شرینییا باوه‌رێ.. وسێ نیشان

admin95


 



شرینییا باوه‌رێ.. وسێ نیشان


 باوه‌رى وه‌كى ل نك (ئه‌هلێ سوننه‌تێ وجه‌ماعه‌تێ) دئێته‌ نیاسین: باوه‌رییا ب دلییه‌، وگۆتنا ب ده‌ڤییه‌، وكارێ ب ئه‌ندامێن له‌شییه‌. وئه‌و ب طاعه‌تى زێده‌ دبت، و ب گونه‌هـێ كێم دبت.


ومرۆڤ هه‌مى د باوه‌رییێ دا وه‌كى ئێك نین، هنده‌ك هه‌نه‌ پتر تامێ ژ باوه‌رییا خۆ دبینن.. چونكى باوه‌رییا وان ئه‌وا جهێ خۆ د دلى دا كرى، كــاره‌كــێ بــه‌رچــاڤ د سه‌روبه‌ر وره‌فتارێ وان دا كرییه‌، گوهـۆڕینه‌كا باش د ژیانا وان ژى دا كرییه‌..


وئه‌و حه‌دیسا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ئه‌وا مه‌ ل پێشییێ ئیناى، ئێك ژ وان حه‌دیسانه‌ یێن نده‌ك مه‌عنایێن مه‌زن د ناڤ خۆ دا هلگرتین، وئیشاره‌ت دایه‌ چه‌ند بناخه‌یێن سه‌ره‌كى‌ یێن باوه‌رییێ، وئه‌و -وه‌كى دێ بۆ مه‌ ئاشكه‌را بت- سێ نیشانێن مه‌زن یێن مرۆڤ پێ تام دكه‌ته‌ شرینییا باوه‌رێ بـــۆ مـــه‌ بــه‌رچاڤ دكه‌ت.. له‌و یا د جهێ خۆ دایه‌ ئه‌م چه‌نده‌كێ ل دۆر مه‌عنایێن ڤێ حه‌دیسێ باخڤین..


ل ده‌سپێكێ دێ بێژین: ئه‌ڤ حه‌دیسه‌ وه‌كى ئاشكه‌را سێ تشتان (نیشانان) بۆ مه‌ ده‌سنیشان دكه‌ت، وئاشكه‌را دكه‌ت كو هه‌ر كه‌سه‌كێ ئه‌و ل نك هه‌بن، ئه‌و وى ب دورستى تام كره‌ شرینییا باوه‌رێ، ئه‌و هه‌ر سێ نیشان ژى ئه‌ڤه‌نه‌:


1- كو خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ل نك مرۆڤى خۆشڤیتر بن، ژ هه‌ر ئێكێ دى ژبلى وان.


2- وڤیانا وى ئه‌گه‌ر بۆ ئێكێ دى هه‌بت ژى، هه‌ر ژ به‌ر خودێ بت، یه‌عنى: ڤانا وى هه‌مى بۆ خودێ بت.


3- كو ئه‌و ل سه‌ر باوه‌رییێ یێ خۆڕاگرتى بت، ووه‌سا بۆ نه‌خۆش بت ئه‌و ل كوفرێ بزڤڕته‌ڤه‌ پشتى خودێ ئه‌و ژێ ڕزگاركرى كانێ چاوا بۆ وى نه‌خۆشه‌ ئه‌و بێته‌ هاڤێتن د ئاگرى دا.



ڤیان.. وئارمانجا ئافراندنا مرۆڤى


وه‌كى بۆ مه‌ دیار بووى ڤان هه‌ر سێ نیشانان په‌یوه‌ندى ب ڤیانێ ڤه‌ هه‌یه‌، ئه‌ڤینا مرۆڤى بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى -سلاڤ لێ بن- هند یا مه‌زن بت كو ڤیانا مرۆڤى بۆ كه‌سه‌كێ دى نه‌گه‌هتێ، وڤیانا مرۆڤى بۆ ئێكێ دى ژ بلى وان ژى هه‌ر یا گرێداى بت ب ڤیانا مرۆڤى ڤه‌ بۆ وان، وڤیانا مرۆڤى بۆ باوه‌رییێ گه‌هشتبته‌ وێ ده‌ره‌جێ كو ئه‌و هاڤێتنا د ئاگرى دا خۆشتر ببینت ژ هندێ كو ئه‌و ل كوفرێ بزڤڕته‌ڤه‌ وپشت بده‌ته‌ باوه‌رییێ..

وڤیان -ب ڕوییێ خۆ یێ زه‌لال ڤه‌- د ئیسلامێ دا، ئێك ژ دو (عونصرێن) ئارمانجا ئافراندن وهه‌بوونا نفشێ مرۆڤییه‌ ل سه‌ر عه‌ردى، ئه‌و ئارمانجا وه‌كى بۆ مه‌ ژ قورئانێ دیار دبت، د عه‌بدینییا مه‌ دا بۆ خودێ كۆم ڤه‌ دبت، خودایێ مه‌زن دبێژت: 


وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ(الذاريات 56)



یه‌عنى: هه‌ما من ئه‌جنه‌ ومرۆڤ بۆ هندێ ئافراندینه‌ دا ئه‌و عه‌بدینییا من بكه‌ن. 



وعه‌بدینى پێك نائێت ئه‌گه‌ر دو عونصر تێدا په‌یدا نه‌بن:


عونصرێ ئێكێ: خوشكاندن (ته‌ذه‌للول).
عونصرێ دووێ: ڤیان (مه‌حه‌ببه‌ت).
وهه‌ر جاره‌كا مرۆڤى ب ڤیان ڤه‌ خۆ بۆ فه‌رمانێن خودێ شكاند، وپێگیرى ب (ئه‌مر ونه‌هى)یێن وى كر، ئه‌و مرۆڤى ئه‌و ئارمانج ب جهـ ئینا یا خودێ ئه‌و ژ به‌ر داى.

وچونكى (ڤیان) ئێك ژ عونصرێن پێكئینانا ئارمانجا ئافراندنێیه‌، پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ئاشكه‌را كر كو مرۆڤێ موسلمان تام ناكه‌ته‌ شرینییا باوه‌رێ ئه‌گه‌ر ڤیانا خودێ د دلێ وى دا ئه‌و بناخه‌ نه‌بت یێ هه‌ر تشته‌كێ دى یێ د حه‌دیسێ دا هاتى بۆ نه‌زڤڕت، چ ڤیانا وى بت بۆ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن-، یان بۆ مرۆڤه‌كێ دى، یان بۆ باوه‌رییێ وخۆڕاگرتنا ل سه‌ر باوه‌رییێ.

ومرۆڤ ئه‌گه‌ر هزرا خۆ د وان هه‌مى قه‌نجییان دا بكه‌ت یێن د ڤێ دنیایێ دا د گه‌ل وى هاتینه‌كرن، دێ زانت كو قه‌نجیكارێ سه‌ره‌كى هه‌ر خودێیه‌، وپێغه‌به‌ره‌ -سلاڤ لێ بن- ڕێكا ئێكانه‌ یا وى دگه‌هینته‌ خودێ، ومراد وداخوازا خودێ بۆ وى ئاشكه‌ر دكه‌ت، له‌و پێتڤییه‌ ل سه‌ر وی ئه‌و ب هه‌مى ڤه‌ به‌رێ خۆ بده‌تێ، حه‌ز ژ وى بكه‌ت یێ ئه‌و حه‌ز ژێ دكه‌ن، ئه‌و نه‌ڤێت یێ وان نه‌ڤێت.



سێ نیشان وتێبینییه‌ك


ودڤێت ئه‌م بزانین كو ده‌مێ حه‌دیس دبێژت: سێ تشت هه‌نه‌.. مه‌عنا وێ ئه‌و نینه‌ كو ژبلى ڤان هه‌ر سێ تشتان (یان سالۆخه‌تان) چو تشتێن دى نینن مرۆڤ پێ تام بكه‌ته‌ شرینییا باوه‌رییێ، نه‌خێر! به‌لكى ئه‌ڤه‌ هنده‌ك ژ وان تشتانه‌ یێن خودان پێ تام دكه‌ته‌ شرینییا باوه‌رێ، یه‌عنى: هژمار د ڤێ حه‌دیسێ دا وه‌كى زانایێن حه‌دیسێ دبێژن، تشته‌كێ داخــوازكـــرى (مـــه‌طلــووب) نــیــنــه‌، بــه‌لكى مه‌سه‌له‌ به‌حسكرنا هنده‌كێ ژ گه‌له‌كێیه‌.




ڕامانا شرینییا باوه‌رێ


ئیمامێ (نه‌وه‌وى) ژ زانایان ڤه‌دگوهـێزت كو مه‌خسه‌د ب شرینییا باوه‌رێ د ڤــێ حــه‌دیــسـێ دا ئه‌وه‌ كرنا طاعه‌تى وته‌حه‌ممولا نه‌خۆشییێ د ڕێكا خودێ دا ل به‌ر مرۆڤى خۆش ببت، ومرۆڤ رازیبوونا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى -سلاڤ لێ بن- ب سه‌ر هه‌ر تشته‌كى د دنیایێ دا بێخت.

و ژ په‌یڤا (حلاوة الإیمان) كو (ئستعاره‌) تێدا هه‌یه‌ -وه‌كى زانایێن به‌لاغێ دبێژن-، ئاشكه‌را دبت كو باوه‌ر‌ییێ تامه‌كا شرین بۆ هه‌یه‌، وئه‌و كه‌س ب ڤێ تامێ دحه‌سیێت یێ دلێ وى ب باوه‌رێ هاتبته‌ ئاڤاكرن، وكار پێ كربت، وژیانا خۆ پێ وهن كربت.. وئه‌ڤ شرینییه‌ د سنگ فره‌هى وته‌حه‌ممول وصه‌برهاتنا ب خودێ دا به‌رچاڤ دبت، له‌و دێ بینى ئه‌و كه‌سێ تام كربته‌ شرینییا باوه‌رێ خۆشییێ ب عیباده‌تى وطاعه‌تى دبه‌ت، و ب قه‌ده‌را خۆ رازى دبت، وكه‌یفا وى ب هندێ دئێت ده‌مێ ژینا خۆ ل سه‌ر بناخه‌یێ باوه‌رییێ ب ڕێڤه‌دبه‌ت، وپه‌یوه‌ندیێن خۆ د گه‌ل خودێ ومرۆڤ وهه‌مى چێكرییێن دى ل دویڤ شریعه‌تى رێك دئێخت.



نیشانا ئێكێ كو خودێ وپێغه‌مبه‌ر ل نك ته‌ ژ
هه‌ر ئێكێ دى دخۆشتڤیتر بن



یه‌عنى: ڤیانا وى بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى -سلاڤ لێ بن- گه‌هشتبته‌ ده‌ره‌جه‌یه‌كا هندا بلند كو ڤیانا وى بۆ كه‌سه‌كێ دى یان تشته‌كێ دى نه‌گه‌هتێ.

و ل ڤێرێ زانا وشرۆڤه‌كه‌رێن حه‌دیسێ گه‌له‌ك گۆتن د ده‌ر حه‌قا دانه‌نیاسین ومه‌عنایا ڤێ ڤیانێ دا گۆتینه‌، ئیمامێ نه‌وه‌وى دبێژت: ((ڤیان د ئه‌صل دا، ئه‌وه‌ مرۆڤ مه‌یلێ بۆ وى تشتى بكه‌ت یێ حه‌زا خۆشتڤیێ مرۆڤى ل سه‌ر بت، وئـه‌ڤ مـه‌یـلـه‌ دبـت بـۆ وى تشتى بت یێ ل به‌ر مرۆڤى شرین وجوان، وه‌كى دیمه‌نێ جوان وده‌نگێ خۆش وڕه‌نگه‌كێ خوارنێ وهتد..، ودبت ئه‌و تشتێ ئه‌و مه‌یلێ بۆ دكه‌ت ژ لایێ عه‌قلى ڤه‌ ل به‌ر وى یێ شرین بت ژ به‌ر وان مه‌عنایێن ڤه‌شارتى یێن تێدا هه‌ین، وه‌كى ڤیانا مرۆڤێن چاك وزانا وخودان قه‌نجى، ودبت مه‌یلا وى بۆ خۆشتڤیێ وى ژ به‌ر قه‌نجیه‌كێ بت وى لێ كرى..))(شرح صحيح مسلم للنووي، المجلد الأول، (2/ 14)).

وده‌مێ ئه‌م گه‌له‌ك جاران د گۆتنێن خۆ دا دبێژین: ڤیانا مرۆڤى بۆ خودێ، یان بۆ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن-، مسۆگه‌ر مه‌خسه‌د پێ ڕه‌نگێ دووێ ژ ڤیانێیه‌ ئه‌وا دئێته‌ ئاڤاكرن ل سه‌ر بناخه‌یێ (مه‌یلا عه‌قلى) بۆ خۆشتڤى، یه‌عنى: ده‌مێ ئه‌م دبێژین: ئـه‌م حــه‌ز ژ خـودێ یان پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- دكه‌ین، مه‌خسه‌دا مه‌ پێ (ڤیانا عه‌قلى)یه‌ ئه‌وا هندێ دخوازت ئه‌ڤیندار ب عه‌قلێ خۆ مه‌یلێ بۆ وى تشتى بكه‌ت یێ (موافه‌قى) حه‌زا خۆشتڤیێ وى بت، ووى تشتى جوان وشرین ببینت ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌و تشت دژى مه‌یلا حه‌ز وهه‌وایێ نه‌فسا وى بت، وخۆشى برنا وى ب وى تشتێ ئه‌و مه‌یلێ بۆ كه‌ت خۆشى پێ برنه‌كا عه‌قلى بت.

ووه‌ك نموونه‌ ل سه‌ر خۆشى پێبرنا عه‌قلى دێ بێژین: وه‌كى مه‌یلا مرۆڤێ نساخ بۆ ده‌رمانى وئه‌و خۆشیا ئه‌و ژێ دبینت، ئاشكه‌رایه‌ كو نساخ ب طبیعه‌تێ خۆ حه‌ز ژ ده‌رمانى ناكه‌ت وطاما وى نه‌خۆش دبینت، به‌لێ عه‌قلێ وى -ژ به‌ر وان مفایێن ئه‌و د ده‌رمانى دا دبینت- وى پال دده‌ت كو ئه‌و ب حه‌زا خۆ وى ده‌رمانى ب كار بینت، به‌لكى دێ چت پاره‌ وبهایه‌كێ مه‌زن ژى پێ ده‌ت، دا ب ده‌ست خۆ بێخت و ب كار بینت.. وئـه‌و شـریـنـیـا (عه‌قلى) یا ئه‌و د ڤى ده‌رمانى دا دبینت، ده‌مێ ل بیرا خۆ دئینته‌ڤه‌ كو ئه‌ڤ ده‌مانه‌ دێ بته‌ ئه‌گه‌را ساخبوونا وى، ل نك وى گه‌له‌ك دێ ژ وێ ته‌علیێ پتر بت یا ب طه‌بیعه‌تێ خۆ د وى ده‌رمانى دا هه‌ى.

و ل سه‌ر ڤى بناخه‌یى ڤیانا مرۆڤى بۆ خودێ، وبۆ پێغه‌مبه‌رێ وى ژى -سلاڤ لێ بن- ئه‌صل وبناخه‌یێ دینى وباوه‌ریێیه‌، وكو ئه‌و ل نك مرۆڤى ژ هه‌ر تشته‌كێ دى دخۆشتڤیتر بن، ومرۆڤ ڤیانا تشته‌كێ دى نه‌ئینته‌ ڕێــزا ڤــیـانا وان ئه‌ڤه‌ مه‌زنترین واجبێ دینییه‌، وئه‌وێ ڤیانا كه‌سه‌كێ دى د دلێ وى دا هــنـــدى (یـان وه‌كى) ڤیانا وى بۆ خودێ بت، ئه‌و دكه‌فته‌ د خانه‌یا (شركێ) دا، وه‌كى خودایێ مه‌زن د ئایه‌ته‌كێ دا دبێژت:


( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ۖ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِِ)(البقرة: 165)


د ناڤ مرۆڤان دا هنده‌ك هه‌نه‌ ژبلى خودێ هنده‌ك شریكان بۆ وى ددانن، وه‌سا حه‌ز ژێ دكه‌ن كا چاوا حــه‌ز ژ خودێ دكه‌ن، وئه‌وێن باوه‌رى ئیناى، حه‌ژێكرنا وان بۆ خودێ پتره‌ ژ حه‌ژێكرنا وان بۆ هه‌ر تشته‌كێ دى یێ هه‌بت.
وپێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گـۆتـنـه‌كا خۆ دا دبێژت: ( قَالَ اللهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنْ الشِّرْكِ، مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَكَ فِيهِ مَعي غَيْرِي، تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ ).(موسلم ڤێ حه‌دیسێ ڤه‌دگوهێزت)  

 خودایێ مه‌زن دبێژت: پتر ژ هه‌مى شـریكان ئه‌زێ بێ منه‌تم ژ شریكاتیێ، هه‌چیێ كاره‌كى بكه‌ت وئێكێ دى ژبلى من تێدا بۆ من بكه‌ته‌ شریك، ئه‌ز دێ وى وشریكاتا وى هێلم. وئاشكه‌رایه‌ كو ڤیان ژى دكه‌فته‌ د بن ڤان كاران دا.

مه‌عنا: ڤیانا مرۆڤى بۆ خودێ بلندترین ده‌ره‌جێن عه‌بدینیا وینه‌ بۆ وى، له‌و دڤێت ئه‌و ب حه‌زكرن وئه‌ڤین ڤه‌ عه‌بدینیێ بۆ خودێ پێشكێش بكه‌ت، ئه‌و ڤیانا هندێ ژێ دخوازت ئه‌و گوهـدارى وطاعه‌تێ خودێ بكه‌ت، ومه‌یلێ بۆ وى تشتى بكه‌ت یێ (موافق) بت د گه‌ل حه‌زكرنا خودێ ئه‌گه‌ر خۆ یێ (موافق) نه‌بت ژى د گه‌ل حه‌زكرنا وى ب خۆ.

هه‌ر وه‌سا ژ ڤێ گۆتنا مه‌ یا بۆرى ئاشكه‌را دبت كو ڤیانا مه‌ بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى -سلاڤ لێ بن- نه‌ (ده‌عوایه‌كه‌) مرۆڤ ب ده‌ڤى بێژت، یان (كراسه‌كه‌) مرۆڤ ل پێش چاڤێن خه‌لكى بكه‌ته‌ به‌رخۆ، ومه‌دحان بۆ خۆ پێ بكه‌ت، ڤێ حه‌ژێكرنێ هنده‌ك نیشان بۆ هه‌نه‌ مرۆڤ ڕاستیا وێ پێ دزانت، ئه‌گه‌ر نه‌ ڤیانا ب ده‌ڤى هه‌ر كه‌سه‌ك دشێت خۆ لێ كه‌ته‌ خـودان.. ونیشانێن ڤـیـانـا مـرۆڤى بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى 



•ئه‌م دشێین د ڤان هه‌ر پێنج خالان دا كۆم بكه‌ین:

1- حـه‌ژێكـرنـا خـودێ وپـێـغـه‌مبه‌رى نائێنه‌ ژێك جوداكرن، وئه‌وێ حه‌ز ژ خودێ بكه‌ت دڤێت حه‌ز ژ پێغه‌مبه‌رى ژى بكه‌ت، چونكى دبت هنده‌ك هه‌بن خۆ ب خودان ئیمان بزانن وبێژن: هه‌ما حه‌ژێكرنا خودێ ب تنێ تێرا مه‌ هه‌یه‌، و ب ڕاستى ئه‌ڤ گۆتنه‌ یا غه‌ریبه‌، چونكى د بابه‌تێ حه‌ژێكرنێ دا تشته‌كێ ئاشكه‌رایه‌ ڤیانا مرۆڤى بۆ تشته‌كى هندێ دخوازت مرۆڤ حه‌ز ژ وى تشتى بكه‌ت یێ مرۆڤى دگه‌هینته‌ وى، وئه‌ر ب ڕێكا پـێـغـه‌مــبــه‌رى -سلاڤ لێ بن- نه‌بت، مرۆڤ نه‌شێت بگه‌هته‌ خودێ یان ب دورستى وى بنیاست، وئه‌گه‌ر حه‌ژێكرنا مرۆڤى بۆ خودێ دڤێت ژ یا هه‌ر تشته‌كێ دى پتر بت دا ئیمانا مرۆڤى یا دورست وتمام بت، حه‌ژێكرنا مرۆڤى بۆ پێغه‌مبه‌رى ژى -سلاڤ لێ بن- یێ كو مرۆڤى دگه‌هینته‌ خودێ دڤێت د ده‌ره‌جا دووێ دا بێت پشتى حه‌ژێكرنا خودێ، چونكى ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌با مه‌ ژى وه‌كى خه‌لكێ جاهلیه‌تێ خودێ ب دورستى نه‌دنیاسى.. د حه‌دیسه‌كێ دا پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ).(بوخارى وموسلم ڤێ حه‌دیسێ ڤه‌دگوهێزن) 

 یه‌عنى: باوه‌ریا ئێك ژ هه‌وه‌ تمام نابت حه‌تا ئه‌ز ل نك وى خۆشتڤیتر بم ژ بابێ وى، وكوڕێ وى، ومرۆڤان هه‌میان.
 بۆچى؟

ژ به‌ر ڤێ مه‌سه‌لێ یا كو دێ خالا دووێ دا ئێت.

2- ئـه‌گــه‌ر خــودێ وپـێـغـه‌مـبـه‌رێ وى -سـلاڤ لێ بن- ل نك مرۆڤى ژ هه‌ر ئێكێ دى دخۆشتڤیتر بن، ومرۆڤ د ڤێ حه‌ژێكرنا خۆ دا یێ ڕاستگۆ بت، ئه‌و حه‌ژێكرن دێ به‌رێ وى ده‌ته‌ هندێ ئه‌و ئه‌مرێ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ب پێش حه‌زكرن ودلچوون وهه‌وایێ نه‌فسا خۆ بێخت، وبه‌روڤاژى ڤێ چه‌ندێ ئه‌گه‌ر حه‌ژێكرنا خودێ ویا پێغه‌مبه‌رێ وى ل نك مرۆڤى ژ حه‌ژێكرنا هه‌مى كه‌س وتشتێن دى پتر نه‌بت، ل نك وى دێ تشته‌كێ گه‌له‌كێ ب ساناهى بت ئه‌و پێ ل ئه‌مر وفه‌رمانا خودێ بدانت پێخه‌مه‌ت ئه‌مرێ وى یێ ئه‌و پتر حه‌ز ژێ دكه‌ت.

خودایێ مه‌زن د ئایه‌ته‌كێ دا ئه‌مر دكه‌ت:



وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ۗ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا(الأحزاب 36)


یه‌عنى: ئه‌گه‌ر خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ئه‌مره‌ك دا، چێ نابت بۆ مێره‌كێ خودان باوه‌ر یان ژنه‌كا خودان باوه‌ر ئه‌وان گۆتنه‌كا دى، یان هلبژارتنه‌كا دى هه‌بت، وئه‌وێ بێ ئه‌مریا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بكه‌ت ئه‌و ب به‌رزه‌بوونه‌كا ئاشكه‌را به‌رزه‌بوویه‌.

3- مرۆڤ هه‌رده‌م خودێ ل بیرا خۆ بینت وزكرێ وى بكه‌ت، وبۆ وى خۆش بت ئه‌و به‌حسێ خودێ وپێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- بكه‌ت، یان به‌حسێ وان ل نك وى بێته‌كرن، چونكى كه‌یفا ئه‌ڤیندارى ب كرنا به‌حسێ خۆشتڤیێ وى دئێت. خودایێ مه‌زن د ئایه‌ته‌كێ دا دبێژت:


( وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ)(الجمعة: 10).



مه‌عنا: زكرێ خودێ وبیرئینانا وى ئیفله‌حێ دئینته‌ ڕێكا مرۆڤى، چـونــكــى ئــه‌وێ هـــه‌رده‌م خــودێ ل بیرا وى بت، ئه‌و زوى ب زوى به‌ر ب گونه‌هـێ ڤه‌ ناچت.

وئێك ژ وان ڕێكێن شریعه‌تى بۆ مه‌ دانانین كو ئه‌م هه‌رده‌م پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ل بیرا خۆ بینینه‌ڤه‌، ته‌شریعكرنا دانا صلاوه‌تانه‌ ل سه‌ر وى، ودانانا ناڤێ وى د ناڤ په‌یڤێن بانگى دا، وسلاڤ كرنا ل وى د نڤێژێ دا، وهتد.. ئه‌ڤه‌ هه‌مى دا ئه‌و هه‌رده‌م ل بیرا مه‌ بت.

4- مرۆڤ حه‌ز ژ وان بكه‌ت یێن ئه‌و حه‌ز ژێ دكه‌ن، وه‌كى بنه‌مالا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن-، وصه‌حابیێن وى، وئـه‌و مـرۆڤـێـن چاك یێن ل سه‌ر ڕێكا وى چووین، ووه‌لیێن خودێ یێن به‌رێ خه‌لكى دایه‌ ڕێكا خودێ وپێغه‌مبه‌رى، پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا مه‌دحێن داوود پێغه‌مبه‌رى دكه‌ت، ودبێژت: ( كَانَ مِنْ دُعَاءِ دَاوُدَ يَقُولُ: اللهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ، وَالْعَمَلَ الَّذِي يُبَلِّغُنِي حُبَّكَ، اللهُمَّ اجْعَلْ حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ نَفْسِي، وَأَهْلِي، وَمِنْ الْمَاءِ الْبَارِدِ )(ترمذى ڤێ حه‌دیسێ ڤه‌دگوهێزت)، ژ دوعایێن داوودى ئه‌ڤه‌ بوو وى دگۆت: یا ره‌ببى تو ڤیانا خۆ ب رزقێ مه‌ بكه‌ى، وڤیانا وى یێ تو دڤێى، ویا وى كارێ من دگه‌هینته‌ ڤیانا ته‌، یا ره‌بـبـى تـو ڤـیـانـا خۆ ل به‌ر من ژ نه‌فسا من وعه‌یالێ من وئاڤا سار شرینتر لێ بكه‌.

وهه‌ر ژ ڤێیه‌ مرۆڤ ده‌مێ حه‌ز ژ ئێكى بكه‌ت بۆ خودێ حه‌ز ژێ بكه‌ت، نـه‌ بـۆ مه‌صلحه‌ته‌ك دنـیـایـێ، یــان مـفـایه‌كێ شه‌خصى، وبه‌حس ژ ‌ڤێ خالێ ب به‌رفره‌هـى دێ ئێته‌كرن د بابه‌تێ دووێ دا ژ حه‌دیسێ.


5- مرۆڤ حه‌ز ژ وان نه‌كه‌ت یێن خودێ وپێغه‌مبه‌ر حه‌ز ژێ نه‌كه‌ن، ونه‌یاره‌تیا وان دكه‌ن، وه‌كى كافر ومنافق وبێ دینان، خودایێ مه‌زن دبێژت: 



لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ (المجادلة22)

یه‌عنى: تو نابینى هنده‌كێن باوه‌رى ب خودێ وڕۆژا دویماهیێ هه‌بت حه‌ز ژ وان بكه‌ن یێن نه‌یاره‌تیا خودێ وپێغه‌مه‌رێ وى دددكه‌ت.. ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌و بابێن وان بن یان كوڕێن وان، یان برایێن وان، یان عه‌شیه‌تێن وان..

تشته‌كێ گه‌له‌كێ غه‌ریبه‌ كه‌سه‌ك بێژت: من باوه‌رى ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى هه‌یه‌، و د گه‌ل هندێ ژى ڤیانا كافران د دلێ وى دا بت، یان د كوفرا وان دا یێ ب شك بت، یان قه‌درێ وان ژ یێ خودان باوه‌ران پـتـر بـگــرت، وكــه‌یـف ب كوفرا وان بێت! خودایێ مه‌زن دبێژت: 


يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقّ)ِ(الممتحنة 1)


 گه‌لى خودان باوه‌ران، هوین دوژمنێن من ودوژمنێن خۆ، بۆ خۆ نه‌كه‌نه‌ دۆست وسه‌ركار، ڤیانا خۆ پێشكێشى وان بكه‌ن، وئه‌و ئه‌ون یێن كوفر ب وێ حه‌قیێ كرى یا بۆ هه‌وه‌ هاتى.

و ل دویماهیێ دێ بێژین: ژ نیشانێن ڤیانا مرۆڤى بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ئه‌وه‌ مرۆڤ دینێ وان به‌لاڤ كه‌ت، وبه‌رێ خه‌لكى بده‌ته‌ كیتابێ وسوننه‌تێ، و ل دویڤ شیانا خۆ كارى بۆ به‌لاڤكرنا علمێ شه‌رعى بكه‌ت، ب ده‌ستێ خۆ، یان ب ده‌ڤێ خۆ، یان ب مالێ خۆ.



نیشانا دووێ
 ئه‌گه‌ر حه‌ز ژ ئێكى بكه‌ت 
بۆ خودێ حه‌ز ژێ بكه‌ت



ئه‌ڤه‌ نیشانا دووێ بوو یا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- بۆ وى كه‌سێ داناى یێ تام دكه‌ته‌ شرینیا باوه‌رێ، ومه‌عنا ڤیانا بۆ خودێ ئه‌وه‌: هه‌ر ڤیانه‌كا هه‌بت یا ئه‌گه‌ر نه‌ ژ به‌ر باوه‌رى ئینانا ب خودێ با، ئه‌و ژى نه‌دبوو، یان هه‌ر زێده‌ییه‌كا ل ڤیانێیه‌ یا ئه‌گه‌ر ژ به‌ر خودێ نه‌با نه‌دبوو.

وجودایى د ناڤبه‌را ڤێ ڤیانێ وڕه‌نگێن دى یێن ڤیانێ ئه‌وه‌: ڤیانا بۆ خودێ بت، یان ژ به‌ر خودێ بت، یا ئاڤاكرنى نابت ل سه‌ر بناخه‌یێ مه‌صلحه‌ته‌كا دنیایى یا به‌روه‌خت، چونكى تشته‌كێ ه‌له‌كێ ئاشكه‌رایه‌ كو هه‌ر په‌یوه‌ندیه‌كا ل سه‌ر بناخه‌یێ مه‌صلحه‌ته‌كا به‌روه‌خت هاتبته‌ ئاڤاكرن دێ یا گرێداى بت ب وێ مه‌صلحه‌تێ ڤه‌، وهه‌ر جاره‌كا ئه‌و مه‌صلحه‌ت نه‌ما، ئه‌و په‌یوه‌ندى ژى نامینت، وهنده‌ك جاران مه‌سه‌له‌ ل ڤى توخویبى ژى ڕاناوه‌ستت، به‌لكى ده‌مێ مه‌صلحه‌ت نه‌مینت، ئه‌و په‌یوه‌ندى ئه‌گه‌ر ڤیان بت دێ ئێته‌ وه‌رگێڕان وبته‌ نه‌ڤیان. نه‌ وه‌كى وێ ڤیانێ ئه‌وا ل سه‌ر بناخه‌یێ باوه‌ریێ هاتیه‌ ئاڤاكرن، ئه‌وێ چو مه‌صلحه‌تێن دنیایى تێدا نابن، له‌و یا به‌روه‌خت ژى نابت.

وئه‌گه‌ر ئه‌م به‌رێ خۆ بده‌ینه‌ ده‌قێن پیرۆزێن شه‌ریعه‌تى، ب تایبه‌تى حه‌دیسێن پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- دێ بینین ئه‌وى خێر وبهایه‌كێ مه‌زن بۆ ڤى ڕه‌نگێ ڤیانێ ده‌سنیشان كرییه‌، بۆ نموونه‌:
موسلم ژ ئه‌بوو هوره‌یره‌ى ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆت: 

( إِنَّ رَجُلًا زَارَ أَخًا لَهُ فِي قَرْيَةٍ أُخْرَى، فَأَرْصَدَ الله لَهُ عَلَى مَدْرَجَتِهِ مَلَكًا، فَلَمَّا أَتَى عَلَيْهِ قَالَ: أَيْنَ تُرِيدُ؟ قَالَ: أُرِيدُ أَخًا لِي فِي هَذِهِ الْقَرْيَةِ؟ قَالَ: هَلْ لَكَ عَلَيْهِ مِنْ نِعْمَةٍ تَرُبُّهَا؟ قَالَ: لَا، غَيْرَ أَنِّي أَحْبَبْتُهُ فِي اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ. قَالَ: فَإِنِّي رَسُولُ اللهِ إِلَيْكَ بِأَنَّ اللهَ قَدْ أَحَبَّكَ كَمَا أَحْبَبْتَهُ فِيهِ).

 یه‌عنى: زه‌لامـه‌كـى سه‌را برایه‌كێ خۆ ل گونده‌كێ دى دا، ئینا خودێ ملیاكه‌ته‌ك هنارته‌ د ڕێكا وى دا، گاڤا هاتیه‌ نك گۆتێ: دێ كـیـڤـه‌ چـى؟ وى گـۆت: دێ چمه‌ نك برایه‌كێ خۆ ل ڤى گوندى، گۆتێ: ته‌ قه‌نجیه‌ك لێ كریه‌ ته‌ دڤێت ئه‌و ل ته‌ ڤه‌گه‌ڕینت؟ گۆت: نه‌خێر، به‌لێ ئه‌ز بۆ خودێ حه‌ز ژ وى دكه‌م، وى ملیاكه‌تى گۆتێ: پا ئه‌ز قاصدێ خودێمه‌ بۆ ته‌ كو خودێ حه‌ز ژ ته‌ كریه‌ كانێ چاوا ته‌ ژ به‌ر وى حه‌ز ژ وى كریه‌.

وئه‌ڤ حه‌دیسه‌ هندێ دگه‌هینت كو براینى وحه‌ژێكرن ئه‌گه‌ر خوڕى بۆ خودێ بت، ویا ڤالا بت ژ مه‌صلحه‌ت وفایدێن دنیایێ، خێره‌كا مه‌زن تێدا هه‌یه‌.. وخێرا ژ هه‌میێ مه‌زنتر ئه‌وه‌ خودێ ژى دێ حه‌ز ژ وى كه‌سى كه‌ت، وهه‌ر د ڤێ مه‌عنایێ دا حــه‌دیــســه‌كـا قودسى هه‌یه‌، ئـیمام مالك ژ موعاذێ كوڕێ جه‌به‌لى ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( قَالَ اللهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: وَجَبَتْ مَحَبَّتِي لِلْمُتَحَابِّينَ فِيَّ، وَالْمتَجَالِسِينَ فِيَّ، وَالْمتَزَاوِرِينَ فِيَّ، وَالْمتَبَاذِلِينَ فِيَّ ) یه‌عنى: خودێ دبێژت: ڤیانا من واجب بوو بۆ وان یێن ژ به‌ر من حه‌ز ژ ئێك ودو دكه‌ن، و ژ به‌ر من ل نك ئێك ودو دڕوینن، و ژ به‌ر من سه‌را ئێك ودو دده‌ن، و ژ به‌ر من تشتان دده‌نه‌ ئێك ودو.

وڤیانا مرۆڤى بۆ كه‌سه‌كى ئه‌گه‌ر بۆ خودێ بت، دێ بته‌ ئه‌گه‌را هندێ كو خودێ ڕۆژا قیامه‌تێ وى بده‌ته‌ به‌ر سیبه‌را خۆ، ڕۆژا چو سیبه‌ر نه‌هه‌ین ژبلى سیبه‌را وى، ئه‌ڤ چه‌نده‌ د حه‌دیسه‌كا دورست دا یا هاتـیـه‌: موسلم ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: ( إنّ الله ينادي يوم القيامة: أَيْنَ الْمتَحَابُّونَ بِجَلَالِي؟ الْيَوْمَ أُظِلُّهُمْ فِي ظِلِّي يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلِّي ( ڕۆژا قیامه‌تێ خودێ گازى دكه‌ت: كانێ ئه‌وێن ژ به‌ر مه‌زنیا من حه‌ز ژ ئێك ودو دكر؟ ئه‌ڤرۆ ئه‌ز دێ وان ده‌مه‌ به‌ر سیبه‌را خۆ، ڕۆژا چو سیبه‌ر ژبلى سیبه‌را من نه‌هه‌ین.

و د حه‌دیسه‌كا خۆ دا پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- هاتیه‌: ( إن من العباد عباداً يغبطهم الأنبياء والشهداء ( د ناڤ به‌نیان دا هنده‌ك هه‌نه‌ پێغه‌مبه‌ر وشه‌هید حه‌سویدیێ پێ دبه‌ن، هنده‌كان گۆت: ئه‌و كینه‌ ئه‌ى پێغه‌مبه‌رێ خودێ؟ وى گۆت: ( هم قوم تحابوا بروح الله، على غير أموال، ولا أنساب، وجوههم نور، على منابر من نور، لا يخافون إن خاف الناس، ولا يحزنون إن حزن الناس ( ئه‌و هنده‌ك مرۆڤن بۆ خودێ حه‌ز ژ ئێك ودو كریه‌، نه‌ ژ به‌ر مالى، یان مرۆڤاینیێ، ڕویێن وان ڕۆناهینه‌، و ل سه‌ر هنده‌ك مینبه‌رانه‌ ژ ڕۆناهیێ، ئه‌و ناترسن ده‌مێ خه‌لك دترسن، و ب خه‌م ناكه‌ڤن ده‌مێ خه‌لك ب خه‌م دكه‌ڤن.

ووه‌كى د حه‌دیسا مه‌ یا ده‌سپێكێ ژى دا هاتى، ئێك ژ مفایێن ڤێ حه‌ژێكرنێ یێن د دنیایێ مرۆڤ دبینت ئه‌ڤه‌یه‌: مرۆڤ تام دكه‌ته‌ شرینیا باوه‌رێ، وشرینیا باوه‌رێ ئه‌و خۆشیه‌ یا ب تنێ ئه‌و كه‌س پێ دحه‌سیێن یێن خودێ خێرا وان ڤیاى، وئه‌و نعمه‌ته‌كه‌ ب تنێ ئه‌و كه‌س بهایێ وێ دزانــن یــێـن تــامكـریــێ، د ڤێ مه‌عنایێ دا حه‌دیسه‌ك هه‌یه‌ (به‌یهه‌قى) ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهـێزت، تێدا هاتیه‌: ( من أحب أن يجد طعم الإيمان؛ فليحب المرء لا يحبه إلا لله ( هه‌چیێ بڤێت تام بكه‌ته‌ باوه‌ریێ، بلا ده‌مێ حه‌ز ژ ئێكى دكه‌ت بۆ خودێ حه‌ز ژێ بكه‌ت.

وئه‌ڤ ڤیانه‌ ڕۆژا قیامه‌تێ ژى مفایى دگه‌هینته‌ خودانى، چونكى پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا به‌حسێ ڕۆژا قیامه‌تێ دكه‌ت ودبێژت: ( المرء مع من أحب ( مرۆڤ یێ د گه‌ل وى ئه‌و حه‌ز ژێ ,دكه‌ت.




وئه‌ڤ ڤیانه‌ ئه‌گه‌ر ل سه‌ر بناخه‌یێ باوه‌ریه‌كا دورست هاته‌ ئاڤاكرن، دێ هنده‌ك حه‌قان بۆ خودانى ل سه‌ر برایێ وى په‌یدا كه‌ت، ژ وان حه‌قان:



1- پشكداریا د مالێ وى دا:


ئه‌گه‌ر براینى وحه‌ژێكرن بۆ خودێ بت، دڤێت ئه‌ڤ حه‌ژێكرنه‌ ئێكا هند ژ وان حه‌ژێكه‌ران بكه‌ت كو ئه‌و ب دله‌كێ خۆش وفره‌هـ مالى ل سه‌ر ئێك ودو خه‌رج بكه‌ن، ئه‌گه‌ر هات وئێك ژ وان هه‌وجه‌ی یێ دى بوو، وبه‌رى ده‌لیڤه‌یه‌كێ ئه‌و حه‌دیسا قودسى مه‌ ڤه‌گێڕابوو ئه‌وا خودایێ مه‌زن تێدا دبێژت: ( وَجَبَتْ مَحَبَّتِي لِلْمُتَحَابِّينَ فِيَّ.. وَالْمتَبَاذِلِينَ فِيَّ ) یه‌عنى: ڤیانا من واجب بوو بۆ وان یێن ژ به‌ر من حه‌ز ژ ئێك ودو دكه‌ن.. و ژ به‌ر من مالى دده‌نه‌ ئێك ودو.

مرۆڤ ب طبیعه‌تێ خۆ حه‌ز ژ مالى دكه‌ت، وحه‌ز دكه‌ت مالى كۆم بكه‌ت وزێده‌ بكه‌ت، به‌لێ ئه‌گه‌ر مرۆڤ شیا -ژ به‌ر خودێ، نه‌ ژ به‌ر چو مه‌صلحه‌تێن دى- پێ ل قه‌لسیا خۆ بدانت، وهاریكاریا برایه‌كێ خۆ بكه‌ت حه‌تا وى ژ ته‌نگاڤیێ دئینته‌ ده‌ر، ئه‌و هنگى دێ ژ وان كه‌سان بت یێن ئیفله‌حێ دبینن، وه‌كى د ئایه‌ته‌كێ دا هاتى: 




وئه‌ڤ ڤیانه‌ ئه‌گه‌ر ل سه‌ر بناخه‌یێ باوه‌ریه‌كا دورست هاته‌ ئاڤاكرن، دێ هنده‌ك حه‌قان بۆ خودانى ل سه‌ر برایێ وى په‌یدا كه‌ت، ژ وان حه‌قان:


1- پشكداریا د مالێ وى دا:


ئه‌گه‌ر براینى وحه‌ژێكرن بۆ خودێ بت، دڤێت ئه‌ڤ حه‌ژێكرنه‌ ئێكا هند ژ وان حه‌ژێكه‌ران بكه‌ت كو ئه‌و ب دله‌كێ خۆش وفره‌هـ مالى ل سه‌ر ئێك ودو خه‌رج بكه‌ن، ئه‌گه‌ر هات وئێك ژ وان هه‌وجه‌ی یێ دى بوو، وبه‌رى ده‌لیڤه‌یه‌كێ ئه‌و حه‌دیسا قودسى مه‌ ڤه‌گێڕابوو ئه‌وا خودایێ مه‌زن تێدا دبێژت: ( وَجَبَتْ مَحَبَّتِي لِلْمُتَحَابِّينَ فِيَّ.. وَالْمتَبَاذِلِينَ فِيَّ ) یه‌عنى: ڤیانا من واجب بوو بۆ وان یێن ژ به‌ر من حه‌ز ژ ئێك ودو دكه‌ن.. و ژ به‌ر من مالى دده‌نه‌ ئێك ودو.

مرۆڤ ب طبیعه‌تێ خۆ حه‌ز ژ مالى دكه‌ت، وحه‌ز دكه‌ت مالى كۆم بكه‌ت وزێده‌ بكه‌ت، به‌لێ ئه‌گه‌ر مرۆڤ شیا -ژ به‌ر خودێ، نه‌ ژ به‌ر چو مه‌صلحه‌تێن دى- پێ ل قه‌لسیا خۆ بدانت، وهاریكاریا برایه‌كێ خۆ بكه‌ت حه‌تا وى ژ ته‌نگاڤیێ دئینته‌ ده‌ر، ئه‌و هنگى دێ ژ وان كه‌سان بت یێن ئیفله‌حێ دبینن، وه‌كى د ئایه‌ته‌كێ دا هاتى: 

وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ(الحشر9)



2- هاریكاریا وى بۆ قه‌تاندنا هه‌وجه‌یێن وى:



ومه‌خسه‌دا مه‌ پێ ل ڤێرێ هه‌ر هه‌وجه‌ییه‌كا دییه‌ یا هه‌بت ژبلى هه‌وجه‌یێن مالى، موسلم ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: (وَاللهُ في عَوْنِ الْعَبْدِ ما كان الْعَبْدُ في عَوْنِ أَخِيهِ ) خودێ دێ هاریكارى عه‌بدى بت هندى عه‌بد هاریكارێ برایێ خۆ بت.

وڤیانا مرۆڤى بۆ كه‌سه‌كى ئه‌گه‌ر یا ژ دل بت، هندى ژێ بێت ئه‌و دێ هاریكاریا وى كه‌ت بۆ قه‌تاندنا هه‌وجه‌یێن وى، خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ هاریكاریه‌ ببته‌ ئه‌گه‌را هندێ هنده‌ك كێماسى بگه‌هنه‌ وى ب خۆ ژى، خودایێ مه‌زن ده‌مێ مه‌دحێن ئه‌نصاریان ژ خه‌لكێ مه‌دینێ دكه‌ت به‌حسێ هه‌لویستێ وان ژ موهاجریان ژ خه‌لكێ مه‌كه‌هێ دكه‌ت، ودبێژت: 



وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌَ(الحشر9)



 یـه‌عــنــى: ئـێـك ژ باشیێن وان یێن مه‌زن ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌و حه‌ز ژ وان دكه‌ن یێن مشه‌ختبووین وهاتینه‌ نك وان، وئه‌ڤ ڤیانه‌ ئێكا هند ژ وان چێ دكه‌ت ئه‌و وان پێش خۆ بێخن، ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌و دهه‌وجه‌ ژى بن.



 یـه‌عــنــى: ئـێـك ژ باشیێن وان یێن مه‌زن ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌و حه‌ز ژ وان دكه‌ن یێن مشه‌ختبووین وهاتینه‌ نك وان، وئه‌ڤ ڤیانه‌ ئێكا هند ژ وان چێ دكه‌ت ئه‌و وان پێش خۆ بێخن، ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌و دهه‌وجه‌ ژى بن.


3- ئه‌و بۆ وى بڤێت یێ بۆ خۆ دڤێت:



بوخارى ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: ( لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ) یه‌عنى: باوه‌ریا ئێك ژ هه‌وه‌ تمام نابت حه‌تا وى ئه‌و بۆ برایێ خۆ بڤێت یێ بۆ خۆ دڤێت.

ومه‌عنا ڤێ ئه‌وه‌ مرۆڤ كه‌سه‌كێ حه‌سوید نه‌بت، حه‌ز بكه‌ت هه‌ر قه‌نجیه‌كا هه‌بت بۆ وى ب تنێ بت، وخه‌كێ دى ژێ د بێ بار بن، باوه‌ریا تمام وه‌ ل خودانى دكه‌ت ئه‌و حه‌ز بكه‌ت هه‌ر خێر وقه‌نجیه‌كا دگه‌هته‌ وى بگه‌هته‌ برایێن وى یێن خودان باوه‌ر ژى.



4- یێ وه‌فادار بت د گه‌ل وى:


و ژ وه‌فاداریێیه‌ دلێ وى د ده‌ر حه‌قا وى دا یێ صافى بت، ل نك وى و د پشت وى ژى ڕا چو كار وگۆتنێن وه‌سا د ڕاستا وى دا نه‌كه‌ت وى پێ نه‌خۆش بت، یان زیان بگه‌هتێ.. خۆ پشتى مرنا وى ژى چاڤدێریێ ل مال وعه‌یالێ وى بكه‌ت، ونه‌هێلت چو كێماسى بگه‌هنێ، وبه‌حسێ وى ب باشى بكه‌ت، ودوعایێن خێرێ بۆ بكه‌ت.



5- سه‌ره‌دانا وى بكه‌ت:


ب تایبه‌تى ده‌مێ وى هه‌وجه‌یی ب سه‌ره‌دانا وى هه‌ى، وه‌كى: ده‌مێ ئه‌و دكه‌فته‌ ته‌نگاڤیه‌كێ، یان نه‌خۆشیه‌ك ب سه‌ردا بێت، بۆ هندێ دا ئه‌و ئاماده‌ییا خۆ بۆ هاریكاریا وى ئاشكه‌را بكه‌ت.. وپێ نه‌ڤێت سه‌ره‌دانێ هــنـــده‌ك تـــۆره‌ وئـــاداب هـــه‌نـــه‌ دڤــێــت ئه‌و وان ئادابان بپارێزت ده‌مێ ب سه‌ره‌دانا وى ڕادبت.. ونوكه‌ ده‌لیڤه‌ یا هندێ نینه‌ به‌حسێ ڤان ئادابان بكه‌ین


6- پاراستنا مافێن وى یێن گشتى:


وئه‌و مافێن گشتى ئه‌ون یێن د ڤێ حه‌دیسێ دا هاتین، یا موسلم ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( حَقُّ المُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ ) حه‌قێن موسلمانى ل سه‌ر موسلمانى شه‌شن، گۆتن: ئه‌و چنه‌ ئه‌ى پێغه‌مبه‌رێ خودێ؟ وى گۆت: ( إِذَا لَقِيتَهُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ، وَإِذَا دَعَاكَ فَأَجِبْهُ، وَإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْ لَهُ، وَإِذَا عَطَسَ فَحَمِدَ الله فَسَمِّتْهُ، وَإِذَا مَرِضَ فَعُدْهُ، وَإِذَا مَاتَ فَاتَّبِعْهُ ) ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌فته‌ ڕێكا ته‌ سلاڤ بكێ، وئه‌گه‌ر تو ده‌عوه‌كرى د به‌رسڤا وى هه‌ڕه‌، وئه‌گه‌ر داخوازا شیره‌ته‌كێ ژ ته‌ كر تو وى شیره‌ت بكه‌، وئه‌گه‌ر بێنژى وحه‌مدا خودێ كر به‌رسڤا وى بده‌، وئه‌گه‌ر نساخ بوو سه‌را بده‌، وئه‌گه‌ر مر د گه‌ل جه‌نازیێ وى ده‌ركه‌ڤه‌.

و د حه‌دیسه‌كا دى دا هه‌ر موسلم ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: ( لَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَنَاجَشُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَلَا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ؛ لَا يَظْلِمُهُ، وَلَا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنْ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ ).

 یه‌عنى: حه‌سویدیێ ب ئێك ودو نه‌به‌ن، وبۆ حیله‌ بهایێ تشتى ل ئێك ودو گران نه‌كه‌ن، وكه‌ربێن خۆ ژێك ڤه‌نه‌كه‌ن، وپـشـت نــه‌ده‌نــه‌ ئێك ودو، وهنده‌ك ژ هه‌وه‌ بلا خۆ نه‌كه‌نه‌ د ناڤ كڕین وفرۆتنا هنده‌كێن دى ڕا، وعه‌بدێن خودێ وبرایێن ئێك بن، موسلمان برایێ موسلمانیه‌، زۆرداریێ لێ ناكه‌ت، ووى شه‌رمزار ناكه‌ت، ووى كێم ناكه‌ت، ته‌قوا ل ڤێرێیه‌، وئیشاره‌ت دا سنگێ خۆ سێ جاران، تێرا مرۆڤى خرابى هه‌یه‌ ئه‌و برایێ خۆ یێ موسلمان كێم بكه‌ت، موسلمان هه‌مى ل سه‌ر موسلمانى یێ حه‌رامه‌: خوینا وى، ومالێ وى، ونامویسا وى.

ئه‌ڤه‌ هنده‌ك ژ وان مافێن گشتى بوون یێن موسلمانى ل سه‌ر موسلمانى هه‌ین.



نیشانا سیێ
وه‌سا كوفر نه‌ڤێت كا چاوا نه‌ڤێت
 بێته‌ هاڤێتن د ئاگرى دا



مه‌عنا ڤێ ئه‌وه‌ ڤیانا ئیمانێ وئیسلامێ، ونه‌ڤیانا كوفرێ وسه‌رداچوونێ د دلێ وى دا هه‌بت، ڤیانه‌كا وه‌سا ئێكا هند ژ وى چێ بكه‌ت ئه‌و چوونا د ناڤ ئاگرى دا خۆشتر ببینت ژ زڤڕینا ل كوفرێ، چونكى وى باوه‌رى هه‌یه‌ كو جزایێ چوونا به‌ر ب كوفرێ ڤه‌ ئاگرێ ه‌رده‌وامێ جه‌هنه‌مێیه‌، مه‌عنا: هه‌ر وه‌كى دبێژنه‌ وى بۆ خۆ ئێك ژ دووان هلبژێره‌: چوونا د ئاگرێ دنیایێ دا ئه‌وێ نه‌خۆشیا وى هند دمینت حه‌تا رحا وى د سه‌ر دا دچت، وئاگرێ جه‌هنه‌مێ ل ئاخره‌تێ ئه‌وێ هه‌ر وهه‌ر دمینت.. هنگى ئه‌و دێ كیژ هه‌ر دووان هـلـبـژێــرت؟ 

بـێ گومان مرۆڤێ ب عه‌قل بت دێ یێ ئێكێ هلبژێرت، ئه‌ڤه‌ مه‌ته‌لا و‌ى كه‌سیه‌ یێ قه‌بویل نه‌كه‌ت ل كوفرێ بزڤڕت، وئستقامێ ل سه‌ر ئیمانێ بكه‌ت، وه‌كى پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حه‌دیسا خۆ دا مه‌ته‌لێ ل سه‌ر دئینت، وئاشكه‌را دكه‌ت كو ئه‌ڤ كه‌سه‌یه‌ یێ ب دورستى تام دكه‌ته‌ شرینیا باوه‌رێ.

وهه‌ر چه‌نده‌ ئاگرێ جه‌هنه‌مێ ل ئاخره‌تێ تشته‌كێ غه‌یبى ونه‌به‌رچاڤه‌، وئاگرێ دنیایێ تشته‌كه‌ ب چاڤ دئێته‌ دیتن ویێ حازره‌، وموسلمان ده‌مێ ئیمانا وى ب غه‌یبێ هند ب هێز دكه‌فت حه‌تا ئه‌و وێ ل سه‌ر تشتێ به‌رچاڤ (ته‌رجیح) بكه‌ت، مه‌عنا: باوه‌ریا وى ب گۆتنا خودێ، وڤیانا وى بۆ ڤێ باوه‌ریێ یا گه‌هشتیه‌ ده‌ره‌جه‌یه‌كا گه‌له‌كا بلند، وئه‌وێ ب ڤى ڕه‌نگى بـت بـێ گـومـان دێ یـێ هه‌ژى هندێ بت تام بكه‌ته‌ شرینیا باوه‌رێ.



وئه‌ڤ نیشانا سیێ به‌رێ مه‌ دده‌ته‌ دو مه‌سه‌لێن گرنگ:


یا ئێكێ: ئستقامه‌ وگرنگیا وێ:


و(ئستقامه‌) خۆڕاگرتنا ل سه‌ر وێ حه‌قیێیه‌ یا مرۆڤى باوه‌رى پێ ئیناى، وكاركرنا به‌رده‌واما ب دادیێیه‌، ودویچوون وپێگیریا ب دینێ خودێیه‌ د وان هه‌مى ئه‌مر ونه‌هیان دا یێن ئه‌و پێ هاتى.

خودایێ مه‌زن به‌حسێ وان خودان باوه‌ران دكه‌ت یێن خۆڕاگرتى دمینن ل سه‌ر باوه‌ریا خۆ ودبێژت: 


إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ(30)نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ ۖ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ(31)نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيم(32 (فصلت30-32)



 يه‌عنى: هندى ئه‌ون يێن گۆتين: ئه‌للاهـ ب تنێ خودايێ مه‌يه‌ يێ بێ شريكه‌، پاشى خۆ ل سه‌ر شريعه‌تێ وى ڕاست كرى وخۆ ڕاگرتى، ل ده‌مێ مرنێ فريشته‌ ب سه‌ر وان دا دئێنه‌ خوارێ ودبێژنێ: هوين ژ مرنێ وتشتێ ب دويڤ دا دئــێــت نــه‌تــرســن، و ل سه‌ر وى تشتێ هوين ل دويڤ خۆ دهێلنه‌ ل دنيايێ ب خه‌م نه‌كه‌ڤن، ومزگينییا ب وێ به‌حه‌شتا ژڤان بۆ هه‌وه‌ پێ دهاته‌ دان ل هه‌وه‌ بت. وفريشته‌ دبێژنه‌ وان: د ژينا دنيايێ دا ئه‌م پشته‌ڤانێن هه‌وه‌ينه‌، ئه‌م ب فه‌رمانا خودێ پشتا هه‌وه‌ دگرين وهه‌وه‌ دپارێزين، وهه‌ر وه‌سا ل ئاخره‌تێ ژى ئه‌م دێ د گه‌ل هه‌وه‌ بيـن، وتشتێ هه‌وه‌ بڤێت ودلێ هه‌وه‌ بچتێ وچاڤێن هه‌وه‌ پێ روهن ببـن بۆ هه‌وه‌ د به‌حه‌شتێ دا هه‌يه‌، وهه‌ر تشته‌كێ هوين بخوازن هوين ل به‌راهییا خۆ دێ بينن، ئه‌ڤه‌ مێڤاندارى وقه‌نجییه‌كه‌ ژ خـودايێ باش گونه‌هــ ژێبرێ دلۆڤانكار..

و ژ به‌ر گرنگیا ڤێ خۆ ڕاستكرن وخۆ ڕاگرتنا ل سه‌ر باوه‌ریێ، پێغه‌مبه‌ر ژى -سلاڤ لێ بن- د گۆتنه‌كا خۆ دا بیرا صه‌حابیه‌كێ خۆ لێ دئینته‌ڤه‌، موسلم ژ سوفیانێ ثه‌قه‌فى ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: من گۆته‌ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆتنه‌ د ئیسلامێ دا بۆ من بێژه‌، پشتى ته‌ ئه‌ز پسیارا وێ ژ كه‌سێ نه‌كه‌م، گۆت: وى گۆته‌ من: ( قُلْ آمَنْتُ بِالله فَاسْتَقِمْ ) یه‌عنى: بێژه‌ من باوه‌رى ب خودێ ئینایه‌، و ل سه‌ر ڤێ باوه‌ریێ خۆ ڕاگره‌.

و ب ڕاستى ئستقامه‌ كاره‌كێ ب ساناهى نینه‌، له‌و ده‌مێ هنده‌ك صه‌حابیان پسیار ژ پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- كرى: به‌رى ده‌مى تو یێ پیر بووى؟ وى گۆت: ( شَيَّبَتْنِي هُود وَأَخَوَاتهَا ) سووره‌تا هوود ویێن وه‌كى وێ ئه‌ز پیركرم، وئاشكه‌رایه‌ كو سووره‌تا هوود ئه‌و سووره‌ته‌ یا خودێ تێدا فه‌رمان ب ئستقامێ ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- كرى، وه‌كى گۆتیێ:


فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا ۚ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ(هود112)


یا دووێ: ردده‌ وخه‌طه‌را وێ:



ومه‌خسه‌د ب (رددێ) ئه‌وه‌ مرۆڤ ل كوفرێ بزڤڕته‌ڤه‌ وبچته‌ سه‌ر دینه‌كێ دى یێ به‌طال پشتى خودێ كه‌ره‌م د گه‌ل كرى وبه‌رێ وى دایه‌ ئیسلامێ، دینێ خودێ یێ ڕاست ودورست.

خودایێ مه‌زن د ئایه‌ته‌كێ دا به‌حسێ وان به‌خت ڕه‌شان دكه‌ت یێن كو ل دینێ لێڤه‌ دبن، و ل كوفرێ دزڤڕن و ل سه‌ر كـوفـرێ دمینن، ودبێژت: 


ومه‌خسه‌د ب (رددێ) ئه‌وه‌ مرۆڤ ل كوفرێ بزڤڕته‌ڤه‌ وبچته‌ سه‌ر دینه‌كێ دى یێ به‌طال پشتى خودێ كه‌ره‌م د گه‌ل كرى وبه‌رێ وى دایه‌ ئیسلامێ، دینێ خودێ یێ ڕاست ودورست.

خودایێ مه‌زن د ئایه‌ته‌كێ دا به‌حسێ وان به‌خت ڕه‌شان دكه‌ت یێن كو ل دینێ لێڤه‌ دبن، و ل كوفرێ دزڤڕن و ل سه‌ر كـوفـرێ دمینن، ودبێژت: 


وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۖ وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ(البقرة217)


مه‌عنا ڤێ ئایه‌تێ ئه‌وه‌: هه‌چییێ ژ هه‌وه‌ -گه‌لى موسلمانان- ژ دينێ خۆ لێڤه‌ ببت وبمرت كافر، ئه‌و كارێ وى د دنيايێ وئاخــره‌تـــێ دا دێ پــويـچ بت، ودێ بته‌ ژ خه‌لكێ ئاگرى وچو جاران ژێ ده‌رناكه‌ڤن.

وئه‌ڤه‌ ژ به‌ر هندێیه‌ چونكى كوفرا ب خودێ وشرك مه‌زنترین گونه‌هـه‌ دئێته‌كرن، و د گه‌ل وێ چو خێر فایده‌ى ناده‌ن، ئبن ماجه‌ ژ ئه‌بوو ده‌ردائى ڤه‌دگوهـێزت، دبێژت: ((خۆشتڤیێ من شیره‌ت ل من كریه‌: كو ئه‌ز چو شریكان بۆ خودێ چێ نه‌كه‌م، ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌ز بێمه‌ پرت پرت كرن وسۆتن..)).

ونه‌فسا مرۆڤى، ئه‌گه‌ر چ ل نك وى گه‌له‌ك یا ب بهایه‌ ژى، به‌لێ دڤێت ل نك وى باوه‌رى ب بهاتر بت، چونكى نه‌فس ئه‌گه‌ر د ڕێكا باوه‌ریێ دا هاته‌ ژ ده‌ست دان ژى، خودان باوه‌ر دزانت كو ل ئاخه‌تێ ژینه‌كا به‌رده‌وام بۆ ڤێ نه‌فسێ دێ هه‌بت، وبه‌روڤاژى ڤێ چه‌ندێ ئه‌گه‌ر باوه‌رى د ڕێكا پاراستنا نه‌فسێ دا هاته‌ ژ ده‌ست دان، نه‌فس ده‌مه‌كێ ده‌سنیشانكرى دێ مینت، وپشتى مرنێ خوساره‌تیا ئه‌به‌دى دێ گه‌هتێ، وپێ نه‌ڤێت بێژین: كو شریعه‌تى پێخه‌مه‌ت پاراستنا نه‌فسێ مه‌جالێ دایه‌ خودان باوه‌رى -ئه‌گه‌ر بڤێت- ب ده‌ڤى ئاخفتنا كوفرێ بێژت، به‌لێ ب وى شه‌رتى دلێ وى ل سه‌ر وێ گۆتنێ نه‌بت.




دویماهی



•پشتى ڤێ پێداچوون وخواندنا ب لــه‌ز بـــۆ ڤـــێ حــه‌دیسا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ئه‌م دشێین وان مفایێن ژێ گه‌هشتینه‌ مه‌ د چه‌ند خاله‌كێن كورت دا ده‌سنیشان بكه‌ین:

1- باوه‌ریێ تاما خۆ یا شرین هه‌یه‌، به‌لێ شه‌رت نینه‌ هه‌ر كه‌سه‌كێ هه‌بت ژ خودان باوه‌ران ب ڤێ تامێ بحه‌سیێت.

2- ب تنێ ئه‌و كه‌س ب تاما شرینیا باوه‌ریێ دحه‌سیێت یـێ ئـێـك ژ ڤان هه‌ر سێ نیشانان ل نك هه‌بت: كو خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ل نك وى ژ هه‌ر تشته‌كێ دى دخۆشتڤیتر بن، وئه‌گه‌ر حه‌ز ژ ئێكى بكه‌ت ژ به‌ر خودێ حــه‌ز ژێ بـكــه‌ت نـــه‌ ژ بــه‌ر تشته‌كێ دى، وكو وه‌سا حه‌ز نه‌كه‌ت ل كوفرێ بزڤڕته‌ڤه‌ كانێ چاوا حه‌ز ناكه‌ت بێته‌ هاڤێتن د ئاگرى دا.

3- هه‌ر وه‌سا ژ ڤێ حه‌دیسێ بۆ مه‌ ئاشكه‌را دبت كو هه‌مى خودان باوه‌ر د مه‌سه‌لا باوه‌ریێ دا وه‌كى ئێك نینن، چونكى باوه‌ری ل نك خودانى كێم وزێده‌ دبت، ده‌مێ ئه‌و كارێن چاك دكه‌ت، باوه‌ریا وى زێده‌ دبت، وده‌مێ خرابیان دكه‌ت، باوه‌ریا وى كێم دبت. 

و ل دویماهیێ هیڤیا مه‌ ژ خودێ ئه‌وه‌ ئه‌و مه‌ بكه‌ته‌ ژ وان خودان باوه‌ران یێن تام دكه‌نه‌ شرینیا باوه‌رێ.