گونههـ و بێ ئومێدییا ژ رهحما خودێ
گهلهك گونههكار ههنه دێ بینی دهمێ گونهههكێ دكهن پهشێمانی د دلی دا پهیدا دبت، لهو ل خۆ دزڤڕن و ب تۆبهكرن ڤه قهستا خودایێ خۆ دكهن.. و ئێك ژ وان دكهته دلێ خۆ كو ئێدی ل وێ گونههێ نهزڤڕتهڤه، بهلێ پشتی خۆڕاگرتنا ل سهر تۆبێ بۆ دهمهكی ئهو هند خۆ دبینت كو جارهكا دی كهفته ژێر پێبهستا شههوهتا نهفسێ و هێزا غهریزێ و دلچوونان و بهر ب وێ گونههێ ڤه تهحسی یا وی بهری هنگی وی ژێ تۆبه كری، ڤێجا دوباره ئهو دێ خۆ بینت یێ گونههكار.. و چونكی دلێ وی ب باوهرییێ یێ هشیاره ئهو ژ ڤێ چهندێ بێنتهنگ دبت، لهو تۆبه دكهتهڤه، و دكهته دلێ خۆ كو ئهو خۆ ل سهر حهقییێ ڕاگرت و تۆبهدار بمینت، پاشی نهفسا وی دوباره وی ب نك خرابییێ ڤه دبهت و تووشی گونههكارییێ دكهت، بهلێ دیسا ئیمان وی ل تۆبێ هشیار دكهتهڤه و سێباره وژدانا وی دهژینت و پهشێمانییێ د دلی دا پهیدا دكهت ڤێجا دێ بینی ئهو دێ قهستا دهرگههێ خودایێ خۆ كهت و داخوازا لێبۆرینا گونههێ ژێ كهت، و پشتی ئهو دهمهكی خۆ ل سهر ڤێ تۆبێ ڕادگرتهڤه جارهكا دی بهرێ وی دكهفته گونههێ و نهفسا وی دبته هاریكارا شهیتانی!!
و ب ڤی ڕهنگی، و د گهل ڤێ خۆ ڤهگوهاستن و هاتن و چــوونــا پــتـر ژ جارهكێ د ناڤبهرا تۆبێ و گونههێ دا شهیتان ڕێكا خۆ بۆ دلێ ڤی تۆبهكهری دبینت و وهسواسهكێ ل نك پهیدا دكهت، دبێژتێ:
ئهڤه چ تۆبهكا ژ درهوه تو دكهی؟ و چ سۆزا داركۆكهیه تو ددهی؟ بهس خۆ بخاپینه تو نه زهلامێ تۆبهكرنێ یی و نه خودانێ باشیانی، ههما پشت ڕاست به تۆبا ته قهبویل نابت، و خودێ ژ ته ڕازی نابت، ڤێجا یا باش بۆ ته ئهوه تو هزرا تۆبهكرنێ ئێدی ژ سهرێ خۆ بینیهدهر، و بێ منهت قهستا گونههێ بكهی.
و ئهڤه ب ترسترین بانگه شهیتان د گوهێ تۆبهكهرێ گونههكار دا ددهت، و ترسا ڤێ وهسواسێ دژوارتر لێ دئێت ئهگهر هات و تالعێ ڤی گونههكاری ئهو مولتهقای دیندارهكێ نهزان كر یێ كو وی پتر بێ هیڤی بكهت و بێژتێ: تو بۆ خۆ یارییان ب تۆبێ دكهی، تو ههڤالێ شهیتانی یی؟!
و د گهل مرۆڤێ ب ڤی ڕهنگی ئهوێ پتر ژ جارهكێ د ناڤبهرا گونههێ و تۆبێ دا هاتی و چووی دێ پسیارهكێ هلێخین:
ئهرێ مرۆڤهكێ تویشی ڤێ وهسواسێ بووی چ چاره بۆ ههیه؟
یان ب گۆتنهكا دی: كهسهكێ پتر ژ جارهكێ تۆبهكری كری و ل گونههێ زڤڕیهڤه دهمێ نهفسا وی سستییێ ل نك وی پهیدا دكهت ب هێجهتا هندێ كو تۆبا وی یا داركۆكهیه چ بهرسڤێ بدهته نهفسێ؟
بهرسڤ ب كورتی ئهڤهیه ئهو بزانت كو گونههێ -ئهگهر چهند جاران دوباره ببت ژی- چارهیهكا ب تنێ بۆ ههیه ئهو ژی تۆبهكرنا ژ دله، وگونههـ ئهگهر چهند یا مهزن بت و چهند ژ لایێ خودانی ڤه هاتبته دوبارهكرن ژی ڕێكهكا ب تنێ بۆ ژێبرنا وێ ههیه ئهو ژی داخوازا رهحما خودێیه ئهوا ههمی تشت ڤهگرتین.
و ژێدهرێ ڤێ ڕاستییێ یا كو دڤێت مرۆڤێ موسلمان بزانت و یێ ژێ بێ ئاگههـ نهبت قورئانا خودێ وسوننهتا پێغهمبهرییه -سلاڤ لێ بن-، و ل ڤێرێ بۆ نموونه ئهم چهند ئایهت و حهدیسان دێ ڤهگێڕین:
ئایهتا ئێكێ:
خودایێ مهزن دبێژت:(والذين إذا فعلوا فاحشة أو ظلموا أنفسهم ذكروا الله فاستغفروا لذنوبهم ومن يغفر الذنوب إلا الله ولم يصروا على ما فعلوا وهم يعلمون(135)أولئك جزاؤهم مغفرة من ربهم وجنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ونعم أجر العاملين)(آل عمران: 135-136) و ئهوێن ئهگهر گونهههكا مهزن كر یان ب كرنا گونهههكا كێمتر زۆرداری ل خۆ كر، بیرا خۆ ل سۆز و گهفا خودێ ئیناڤه ڤێجا ل خودایێ خۆ زڤڕین و تۆبهكرن، و داخوازا ژێبرنا گونههان بۆ خۆ ژێ كر، و ئهو باش دزانن كو ب تنێ خودێیه گونههان ژێ دبهت، لهو ئهو ل سهر گونههێ نامینن، و ئهو دزانن كو ئهگهر وان تۆبهكر خودێ تۆبا وان دێ قهبویل كهت. خودانێن ڤان سالۆخهتێن مهزن جزایێ وان ئهوه خودێ گونههێن وان ڤهشێرت، و بهحهشتێن ئاڤێن هوین د بن داروبار و قهسرێن وان دا دچن بۆ وان ههنه، ههر وههر ئهو دێ تێدا مینن و ژێ دهرناكهڤن. و بهحهشت و لێبۆرینا گونههان خۆش جزایه بۆ خودان كاران.
ئایهتا دووێ:
خودایێ مهزن دبێژت:(وأزلفت الجنة للمتقين غير بعيد(31)هذا ما توعدون لكل أواب حفيظ(32)من خشي الرحمن بالغيب وجاء بقلب منيب(33)(ق: 31-33) و جــهــــێ بهحهشتێ بـــــۆ تهقواداران هاته نێزیكرن، و ئهو ژ وان یا دویر نابت، و بۆ پتر دل خۆشییا وان ئهو وێ ب چاڤ دبینن. بۆ وان دئێته گۆتن: گهلی تهقواداران ئهڤه ئهوه یا ژڤان بۆ ههوه پێ دهاته دان بۆ ههر یهكێ ژ گونههێن خۆ تۆبه بكهت، و پاراستنێ ل سهر وی تشتی بكهت یێ وی نێزیكی خودایێ وی دكهت، ژ كارێن فهر و عیبادهتان، ههچییێ د دنیایێ دا ژ خودێ ترسای و ل ئاخرهتێ ب دلهكێ ساخلهم ڤه ژ گونههان هاتییه نك وی.
و وهكی ئهم دبینین ئایهتێ پهیڤا (أوّاب) ب كارئینا، و (ئهوواب) وهكی ئاشكهرا (صیغه مبالغه) یه، بۆ وی كهسی دئێته گۆتن یێ گهلهك ل خودایێ خۆ دزڤڕت و تۆبه دكهت، و ئهوێ گهلهك تۆبه دكهت ئهوه یێ گهلهك خۆ ژ بیرڤه دكهت، و پتر ژ جارهكێ بهر ب گونههێ ڤه دچت.
و حهدیس ژی د ڤی بابهتی دا گهلهكن، ژ وان حهدیسان:
ئێك: حهدیسا قودسی ئهوا (بوخاری وموسلم) ی ڤهگوهاستی، وتێدا هاتی: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: (بهنییهكی گونهههك كر، ڤێجا گۆت: یا رهببی گونهها من بۆ من ژێ ببه، ئینا خودێ گۆت: بهنییێ من گونهههك كر و زانی وی خودایهكێ ههی گونههێ ژێ دبهت و سهرا گونههێ ل خهلكی دگرت، پاشی ئهو بهنی زڤڕی وگونههـ كرهڤه، و گۆت: یا رهببی گونهها من بۆ من ژێ ببه، ئینا خودێ گۆت: بهنییێ من گونهههك كر و زانی وی خودایهكێ ههی گونههێ ژێ دبهت و سهرا گونههێ ل خهلكی دگرت، پاشی ئهو زڤڕی و گونههـ كر، و گۆت: یا رهببی گونهها من بۆ من ژێ ببه، ئینا خودێ گۆت: بهنییێ من گونهههك كر و زانی وی خودایهكێ ههی گونههێ ژێ دبهت و سهرا گونههێ ل خهلكی دگرت، من بۆ عهبدێ خــۆ گونهها وی ژێبر، ڤێجا وی چ دڤێت بلا بكهت).
دوو: ئهو حهدیسا (موسلم) ژ (ئهبوو هوریره) ی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (ئهز ب وی كهمه یێ نهفسا من د دهستی دا ئهگهر ههوه گونههـ نهكربان خودێ دا ههوه بهت، وئهو دا مللهتهكێ دی ئینت كو گونههان بكهن، و داخوازا گونههـ ژێبرنێ ژ خودێ كهن ڤێجا ئهو دا گونههان بۆ وان ژێ بهت).
سێ: ئهو حهدیسا (ترمذى) ژ ئهنهسی ڤهدگوهێزت، دبێژت: من گوهـ لێ بوو پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دگۆت: (خودێ دبێژت: كوڕێ ئادهمی! هــنـــدی تو دوعایێ ژ من بكهی و هیڤییێ ژ من بخوازی ئهز دێ گونههێن ته ژێ بهم، و ئهگهر ته چ كربت بۆ من نهخهمه، كوڕێ ئادهمی! ئهگهر گونههێن ته بگههنه پهڕێ عهسمانی پاشی تو داخوازا گونههـ ژێبرنێ ژ من بكهی ئهز دێ گونههێن ته ژێ بهم، كوڕێ ئادهمی! ئهگهر تو بێیه نك من و تژی عهردی گونههـ ته ههبن پاشی تو بێی و ته چ شریك بۆ من چێ نهكربن، ئهز ب تژی عهردی ڤه لێبۆرین دێ ئێمه نك ته.
ئهڤ ئایهت و حهدیسه دهلیلێن ئاشكهرانه ل سهر هندێ كو مرۆڤ چهند گونههان بكهت، و چهند بێ ئهمرییا خودێ بكهت، ئهو گونههـ دێ بۆ ئێنه ژێبرن چـــی گاڤا وی ب دورستی و ژ دل تۆبه كر، و یا گرنگ ئهو نینه ئهو ل گونههێ نهزڤڕت، بهلكی یا گرنگ ئهوه دهمێ ئهو تۆبه دكهت ئهو د گهل خودایێ خـــۆ یـــێ ڕاستگۆ بت، و دلێ وی ژ باوهرییێ یێ تژی بت و وی ل بهر نهبت كو ئهو جارهكا دی ل گونهها خۆ بزڤڕتهڤه، یهعنی: ئنیهتا وی ئهو نهبت ههما بهس تۆبا خۆ بكهته پهردهیهك و ب سهر گونههێ دا بهردهت دا پێ بڤهشێرت، یان ئامیرهتهك بۆ ژێبرنا وان حهرامییێن وی بهری نوكه كرین و ل بهره پشتی نوكه ژی لێ بزڤڕت! هنگی تۆبا وی ئهو تۆبا دورست نابت یا ئایهت و حهدیس بهحس ژێ دكهن.
و ژ بهر ڤێ چهندێ زانایێن خودێناس دگۆت: ئـــهگــــهر پشتی تۆبهكرنێ گونهههك ژ ته پهیدا بوو، ئهڤ چهندا هه بلا ته ژ رهحما خودێ بێ هیڤی نهكهت، و دوباره زڤڕینا ل گونههێ پشتی نه كرییه دلێ خۆ كو لێ نهزڤڕی بلا ڕێكا بۆ شهیتانی و وهسواسێن وی ل نك ته ڤهنهكهت، و ئێكا هند ژ ته چێ نهكهت كو هزر بكهی ئێدی تـــۆبهكرن یا ژ خۆیه.
و مرۆڤ ئهگهر ب دورستی هزرا خۆ د ڤی قاعیدهیێ شهرعی دا بكهت دێ زانت كو ئهو دو هیڤییێن مهزن د دلێ مرۆڤی دا دچینت:
یا ئێكێ: هیڤییا ڕزگاربوونا ژ بارێ گونههێ یێ كو خودان باوهری دئێشینت دهمێ دكهفته سهر ملان.
یا دووێ: هیڤییا لێبۆرین و وهرگرتنا تۆبێ ژ لایێ خودێ ڤه ئهگهر گونهها مرۆڤی چهند یا مهزن ژی بت، یان چهند مرۆڤ دوباره لێ زڤڕی بت ژی.
ل دۆر ڤێ مهسهلێ تشتهكێ دی ههیه دڤێت مرۆڤ ژ بیرا خۆ نهبهت: ئهگهر كار ب دویماهییێ بت -وهكی د حهدیسێن دورست دا هاتی-، و پاشهڕۆژ و دویماهییا مرۆڤی ل بهر مرۆڤی تشتهكێ ڤهشارتی بت، ما گونههكارێ تۆبهكهر چ دزانت بهلكی ئهڤ تۆبا وی یا دویماهییێ ئهو دویماهی بت یا خودێ بۆ وی حهز دكهت ڤێجا هنگی ئهو دێ ژ سهركهفتییان بت؟!
نهبێژه: مانێ بهری نوكه ژی من تۆبه كربوو، پاشی ئهز ل گونههێ زڤڕیمهڤه، چونكی تو نزانی كانێ عهمرێ ته هند مایه حهتا تو بگههی جارهكا دی ل گونههێ بزڤڕی یان نه، ما ته چهند مرۆڤ دیتینه ل سهر خۆ بوون و دساخلهم بوون، دگۆتن: پشتی فلان وهختی دێ تۆبه كهم، و دهمهكێ كێم پێڤه نهچوویه خهبهرێ مرنا وی یێ گههشتییه ته، و چهند مرۆڤ ته دیتینه دهمهكێ درێژ ژ ژییێ خۆ د بێ ئهمرییا خودێ دا بۆراندییه پاشی خودێ ل وان هاتییه كهرهمێ و دلێ وان بۆ ڕۆناهییا خۆ ڤهكرییه و تۆبه ب رزقێ وان كرییه، پاشی دهمهكێ درێژ پێڤه نهچوویه وی ژی قهستا وهغهرا دویماهییێ كرییه؟
مهعنا: بهرپهڕێ ته یێ دویماهییێ ژ بهرچاڤێن ته یێ هاتییه پێچان و تو نابینی، و مادهم هۆیه ژ خۆ بترسه بهلێ بێ هیڤی ژی نهبه، و نهبێژه: مانێ گونهها من یا مهزن! گونهها ته چهند یا مهزن بت رهحما خودێ ژ وێ مهزنتره، و مرۆڤێن مهرد و دنیادیتی ئهگهر دهرگههێن خۆ ل بهر داخوازكهران نهگرن، و دلۆڤانییا خۆ ژ وان نهبڕن، پا هوین چ دبێژن بۆ خودێ ئهوێ رهحم كرییه سهد پارچه نۆت ونههـ ل نك خۆ هلگرتین و ئێك بهردایه عهردی، و ب وێ ئێكا ب تنێ دههبه رهحمێ ب تێشكا خۆ دبهت؟ بێ هیڤی نهبه، و بزانه كو تو سێ بهرههمێن ب بها دێ ب دهست خۆ ڤه ئینی دهمێ تو خۆ ژ بێ هیڤی بوونێ ددهیه پاش:
یێ ئێكێ: ههمی دهما هزرا باش تو دێ ژ خودایێ خۆ كهی، و خودێ دبێژت: (أنا عند ظن عبدي بي وأنا معه إذا دعاني) ئهز ل دویڤ وێ هزرێ مه یا عهبدێ من ژ من دكهت، و ئهزێ د گهل وی ئهگهر وی دوعا ژ من كر. وهكی موسلم ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزت، ڤێجا تو وئهو هزرا ته دڤێت ژ خودایێ خۆ بكهی!
یێ دووێ: تو دێ ئێیه پاراستن ژ وێ وهسواسا بهری نوكه مه بهحس ژێ كری ئهوا شهیتان بۆ هندهك مرۆڤان چێ دكهت، دهمێ دبێژتێ: مادهم ته تۆبهكر و جارهكا دی تو ل گونههێ زڤڕی، مهعنا تۆبا ته ب چ ناچت ڤێجا ههما ئێدی تۆبه نهكه.
یێ سییێ: تو دێ یێ ب هیڤی بی كو بهلكی ئهڤ گونهها ته دویماهییێ ژێ تۆبه كری گونهها ته یا دویماهییێ بت، و دهفتهرا كارێ ته ب بهرپهڕێ تۆبێ ب دویماهی بێت و هنگی تو دێ ژ سهرفهرازان بی.
خودێ سهرفهرازییێ ب رزقێ مه ههمییان بكهت.
