هندەك پەیڤ وزاراڤێن هەڤچاخ
هژمارەكا پەیڤ وزاراڤێن نوی دەركەفتی هەنە ل سەر ئەزمانێ خەلكی دئـێـنـە گێڕان ، ومرۆڤی گوه لـێ دبت د دەزگەهێن ڕاگــەهـانــدنــێ دا ، و ژ لایێ هندەك نڤیسەران ژی ڤە دئێنە ب كارئینان ، هـەر چـەنـدە ئەو ژ لایـێ شریعەتی ڤە د دورست نـیـنـن ، ووەك بیـرئینان مە دڤێت ل ڤێرێ ئیشارەتێ بدەینە هندەك ژ وان :
1 ـ رەئیا شریعەتی ، یان رەئیا دینی :
ئەڤە ئێك ژ وان پەیڤێن نەدورستە یێن كو گەلەك جاران مرۆڤی گوه لـێ دبت دئێنە ب كارئینان ، بەحسێ تشتەكی دێ ئـێـتـەكرن كانێ چاوایە ، ئێك دێ پسیار كەن : ئەرێ رەئیا دینی د ڤی تشتی دا چیە ؟ یان رەئیا شریعەتی چیە ؟
ومــە گـۆت : ئەڤە ژ پەیڤێن نەدورستە ژ بەر كو هندی پەیڤا ( رأی ـ رەئی ) یا عـەرەبـییــە د بناخەیێ خۆ دا بۆ دیتنێ دئێتە ب كارئینان ، دەمێ ئەم دبێژین : رەئیا فلان كەسی د ڤێ مەسەلـێ دا ئەڤەیە ، یـەعـنـی : دیـتـنا وی بۆ ڤێ مەسەلـێ یا ب ڤی ڕەنگییە ، ودیـتـن دو دیتنن : دیتنا ب چاڤی ، وئاشكەرایە كو یا خەلەتە ئەڤە بۆ دینی یان شریعەتی بێتە ب كارئینان ، ودیتنا زانینێ وڤێ ئحتمالا ڕاستییێ ونەڕاستییێ تێدا هەیە ، لەو یا خەلەتە ئەو ژی بۆ دینی وشریعەتی بێتە ب كارئینان ، ویا دورست ئەوە ئەم بێژین : حوكمێ شریعەتی د ڤێ مـەسـەلـێ دا ئـەڤـەیـە ، ودەمێ خـودێ وپێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ فەرمانێ ب تشتەكی ل مە دكەن یان مە ژ تشتەكی ددەنە پاش ، دڤێت ئەم بێژین : حوكمێ دینی د ڤێ مەسەلـێ دا ئەڤەیە ، چونكی هندی حوكمە دڤێت پێگیـری پێ بێتەكرن ، نە وەكی رەئییێ یان دیـتـن وبۆچوونێ ئەڤێ شەرت نینە تو پێگیـرییێ پێ بكەی ، چونكی ـ وەكی مە گۆتی ـ ئحتمالا ڕاستی ونەڕاستییێ بۆ دیتنێ هەیە ، بەلـێ ئەگەر هات گۆتن گۆتنا زانایەكی بت ئەگەر خۆ زانایەكێ ( موجتەهد ) ژی بت ، هنگی دێ بێژی : رەئیا فلان زانایی د ڤێ مەسەلـێ دا ئەڤەیە .
2 ـ هزرا ئیسلامی :
ئەڤە ژی ژ لایێ گەلەك نڤیسەر وهزرڤانێن موسلمانان ب خۆ ڤە بەری خەلكێ دی دئێتە ب كارئینان ، دێ بینی ئێك ژ وان دەمێ بەحسێ شریعەتێ ئیسلامێ دكەت ، وپێپك وبناخەیێن دینی ئاشكەرا دكەت دێ بێژت : هزرا ئیسلامی یا ب ڤی ڕەنگییە .. وئـەو ب خۆ پالڤەدانا ( هزرێ ) بۆ ئیسلامێ كارەكێ دورست نینە ، وئــەڤـە چاڤلێكرنەكا سۆر وسۆرە بۆ پەیڤ وزاراڤێن بیانی ژ ئیسلامێ وشریعەتی ، وئەگەر د پشت نەدورستییا ب كارئینانا ڤێ پەیڤێ دا ئەوە هندی هزرە ڤەڕێژا عەقلییە ، یەعنی : ئەو تـشـتـێ ژێـدەرێ وی عەقل بت وعەقلێ مرۆڤی ب خۆ وەستاندنێ بـگـەهـتـێ دبێژنە وی تـشـتـی : ( هزر ) وهندی ئــیــســلامــە ژێــدەرێ وێ ( وەحیە ) ، و ( وەحی ) تشتەكێ ( مـەعصوومە ) یەعنی : یێ پاراستییە ژ خەلەتییێ ، و ( عەقل ) ژ خەلەتییـێ یێ پاراستی نینە ، ڤێجا چاوا بێژینە شریعەتێ ئیسلامێ هزر ؟!
3 ـ تەقالیدێن ئیسلامی ، یان عەدەتێن ئیسلامی :
هندەك كەس هەنە دەمێ بەحسێ تشتەكی ژ شریعەتێ ئیسلامێ دكەن ، وەكی : ئـەخـلاقـی ، یان جـلـكـی ، یان هـنـدەك سـەروبـەرێن جڤاكی ، دێ بێژن : ئەڤە ئێك ژ تەقالیدێن ئیسلامییە ، یان ژ عورف وعەدەتێن ئیسلامییە .
وئـەڤــە ژی ژ وان پـەیـڤ وزاراڤێن نەدورستە بۆ موسلمانی ب كار بینت ، چونكی ئیسلام وەحیا خودێیە ژ كیتابا وی وسوننەتا پێغەمبەرێ وی ـ سلاڤ لـێ بن ـ دئێتە وەرگرتن ، وموسلمانی ئەگەر پێگیـرییەكا دورست ب ڤێ وەحییێ كر وكار پێ كر ئەو بۆ وی دێ بتە ئەخلاق ورەفتار ، وئەگەر بۆ مرۆڤەكی هەبت هندەك عورف وعەدەتان ژ بەر چی ئەگەرەكا هەبت ژ دەست بدەت وپشت بدەتێ ، قەت بۆ موسلمانی نابت ئەو تشتەكی ژ ئیسلامێ ژ دەست بدەت .
4 ـ هشیارییا ئیسلامی :
ل ڕۆژئاڤا وپشتی شۆڕەشا فرەنسی یا ناڤدار مللەتێن ڕۆژئاڤایی ب گشتی ژ دینێ كەنیسێ ڕەڤین ، ودەمەك ب سەر وان دا هات وان دین د ناڤ هەر چار دیوارێن كەنیسێ دا كۆم كر ، وپشتی نێزیكی دوسەد سالان پێلا زڤڕینا ل دینی د ناڤ وان دا پەیدا بوو ، ونڤیسەر وهزرڤانێن وان ناڤـێ ( هشیاربوونێ ) ل سەر ڤێ پێلێ دانا ، وهندەك موسلمانێن مە ژی وەك چاڤلێكرن ئەڤ ناڤە ل سەر گازییا ئیسلامخوازییا ئەڤرۆ دانا .
ومرۆڤ ئەگەر دیرۆكا ئیسلامێ بـخـویـنت دێ زانت كو چو جاران ئیسلام ب ڕەنگەكێ وەسا ژ ژینا موسلمانان دەرنەكەفتییە كو د ناڤ هەر چار دیوارێن مزگەفتێ ب تنێ دا بێنە گرێدان ، دا ئەم بـێـژیــن : ل فلان دەمی جارەكا دی ئیسلامێ بەر پییێن خۆ د ناڤ جڤاكێ دا فرەهكرن ، وموسلمان پشتی خەوەكا گران هشیار بـوونـەڤـە ، ڕاستە ل هندەك دەمان ڕاستییا ئیسلامێ ل بەر گەلەك موسلمانان یا هاتییە شێلیكرن ، وهندەك ڕێبەر وزانایێن دلـسـۆز هاتینە وكارێ چاككرنا خەلكی ب ستویێ خۆ ڤە گرتییە ، بەلـێ ئەڤە هندێ ناگەهینت كو موسلمان د خەو بووینە وئەو ڕێبەر یان زانا ژ نوی هاتییە وئەو هشیار كرینە .
وهـەژییـە بـێـژین : ( الصحوە ـ هشیاربوون ) ئێك ژ وان زاراڤانە یێن صووفییان ژ كەڤن وەرە د كتێبێن خۆ دا ب كارئینای ومــەخـسـەدا وان پێ ئەوە مرۆڤ پشتی بێ هۆشییێ ب ئەگەرا ( واردەكێ ) ب هێز ل ( ئحساسێ ) بزڤڕتەڤە .
5 ـ جاهلییەتا سەدسالا بیستێ :
وئـەڤـە ئێك ژ وان زاراڤانە یێن كو نڤیسەرێ ناڤدار ( سید قطب ) ـ خـودێ ژێ ڕازی بـت ـ وچاڤـلـێـكـەرێـن وی مشە ب كاردئینن ، ومـەخــەســەدا وان پــێ ئەوە خەلك ب گشتی ل جاهلییەتێ زڤڕینە ، یان ب جاهلییەتێ ڕازیبووینە دەمــێ خــۆ ل سەر حوكمێ جاهلییەتێ بێ دەنگ كری وكارەكێ بەرچاڤ بۆ زڤڕاندنا حوكمێ ئیسلامێ نەكری .
و ب كارئینانا ڤی زاراڤی دو خرابییێن مەزن ب دویڤ خۆ دا ئیناینە :
خرابییا ئێكێ : هندەك كەس ـ و ب تایبەتی یێن كێم زانین هــەی ـ وە تـێ گەهشتن كو ئەڤ زانایە وهەر ئێكێ ڤی زاراڤی ب كار دئینت وەسا هزر دكەن كو فەرق د ناڤبەرا جاهلییەتا نوكە ووێ جاهلییەتێ دا نینە یا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ شەڕ د گەل كری .. وئەو ب خۆ وەسا نینە ، چونكی پشتی هاتنا ئیسلامێ ( جاهلییەتا گشتی ) نینە و د ناڤ موسلمانان دەستەكەك ـ ئەگەر خۆ یا كێم ژی بت ـ دێ مینتە ل سەر حەقییێ وخەما وان نابت خەلك نەیارەتییا وان بكەن .
خــرابـییا دووێ : هندەك كۆم ودەستەك پەیدا بوون حوكم ب كــوفـرا جڤاكێ دا ، وكوشتنا خەلكی وتالانكرنا مالـێ وان ب جهاد زانی ، وچو فەرقی نەئێخستە ناڤبەرا مرۆڤێ تاوانبار ویێ بێ گونەه چونكی مەسەلە ـ ب دیتنا وان نەهێلانا جاهلییەتێ یە !
وهــەر چـاوا بت سالۆخدانا دەمێ مە یێ نوكە ب جاهلییەتێ ( موبالەغەكا ) بەرچاڤە دڤێت مرۆڤێ موسلمان یێ پێ ئاگەهدار بت .
6 ـ زەلامێن دینی :
ومـەخـسەد پێ ئەو مرۆڤن یێن كو خۆ د دینی دا زانا دكەن ، و ب كارێ بەلاڤكرنا دینی د ناڤ خەلكی دا ڕادبن ، وئەڤە ئێك ژ وان زاراڤانە یێن كو ب ڕێكا بێ دینان ووەك چاڤلێكرن بۆ ڕەوشەنبیـرییا ڕۆژئاڤایی د ناڤ مە دا بەلاڤ بووین . ئیسلامێ وەكی دینێ كەنیسێ زەلام لێكڤە نەكرینە ل سەر زەلامێن دینی وزەلامـێـن دنـیـایــێ ، وموسلمانان د دیــرۆكـا خۆ هەمییێ دا ( زەلامێن دینی ) نەنیاسینە ، چونكی موسلمان هـەمـی زانایـێـن دینی بووینە ، وئەگەر هات ومرۆڤەكی كارێ خۆ كربتە خۆشارەزاكرنا د دینی دا ، و ب كارێ بەلاڤكرنا دینی ڕاببت موسلمانان ناڤێ ( زانایی ) ل سەر دانایە ، لەو د ئیسلامێ دا زانایێن دینی هەنە نەكو زەلامێن دینی .
7 ـ ئەڤ تشتە یێ گرنگە وئەڤە نە یێ گرنگە
( بۆ وان تشتێن دین پێ هاتی ) :
ژ وان ئاتافێن مەزن یێن نـوكـە ب سەر موسلمانان دا هاتین ئەوە گەلەك موسلمان ـ و ب تایبەتی ئەوێن خۆ دبینن تێگەهشتی ـ دەمێ بەحسێ دینی دكەن دینی دكەنە دو پشك : كاكل وتیڤل ، یان تشتێ گرنگ ویێ نەگرنگ ، یێ گرنگ ـ ب دیتنا وان ـ دڤێت هەمی كەس و ل هەمی هلكەفتا بەحس ژێ بكەن ودوبار بكەن دا د سەرێ خەلكی دا بێتە چاندن ، ویێ نەگرنگ دڤێت بەحس ژێ نەئێتە كرن ، وكەس ل دۆر نەئاخڤت ، هەما بەس ئەو مرۆڤێن ( ئختصاصێ ! ) وان شریعەت بلا بخوینن وبۆ كەسێ نەبێژن ، چونكی چو فایدە د گۆتنا وان نینە .
ومرۆڤ دەمێ بەرێ خۆ ددەتە لێكڤەكرنا ڤان بۆ تشتێن گرنگ ونەگرنگ د دیــنــی دا دێ بینت گەلەك ژ وان تشتان یێن ئەڤە د لیستەیا تشتێن نەگـرنــگ دا دهژمێرن ژ وان تشتانە یێن پـتـر ژ سەد جاران قورئانێ بەحس ژێ كری ، وپێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ خۆ ل بەر مرنێ شیـرەت پێ ل موسلمانان كری .. بۆ نموونە : ئەگەر جارەكێ خوتبەخوینەك یان زانایەك بەحسێ عـەقـیـدێ بۆ خەلكی بكەت ووان ژ سویند خوارنا ب باب وباپیـران یان دوعاكرنا ژ مرییان بدەتە پاش ، ئەو كەسێن هە دێ هزر كەن ئەڤ خوتبەخوینە یان زانایە وەختێ خەلكی یێ زەعێ دكەن ! بۆچی ؟ چونكی ئەو یێ هزرا وان ب تشتەكێ نە یێ گرنگ ڤە موژیل دكەت !
ڕاستە دین ب خۆ ـ وەكی زانایێن ئیسلامێ دبێژن ـ ل سەر دو پــشــكـا دئـێـتـە لێكڤەكرن : بناخەیان ( ئوصوولان ) وچەقان ( فورووعان ) بەلـێ مەعنا وێ ئەو نینە تشتێ نە ژ ئوصوولان بت تیڤلە ونە یێ گرنگە ودڤێت نەئێتە گۆتن ، پشتی هنگی هەر شریعەتە ( ئوصوولان ) و ( فورووعان ) لێكڤە دكەت ، نە كو ئەمین ـ ل دویڤ گـێـولـێ خۆ ـ وێ چەندێ دكەین .
ونە دورستییا ڤێ گۆتنێ ژ بەر چەند ئەگەرەكانە :
یا ئێكێ : ئەڤ گۆتنە تشتەكە خودێ وپێغەمبەرێ وی ـ سلاڤ لـێ بن ـ نەگۆتییە و ژ صەحابییان ودویكەفتییێن وان یێن سەرڕاست ژی نەهاتییە ڤەگوهاستن كو وان دین ل سەر تشتێ گرنگ ویێ نەگرنگ لێكڤەكربت .
یا دووێ : ئەگەر ئەڤ دەرگەهە بێتە ڤەكرن هەر كەسەكێ خۆ ب زانا بزانت دێ ئێت ولیستەیەكا تشتێن گرنگ ونەگرنگ بۆ مە دانت ، وبێژتە مە : بەحسێ ڤان تشتان بكەن وبەحسێ ڤان نەكەن .
یا سییێ : ئەو كەسێن ب ڤی ڕەنگی دینی لێكڤە دكەن ـ یان بلا بێژین : پتـرییا وان كەسان ـ مەصلحەتێ دكەتە بناخە بۆ بابەتكرنا تشتێ گەنگ ویێ نەگرنگ ، یەعنی : ڤەكرنا ڤی دەرگەهی ڕێ بۆ مەصلحەتێن نەساخلەم بەرفرەه دكەت .
یا چارێ : یا غەریب ئەوە ئەو كەسێن ب ڤی ڕەنگی دینی لێكڤە دكەن عەقیدێ ومەسەلێن پەیوەندی ب باوەرییێ ڤە هەین دداننە سەرێ لیستەیا تشتێن نەگرنگ .
یا پێنجێ : ژ بەرهەمێ خراب یێ ب ڤێ لێكڤەكرنێ ڤە هاتی ئــەو بــوو ڤان تـوخـمـە كـەسان خۆ ژ علمێ شەرعی دا پاش ب هێجەتا هندێ كـو ئـەو تابـعـی مەلانە ، ومانە ب هندەك تشتێن بێخێر ڤە ب وێ ئنیەتێ كو ئەڤە ڕەوشەنبیـرییا نوی یە وئختصاصێ وانە .
8 ـ چو سیاسەت د دینی دا نینە ، یان دین
تشتەكە وسیاسەت تشتەكە :
ئەڤە ئێك ژ وان پەیڤانە یێن كو ب ڕێكا بێ دینییا هەڤچاخ كەفتییە سەر ئەزمانێ گەلەك موسلمانان ، وهندەك كەس ژی دەمێ سیاسەتا توی وفەند وفێلێن وێ دبینن هزر دكەن هەما سیاسەت هەر ئەڤەیە لەو دبێژت : دین تشتەكە وسیاسەت تشتەكێ دییە ، وئەو ب خۆ دینێ مە موسلمانان ئەوێ پـێـغەمبەرێ خودێ ـ سلاڤ لـێ بن ـ پێ هاتی و ژ قورئانێ وسوننەتێ هاتییە وەرگرتن بۆ هندێ یێ هاتی دا پەیوەندییێن مرۆڤی د گەل خودێ ژ لایەكی ڤە ، و د گەل مرۆڤان ژ لایەكێ دی ڤە دورست بكەت ، ودا موسلمان هـەمـی ژیـنـا خـۆ هەمیێ ل دویڤ وی ب ڕێڤە ببەن .. وهەما سیاسەت د بناخەیێ خــۆ دا هـــەر ئــەڤــەیـە ، یەعنی : سیاسەت ڕەنگ وڕوییـێ ب ڕێـڤـەبرنا ژینێ یە ژ لایێ مرۆڤی ڤە ، وئەو كەسێن دبێژن : دینی سیاسەت تێدا نینە ، مەخسەدا وان ئەوە بێژن : خەلك یێ سەربەستە وان چاوا دڤێت بلا وەسا سەروبەرێ ژینا خۆ ب ڕێك وپێك بێخن ، وچێ نابت دین مایێ خۆ د ژینا مرۆڤی دا بكەت .. ووەكی ئاشكەرا ئەڤ گازییە بێ دینییەكا سۆروسۆرە ولادانەكا بەرچاڤە بۆ دینی لەو دڤێت مرۆڤێ موسلمان یێ لـێ هشیار بت .
ومرۆڤ دەمێ ژیاننامەیا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وخەلیفێن وی یێن سەرڕاست دخوینت باش تێ دئینتەدەر كو ئارمانجا وان یا سەرەكی ب كارئینانا سیاسەتەكا دادكەر بوو ، و ب ڕێـڤەبرنا كاروبارێن خەلكی یێن دینی ودنیایێ بوو ، وژێكڤەكرنا دینی ژ دنیایێ د دیرۆكا ئیسلامێ هەمییێ دا نەهاتییە دیـتـن یان زانین ، وهەردەم خەلیفە مەزنێ موسلمانان یێ دینی ودنیایێ بوو ، لەو ژ بناخەیێن نەلڤە د دینێ مە دا كو : سیاسەتا ڕاستگۆ ودادكەر پشكەكە ژ ئیسلاما دورست ، وئەوێ بێژت : ئیسلامێ وسیاسەتێ چو د گەل ئێك نینە ، یان دین تشتەكە ودەولەت تشتەكێ دی ، ئەو ب دورستی د ئیسلامێ نەگەهشتییە وهەژییە ل دویماهییا ڤێ خالـێ ئاشكەرا بكەین كو بەرانبەری ڤێ گازییێ ئــەوا دبــێــژت : سـیاسەت د دینی دا نینە ، یان ژی ب هێجەتا بەرگــرتـنا ڤێ گازییێ هندەك دەستەكەكێن هەڤچاخ د ناڤ موسلمانان دا دەركەفتن بەرگڕیان كر كو گرنگییێ بدەنە لایێ سیاسی ب تنێ د ئیسلامێ دا ، وخەم ژ لایێن دی یێن ئیسلامێ نەخوار !
وئـەو ب خۆ ئیسلاما دورست نە ئەڤەیە ونە واهەیە ، ئیسلاما خودێ یا ناڤنجییە د ناڤبەرا ڤان هەر دو گازییان دا .
