ناڤبڕا هه‌شتێ عقووبه‌یا گونه‌هێ هه‌ر دێ ئێت ئه‌گه‌ر خۆ پشتى ده‌مه‌كى ژى بت

admin95


 


ناڤبڕا هه‌شتێ

عقووبه‌یا گونه‌هێ هه‌ر دێ ئێت ئه‌گه‌ر خۆ پشتى ده‌مه‌كى ژى بت 


بێ گومانه‌ كـو جــزایــێ كــارى هــه‌ر دێ ئـێـت، چ ئه‌و كار خرابى بت چ باشى، و ژ خاپاندن وسه‌رداچوونێیه‌ گونه‌هكار هزر بكه‌ت كو هه‌ر جاره‌كا وى عقووبه‌یا كارێ خۆ نه‌دیت ئه‌و مه‌عنا وێ ئه‌وه‌ ئه‌و یێ هاتییه‌ عــه‌فــووكـرن، چــونـكـى دبت عقووبه‌یا وى پشتى ده‌مه‌كى یان ل ئاخره‌تێ ژ نوى بێته‌دان، وكێم جاران چێبوویه‌ كه‌سه‌كى گونه‌هه‌ك كربت وبه‌رانبه‌رى وێ عقووبه‌ نه‌دیت بت، له‌و پێتڤییه‌ ل سه‌ر مرۆڤى ئه‌و چاڤه‌ڕێى جزایێ گونه‌هان بت چونكى كێم جاران ئه‌و ژێ پاراستى دمینت، وبلا ئه‌و له‌زێ د تۆبه‌كرنێ دا بكه‌ت، چونكى د ئه‌ثه‌ره‌كى دا هاتییه‌: (تشته‌ك نینه‌ زویتر بگه‌هته‌ تشته‌كێ دى وه‌كى كو خێره‌كا نوى دگه‌هته‌ گونه‌هه‌كا كه‌ڤن). و د گه‌ل تۆبێ ژى بلا ئه‌و بترست كو خودێ ل وى بگرت، چونكى د گه‌ل كو خودێ تۆبا پێغه‌مبه‌رێن به‌رێ ب مه‌هده‌رێ قه‌بویل كربوو ژى، به‌لێ ئاده‌م دبێژت: گونه‌ها من، وئیبراهیم ومووسا دبێژن: گونه‌ها من.

وئه‌گه‌ر ئێك بێژت: ده‌مێ خودێ دبێژت: ( مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ) (النساء: 123) ، یه‌عنى: هه‌ر كه‌سه‌كێ خرابییه‌كێ بكه‌ت جزایێ وى دێ ئێته‌دان، ئه‌ڤه‌ هندێ دگه‌هینت كو چو گونه‌هكار نائێته‌ عه‌فیكرن، ویا ئه‌م دزانینن ئه‌وه‌ تۆبه‌ دئێته‌ قه‌بویلكرن، وئه‌و كه‌سه‌كێ خه‌له‌تیێ بكه‌ت لێ دئێته‌ بۆرین؟(ب ده‌سكارى ڤه‌ ژ صید الخاطر لابن الجوزي پ: 391-392)


به‌رسڤ ژ دو لایانه‌:


یێ ئێكێ: ئه‌ڤ ئایه‌ته‌ وه‌سا بێته‌ ته‌فسیركرن كو مه‌خسه‌د پێ ئه‌وه‌ هـه‌چـیــێ بــمــرت ل ســه‌ر گونه‌هێ وژێ تۆبه‌ نه‌كه‌ت، به‌لكى یێ رژد بت ل سه‌ر گونه‌ها خۆ.. چونكى تۆبه‌ كارێ به‌رى خۆ ژێ دبه‌ت.


یێ دووێ: ئایه‌ت وه‌كى خۆ (موطله‌ق) بێته‌ ته‌فسیركرن، وئبن جه‌وزى ڤێ بۆچوونێ دورستتر دبینت، وئه‌ڤه‌ یا به‌رعه‌قله‌، وده‌لیلێ وى ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ حه‌دیسه‌كه‌ ومه‌عنایه‌ ژى.


حه‌دیس ئه‌ڤه‌یه‌: ده‌مێ ئه‌ڤ ئایه‌ته‌ هاتییه‌ خوارێ ئه‌بوو به‌كرى گۆت: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رێ خودێ، ئه‌رێ ما جزیێ هه‌مى كارێ مه‌ دێ بۆ مه‌ ئێته‌دان؟ پێغه‌مبه‌رى سلاڤ لێ بن گۆت: ( ألست تمرض، ألست تحزن، ألیس یصیبك الألواء؟ فذلك ما تجزون به‌ )ئه‌رێ ما تو نساخ نابی، ما تو ب خه‌م ناكه‌ڤى، ما نه‌خۆشى ناگه‌هنه‌ ته‌؟ ئه‌وه‌ تشتێ هوین پێ دئێنه‌ جزادان.


ومه‌عنا ئه‌وه‌: ئه‌گه‌ر خودان باوه‌رى تۆبه‌كر وپه‌شێمان بوو، هه‌رده‌م خه‌ما وى ل سه‌ر وێ گونه‌ها وى كرى دێ یا ب هێزتر بت ژ هه‌ر عقووبه‌‌كا بگه‌هته‌ وى، ڤێجا تێچوون بۆ وى كه‌سى بت یێ تام كرییه‌ ته‌علییا به‌رده‌وام یا عقووبێ و د گه‌ل هندێ ژى خۆشییا به‌روه‌خت یا گونه‌هێ پێش بێخت.



خۆ خاپاندن ب دلۆڤانیا خودێ نه‌زانینه‌: 


هنده‌ك مرۆڤ هه‌نه‌ خۆ ب هندێ دخاپینن كو ره‌حما خودێ یا به‌رفره‌هه‌، وئه‌و به‌رێ خۆ دده‌نه‌ لایێ ره‌حمێ ب تنێ، و ژ بیر دكه‌ن كو عه‌زابا خودێ ژى یا دژواره‌.

ئه‌بوو عه‌مر كوڕێ عه‌لائى دبێژت: فه‌ره‌زده‌ق ل نك هنده‌ك مرۆڤان ڕوینشت وان به‌حسێ ره‌حما خودێ دكر، ئه‌و ژ هه‌مییان پتر یێ ب هیڤى وسنگ فره‌هـ بوو، وان گۆتێ: ما نه‌ تویى د شعرێن خۆ دا بێ به‌ختییان ب دویڤ ژنێن بێ گونه‌هـ ڤه‌دنى؟ وى گۆت: بێژنه‌ من: ئه‌گه‌ر ئه‌و گونه‌هێن من د ده‌ر حه‌قا خودێ دا كرین من د ده‌ر حه‌قا ده‌یبابێن خۆ دا كربان دلێ وان دا گرت ئه‌و من بهاڤێنه‌ د ته‌نویره‌كا تژى ئاگر دا؟ وان گــۆت: نــه‌، ئــه‌و دێ ره‌حــمــێ ب تــه‌ به‌ن، وى گۆت: پا من پتر هیڤى ب ره‌حما خودایێ خۆ هه‌یه‌ ژ رحما وان.

ئبن جه‌وزى(تلبیس ابلیس لابن الجوزي پ: 391-392) ته‌علیقه‌كێ ل ڤێ سه‌رهاتیێ دده‌ت ودبێژت: وئه‌ڤه‌ نه‌زانینه‌كا خوڕیه‌، چونكى ره‌حما خودێ نه‌ وه‌كى یا مرۆڤان ئه‌نجامێ دلپێڤه‌بوونێ‌یه‌، چونكى ئه‌گه‌ر وه‌سا با چویچكه‌ك نه‌دهاته‌ ڤه‌كوشت وزارۆكه‌ك نه‌دهاته‌ مراندن، وكه‌سه‌ك نه‌دچوو جه‌هنه‌مێ، و ل ڤێرێ خه‌له‌تى ژ دو لایان ڤه‌ دئێت:

یێ ئێكێ: وى به‌رێ خۆ یێ دایه‌ لایێ ره‌حمێ ب تنێ وبه‌رێ خۆ نه‌دایه‌ لایێ عقووبێ.

یێ دووێ: وى ژ بیر كر كو ره‌حم هه‌ما بۆ وى كه‌سییه‌ یێ تۆبه‌ بكه‌ت وه‌كى خودایێ مه‌زن گۆتى: ( وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ )(طه‌: 82) هندى ئه‌زم ئه‌ز گه‌له‌ك گونه‌هـ ژێبرم بۆ وى یێ تۆبه‌ بكه‌ت، ودبێژت: ( وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ۚ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ) (الأعراف‌: 156) ره‌حما من هه‌مى تشت ڤه‌گرتینه‌ وئه‌ز دێ وێ ده‌مه‌ وان یێن ته‌قوایێ دكه‌ن.

و ل زه‌مانێ مه‌ یێ نوكه‌ ده‌مێ جحێله‌ك گونه‌هه‌كێ دكه‌ت دێ بینى خه‌لك دێ بێژن: جحێلن چو نینه‌! وخودێ یێ (غه‌فوور وره‌حیمه‌)! وئه‌و ل یرا خۆ نائینن كو خودێ یێ (شه‌دیدولعقابه‌ )ژى.