سهر خودانان دا بێته خوارێ، ڤێجا ئێك بچت خۆ ب پهنجهرا مهزهلهكێ ڤه موژیل كهت كانێ بۆچی یا دهرزییه؟ عهقیده یا دئێته ههڕفاندن، وبیدعهیه یا دبته سوننهت، وسهرهكانییا دینی یا زهلال یا دئێته شێلیكرن، وبهرێ مه یێ لێ ههر ئێك ژ مه هژمارا ئهندامێن حزب وطهریقه ودهستهكا خۆ زێده بكهت، دا بشێت ههڤڕكییا موسلمانێن دی -نه كو كافران- پێ بكهت! (قورم) یێ ل بن گهفا هشككرنێ ڤێجا خهملاندنا (چهقان) بۆچییه؟
یان ژی فهشهلا مه بۆ هندێ دزڤڕت چونكی ئهم ئهوێن دخوازین ئیسلامێ بگههینینه خهلكی یێن بووینه دو پشك:
پشكهك تێ نهگههشتییه كو ئیسلام گۆتن وكریاره، لهو دێ بینی گۆتنا وان هندی عهرد وعهسمانان ژ كریارا وان یا دویره، وپشكهكا دی هزر دكهن ئیسلام باشتـرین (مهشرووعه) ئهو پێ بگههنه كورسیك ومهنصبێن بلند، لهو دێ بینی جار ئهو ئیسلامێ ل دویڤ دلێ خهلكی دبهن، وجار ئیسلامێ قوربانی حهز ودلچوونێن دهولهتێ یان سولتانی دكهن! و د ههردو حالهتان دا كارتێكرنهكا خراب ل عامییان دبت ئهوێن هزر دكهن ههر ئێكێ خۆ ب دینی بینتهدهر یان (حیلهكهره) یان (ئنتهازی)یه.
ودبــت پشكهك ژ فـــهشـــهلا مـه بـۆ هندێ ژی بزڤڕت چونكی بهڕهڤانییا مه ژ دینی نهگههشتییه مستهوایێ وان هێڕشێن ژ لایێ خۆیانی وبیانییان ڤه بۆ سهر دینێ مه دئێنهكرن، ئهو نهخشهیێن ڕێك وپێك بۆ هێڕشێن خۆ ددانن، ودهمێ هێڕشهكێ دكهن ژی ب زانین وعهقلداری دئێن، نه وهكی مه ئهم ئهوێن گهلهك جاران وی تشتی نزانین یان ب جـهـ نائینین یێ ئهم بهڕهڤانییێ ژێ دكهین، ئهم وهكی وی جندییێ ئۆسمانی یێن لێ هاتین ئهوێ دبێژن جارهكێ د شهڕهكی دا دژی بولغارییان جندییهكێ بولغاری كهفته بهر سنگی، ئینا وی بهرێ تڤهنگا خۆ دا وی جندی وگۆتێ: موسلمان به یان دێ ته كوژم؟ وی ژ ترسێن كوشتنێ دا گۆتێ: بلا بلا.. ئهز چ بێژم دێ موسلمان بم؟ جندییێ تورك گۆتێ: "بیلمام وهللاهی" یهعنی: ب خودێ ئهز نزانم دێ چ بێژی!!
وئهگهرێ مهزنێ شكهستن وفهشهلا مه -ب هزرا من- ئهوه ئهم چو ئهگهرێن سهركهفتنێ یێن ماددی ویێن مهعنهوی ئاماده ناكهین و ب جـهـ نائینین، د گهل هندێ ئهم ژ خودێ دخوازین ئهو مه ب سهر بێخت چونكی خهلك دبێژنه مه: "موسلمان"! یهعنی ئهم وهكی وی كهسێ (ئهحمهق) یێن لێ هاتین ئهوێ رادیۆیهكا باش بۆ خۆ كڕی ودڤێت وێ بێ پاتری بدهته شۆلی، وئهگهر شۆل نهكر ژی دێ گونههێ كهته ستویێ وێ دهولهتێ یا ئهڤ رادیۆیه هۆسا پویچ چێكری كو چو عهردان نهكێشت!
یا رهببی تو دلێن مه زێندی بكه ب باورییێ، وسهرێن مه ب عهقلی، ودهستێن مه ب هێزێ.
