رەمەزان و رووحانییەتەكا تایبەت
مرۆڤەك ژ مرۆڤێن خودێ د گۆتنەكا خۆ دا دبێژت : (( د دنیایێ دا بەحەشتەكا هەی هەچییێ نەچتێ ئەو بەحەشتا ئاخرەتێ نابینت )) ومرۆڤەكێ دی ژ مرۆڤێن خودێ دەمێ دوژمنێن وی ب گرتنێ ونەفیكرنێ گەف لـێ كرین گـۆت : (( دوژمـنـێـن من ما دێ شێن چ ل من كەن ، وبەحەشت وبیستانێ من د دلـێ من دایە ئەز كیڤە بچم ئەو ژ من دویر ناكەڤت .. ؟! )) .
ودویر نینە گەلەك ژ مە دەمێ گوه ل ڤان ڕەنگە گۆتنان دبت پسیارێ ژ خۆ دكەن : ئەرێ ئەو چ بەحەشتە ئەڤ مرۆڤە بەحس ژێ دكەن ؟ وئەو كیژ مرۆڤن تام دكەنە خۆشییا وێ ؟
ب ڕاستی حەتا ئەم بـشـێـیـن د ڤێ مەسەلـێ وەرگرین و د موصطەلەحاتێن ڤان مرۆڤان بگەهین دڤێت چەندەكێ ب ئەزمانێ دلـی باخڤین ! ئەو ئەزمانێ گەلەك جاران دەڤ خۆ بێزار دبینت كو دەربڕینێ ژێ بكەت .
بـەلـێ .. ئــەڤ بـەحـەشـتـە یـا مـرۆڤێن خودێ د دنیایێ دا بیـرا خۆ پێ ل بەحەشتا ئاخرەتێ دئیننەڤە ، د دنیایێ دا ب چاڤان نائێتە دیتن ، ب دلی هەست پێ دئێتەكرن ، دیسا مرۆڤەك ژ مرۆڤێن خودێ دبێژت : (( هندەك دەم ب سەر دلـی دا دئێن ئەز دبێژم : ئەگەر خەلكێ بەحەشتێ ب ڤی ڕەنگی بن ، ئەو یێن د خۆشییەكا مەزن دا )) بەلكی ئەم مرۆڤێن ڤی زەمانی ژ ڤان گۆتنان یێن ئەڤ مرۆڤە دبێژن عەجێبگرتی بمینین ، چونكی ئەم ب وێ نەحەسیاینە یا ئەو پێ حەسیاین ، بـەلـێ تشتێ حەقێ مە نە ئەم ئینكارا وی بكەین ئەڤەیە : ڕەنگەكێ رووحانییەتێ هەیە شرینییەكا وەسا ب دلـێ خودانی دا دكەت تاما وێ هەمی لایێن ژینا وی ڤەدگرت ، لەو دێ بینی دەلیڤەیەكا ب تنێ یا ئەو تێدا هەست ب ڤێ شرینییێ دكەت ئەو نادەتە ب دنیایێ هەمییێ ، ئەگەر خۆ ل وێ دەلیڤەیێ دەستێن وان د بنێ زیندانان دا د قەیدكری ژی بن !
وپشتی ڤێ هەمییێ دبت هندەك ژ هەوە پسیار بكەن : ئەرێ ( موناسەبا ) بەحسكرنا ژ ڤێ رووحانییەتێ د گەل رەمەزانێ وڕۆژییێ چیە ؟ تو بێژی ڕۆژی بشێت د دنیایێ دا بەرێ مرۆڤی بدەتە ڤێ بەحەشتێ یا مرۆڤێن خودێ بەحس ژێ دكەن ؟
د بەرسڤێ دا دێ بێژم : هندی مرۆڤە لەشە ورحە ، وشەهوەت وعەقلە ، لەش شـەهـوەتێ دخـوازت ورح عەقلی ، وهەڤڕكییا لەشی ورحـێ د ژینا مە مـرۆڤان دا یا كــەڤــنــە ، ل نك بابـێ مە یێ ئێكێ كو ئادەمە هێژ دەمێ ئەو د بەحەشتێ دا ئەڤ هەڤڕكییە پەیدا بوو ، وحەتا ئەڤرۆ ژی هێشتا یا خورتە .
خوارن .. ئێك ژ وان شەهوەتانە یێن لەش دخوازت ، وگاڤا زك ب خوارنێ تژی بوو هەڤڕكییا لەشی د گەل رحێ دژوار دبت ، وڕێ ل بەر عەقلی تەنگ دبت ، بەلـێ گاڤا زك ب ڕۆژییێ ڤالا بوو بزاڤا عەقلی خورت دبت وهێزەكا نەعەدەتی ددەتە رحێ ، وهنگی خودان ب رووحانییەتەكا تایبەت دحەسیێت ، رووحانییەتا ڕۆژیگری یا خۆشییەكا وەسا د دلی دا پەیدا دكەت كو ئەو برسێ ژ بـیـر بكەت ، وپسیارا وێ رووحانییەتێ نەكەن یا ب تەقوایێ دئێتە چاندن ، و ب ڕۆندكێن ژ ترسا خودێ دا دئێتە ئاڤدان ، و ب نڤێژێن ل نیڤا شەڤێ دئێتە ب هێزكرن !
زانایـێ ناڤـدار ( ابن القیم ) دبـێـژت : (( ئـەو رحا ب پەیوەندی وئاستەنگێن لەشی ڤە هاتییە گرێدان هند تەصەرووف وهێز وچوون وهممەت وبلندبوونا ب نك خودێ ڤە نینە هندی وێ رحێ هەی یا ژ ئێخـسـیـرییا هەوایێ نەفسێ ، و ژ پەیوەندی وئاستەنگێن لەشی هاتییە بەردان )) لەو عەجێبگرتی نەبن ئەگەر هەوە دیت مرۆڤێ ڕۆژییێ نەگرت ب وێ رووحانییەتێ نەحەسیێت یا ڕۆژیگر پێ دحەسیێت ، یان ئەگەر ئەو رووحانییەتا ئەم ل رەمەزانێ دبینین ب تامـتـر بت ژ وێ رووحانییەتا نە ل رەمەزانێ بت .
وحـەتا ڕۆژییا تـە تــە بگەهینتە ڤێ دەرەجێ ژ رووحانییەتا بلند ، یا فەرە ل سەرێ رەمەزانێ وحەتا دویماهییێ هەر ڕۆژ ڤێ پسیارا مەزن تو ژ خۆ بكەی : ئەرێ بۆچی ئەز ڕۆژییێ دگرم ؟ بەلـێ بۆچی ئەم ڕۆژییێ دگرین ؟ بۆچی هەیڤەكێ ئەم خۆ برسی وتێنی دكەین ؟
گوهێ خۆ بدێ ئەوێ گرتنا ڕۆژی ل سەر مە فەركری چ دبێژت : [ يَا أَيُّهَا الّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلّكُمْ تَتَّقُونَ ـ ئەی گەلی ئەوێن باوەری ئـیـنـای ، خودێ ڕۆژی ل سەر هەوە نڤیسییە كانێ چاوا ل سەر مللەتێن بەری هەوە ژی نڤیسی ، دا بەلكی هوین تەقوا خـودایێ خۆ بكەن ، وپەرژانەكی بكەنە د ناڤبەرا خـۆ وگونەهان دا ] ( البقرة : 183 ) مەعنا : ئارمانجا سەرەكی ژ گرتنا ڕۆژییێ ئەوە ئەڤ ڕۆژییە دلی ب ڕەنگەكێ وەسا نازك بكەت كو هەمی دەمان ل تەقوایێ یێ هشیار بت ، وتەقوایا مرۆڤی یا دورست نابت ئەگەر ئێكا هند ژ وی چێ نەكەت ئەو ل وێ باوەرێ بت كو ئەو چو جاران ژ بن زێرەڤانییا خودێ دەرناكەڤت .
وئەگەر تە بڤێت پەیوەندییا تەقوایێ ب ڕۆژییێ ڤە باشتـر بزانی گوه بدە ڤێ مەسەلـێ :
جارەكێ دەمێ تـو یـێ ب ڕۆژی وتە ڤیا بت دەسنڤێژا خۆ بشووی ، وەختێ تو ئاڤێ د دەڤێ خۆ وەرددەی ، وتو پێ دحەسی كو ئاڤ یا ب نك گەروییا تـە ڤە دچت ، تو چ دكەی ؟ دبت تو گەلەك یێ تێنی بی ، وئەڤ قورچا هـە ل بەر تە گەلەك یا شرین بت ، بـەلـێ ب هەمی هێزا خۆ تو دئێیێ دا ڕێ ل ئاڤێ بگری ونەهێلی چپكەكا ب تنێ ژی د گەروییا تە دا بچتە خوارێ ، بۆچی ؟! ئاخری كەس پێ ناحەسیێت كانێ تشتەك چوو خوارێ یان نـە ، پا ئەڤە چیە وە ل تە دكەت تو سستییێ د چپكەكا ب تنێ یا ئاڤێ دا نەكەی ؟
ما ئەڤە نە دەرسەكا تەقوایێ یە ڕۆژی نیشا تە ددەت دا تو وێ د ژینا خۆ دا بەرفـرەهـتـر لـێ بكەی حەتا ئەو ژینا تە یا ژ دەرڤەیی رەمەزانێ ژی ڤەگرت ؟
ما نە ئەڤ دەرسە بوو ئێكا هند ژ وێ كچكێ چێ كری كو ب شەڤێ بێژتە دەیكا خـۆ دەمـێ ب یا وێ نەكری وئاڤ د ناڤ شیرێ مەهاندنێ هل نەدای : (( دایێ .. ئەگەر عومەر مە نەبینت ژی خودایێ عومەری مە دبینت )) !
زانایەكێ تامكرییە شرینییا باوەرێ دبێژت : (( ب ڤیان وترس وهیڤییێ موسلمان تام دكەتە شرینییا باوەرێ ، وهەچییێ ڕێكێ ل بەر خۆ گران كەت ڕێڤەچوونا وی دێ سست بت )) بـۆچـی ل رەمەزانێ ترسا ژ خودێ وهیڤییا ب رەحما وی ل نك مە زێدە دبت ، وگاڤا ئەم ژ هەیڤا ڕۆژییێ دەركەفتین ئەم دبینە هندەك مرۆڤێن دی ؟ ما ئەو خودایێ ل رەمەزانێ دنیاسین نە هەر ئەو خودایە یێ ل شەووالـێ وهەیڤێن دی یێن سالـێ ژی هەی ؟
ئەگەر ڕۆژییا مە یا دورست با وتێگەهشتنا مە بۆ رەمەزانێ ئەو با یا ئیسلامێ ڤیای ئەم ب ڤی ڕەنگی نەدبووین .. بەلـێ ب مخابنی ڤە دێ بێژین : مەزنـتـرین ئاستەنگ ئەڤرۆ دكەفتە ڕێكا دیندارییا مە موسلمانان ب ڕەنگەكێ وەسا كو نەهێلت دینێ دورست تێكەلی و ( تەفاعولـێ ) د گەل ژینا مە بكەت وخەلەتییێن مە بگوهۆڕت ئەوە مە ژ قەستا ـ یان ژ نەزانین ـ دین ژ رووحییەتا وی ڤالاكرییە ، حەتا دویـمـاهـییـێ ئەو ل بەر مە بوویە هندەك عیبادەتێن هشك وبێ مەعنا ، یان ژی بلا بێژین : هندەك عەدەتێن پـیـرۆز یێن مە ژ باب وباپیـران وەرگرتین بێی بزانین بۆچی ، بەلكی نێزیكە بێژین : ئەو عیبادەتێ ئـەڤـرۆ عیبادەتكەر د جڤاكا مـە دا دكـەن ، چ ڕۆژی بت چ نڤێژ ، ئێكا هند ژ وان چێ ناكەت كو ئەو ژ خەلكێ دی یێ نەعیبادەتكەر جودا ببن .
وئەو ب خۆ ئەگەر مرۆڤ ب دورستی هزرا خۆ د وان هەمی عیبادەتان دا بكەت یێن ئیسلامێ ل سەر دویكەفتییێن خۆ فەركرین دێ زانت كو چو عیبادەت ژ ڤان عیبادەتان ژ ئارمانـجێن بلند دڤالا نینن ، ودەمێ خودێ فەرمانێ ل مـە دكـەت كو ئەم عیبادەتەكی ژ ڤان عیبادەتان بكەین ، بۆ هندێ نینە چونكی ئەوی ـ حاشا ـ پێتڤی ب عیبادەتێ مە هـەیـە ، نەخێر !! بەلكی ژ بەر هندێ یە دا ئەو ئارمانج د ژینا مە دا ب جـه بێت یا كـو د وی عیبادەتی دا هەی ، وهەر جارەكا تە دیت مرۆڤەك یێ عیبادەتەكی دكەت بێی ئەو عیبادەت وێ ئارمانجێ ب جـه بینت یا تێدا هەی ، تو بزانە ئەو وی چو مفا ژ وی عیبادەتی نەدیتییە یێ ئەو دكەت ، وكارێ وی هەما هندەك ( طقووس وشەكلییات ) ێن بێ مەعنانە ، وئەڤە حالـێ پـتـرین دیندارێن مەیە ئەڤرۆ ، لەو دێ بینی ئەو شرینییا باوەرێ ژ كارێ خۆ تام ناكەن .. ئێك ژ وان پشكەكا مەزن ژ دەمێ خۆ ب كرنا عیبادەتی ڤە دبۆرینت بێی بزانت كانێ بۆچی ئەو ڤی عیبادەتی دكەت ، یان خۆ تێ بگەهینت كانێ ئـەڤ عیبادەتێ ئـەو دكەت دڤێت چ گوهۆڕینێ ب سەر ژینا وی دا بینت .
بۆ نـمـوونـە : هژمارا نڤێژكەران د جڤاكا مە دا گەلەكە ، وگەلەك ژ ڤان نڤێژكەران نڤێژێن خۆ ل مزگەفتان و ب جماعەت دكەن ، یەعنی : سەرێ وان ونڤێژا وان ئێكە ، بـەلـێ سـەحـكـێ ڤێ نڤێژێ چ كار د ژینا وان دا كرییە ، و چ گوهۆڕین ئێخستییە سەروبەرێ وان ؟
مخابن دێ بێژین : چو ننە ، یان گوهۆڕینەكا گەلەكا كێم ! بۆچی ؟ چونكی ئەڤ مرۆڤە وەسا یێ دنڤێژێ گەهشتی كو ئەو عەدەتەكە ژ باب وباپـیـران یێ گەهشتییێ ، هـنـدەك گۆتن وكریارن ، وڕەنگەكێ ڕابوون وڕوینشتنێیە .. وچو ددی نە ، گاڤا ئەو ب ڤێ ڕابوون وڕوینشتنێ ڕابوو ، خلاس ئەو وی چو ل سەر خۆ نەهێلا !
وكو ئەو بیـرا خۆ ل هندێ بینتەڤە كو نڤێژ عیبادەتە خودێ ل سەر مە فەركییە بۆ هندێ دا ئەو مە ژ هەمی ڕەنگێن كرێتی وكارێن خراب بدەتە پاش ، ومە بكەتە هندەك مـرۆڤـێـن ئەزمان پاقژ ودەست پاك ، ئەڤە ل بـیـرێ نینە ، هەر وەكی خودێ نەگۆتی :[ إِنَّ الصَّلاةَ تَـنْـهَـى عَـنْ الْفَحْشَاءِ ؤالمُنْكَرِ ؤلَـذِكْـرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ؤاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ ] ( العنكبوت : 45 ) .
و د مەعنا ڤێ ئایەتێ دا هندەك صەحابی دبێژن : (( من لم تنهه صلاته عن الفحشاء والمنكر لـم تزده من الله إلا بعداً ولم يزدد بها من الله إلا مقتاً ـ ئـەو كەسێ نڤێژا وی وی ژ كرێتی وخرابییێ نەدەتە پاش ئەو ژ دویراتییا ژ خودێ پێڤەتر تشتەكی ل وی زێدە ناكەت و ژ نەڤیانا خودێ پێڤەتر ئەو ب وێ تشتەكێ دی ل خۆ زێدە ناكەت )) .
ما نە تشتەكێ غەریبە كەسەك نڤێژێ بكەت وئەڤ نڤێژە وی پـتـر ژ خودێ دویر بكەت ؟ نڤێژێن چەند ژ مە ژ ڤی ڕەنگێ نڤێژانە ؟!
ڕۆژی ژی هـەر وەسا ..
پـێـغـەمـبـەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ د گۆتنەكا خۆ دا دبێژت : [ من لم یدع قول الزور والعمل به فلیس لله حاجة أن یدع طعامه وشرابه ـ هەچییێ گۆتنا درەوێ وكارێ ب وێ نەهێلت خودێ چو هەوجەیی پێ نینە ئەو خوارن وڤەخوانا خۆ بهێلت ] ( وەکی موسلم ژ ئەبو هورەیرەی ڤەدگوهێزت) .
مەعنا : گەلی موسلمانان وەسا د ڕۆژییێ نەگەهن كو ئەو خۆبرسیكرن وخۆتێنیكرن ب تنێیە ، ئەو ڕۆژییا ئەڤ هەردووە ب تنێ بن یا ژ قەستایە ، چونكی خودێ چو منەت پێ نینە هوین خۆ برسی بكەن یان خۆ تێنی بكەن ، ڕۆژییا دورست ئەوە یا بشێت خودانێ خۆ ل سەر ڕاستییێ وئەزمان پاقژییێ پـەروەردە بـكـەت ، وەسا وی پــەروەردە بـكـەت كـو ئەو بشێت دەڤێ خۆ ژ درەوێ وبێ بەختییێ ونەحەقییێ بگرت ، كا چاوا ئەو وی ژ خوارن وڤەخوارنێ دگرت .
ئەو ڕۆژییا وە ل خودانی نەكەت كو ئەو بشێتە خۆ ، وبشێت دلـێ خۆ ومەصلحەتا خۆ ژی ل دویڤ حەقییێ ببەت ، وخۆ ژ نەحەقییێ بدەتە پاش ، ئـەو نــە ڕۆژی یە .. وئەگەر ئەم ب ڕۆژیگرتنا خۆ شیاباین ئارمانجا ڕۆژییێ ب دەست خــۆ ڤــە بـیـنـیـن ، دیوانخانەیێن مە ـ چونە چونە ل رەمەزانێ ـ دا ژ ئاخفتنێن سەقەت وگۆتنێن بێ خێر پاراستی مینن ، بازارا مە ل هەیڤا رەمەزانێ نەدبوو جهێ ئستغلالـێ وغششێ وكڕین وفرۆتنێن نەدورست وزێدەكرنا دوقاتی وسێ قاتی بۆ بهایێ تشتی ، دلڕەشی وژێك سلبوونا مە ل ڤێ نەدما ، یان دا كێم بت ..
ئـەگەر ئەم ب دورستی د ڕامانا ڕۆژییێ گەهشتباین مە شەڤ وڕۆژێن خۆ ل ڤێ هەیڤا پـیـرۆز ل بەر دەزگەهێن ڕاگەهاندنا بێ تۆرە نەدبۆراندن ، بەلـێ ڕۆژا دیندارییا مە بوویە قالبەكێ هشك وڤالا ژ رووحییەتێ وئارمانجێن شەرعی سەروبەرێ ژینا مە هەمی بۆ حیلە ودرەو !! خودێ مە بپارێزت ..
