زێنديكهرێ دادیێ
عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزيزى
ئهگهر خودێ خێرا مللهتهكى ڤيا مرۆڤهكى ژ مرۆڤێن خۆ دێ كهته مهزنێ وان، ومهزنى -دهمێ دكهفته دهستێ مرۆڤهكى ژ مرۆڤێن خودێ- تاما خۆ يا تايبهت ههيه؛ چونكى ئهو دبته خودان بهرههمهكێ تايبهت.
د گهشتا خۆ دا د گهل مرۆڤێن خودێ مه ل بهره ژ كۆپێ بلند دهست پێ بكهين، دا بيرا خۆ ويا ههوه ژى ل وان دهمان بينينهڤه يێن كو ژ مێژه وهره ديرۆكا مه ژێ خهريب بووى، دهمێ مرۆڤێن خودێ -ب پشتهڤانییا خودێ- سهركێشییا كاروانى دكهن.. وهرن دا پێكڤه بهرپهڕێن ديرۆكا مرۆڤێن خودێ قهلدهين، دا بهرێ خۆ بدهينێ كانێ چاوايه دهمێ مهزنییا مللهتان دكهفته دهستێ وان.
وبهرى ئهم قهستا جيهانا عومهرێ دووێ بكهين دهستويرییێ بدهن كو ڤێ سهرهاتییا كورت ڤهگێڕين يا كو بۆ مه ئاشكهرا دكهت كانێ ديتنا مرۆڤێن خودێ بۆ ڕێبهرییا مللهتان چيه؟ وكانێ مهتهلا ڕێبهرێن مللهتان -ههر ديسا ب ديتنا مرۆڤێن خودێ- چيه؟
(ئهبوو موسلمێ خهولانى) ڕۆژهكێ چوو ديوانا (موعاويهى) -خودێ ژێ ڕازى بت- دهمێ ئهو خهليفه، و ل شوينا بێژتێ: سلاڤ ل ته بن ئهى ئهمير، گۆتێ: سلاڤ ل ته بن ئهى ئهجير (يهعنى: ئهى كرێگرتى) هندهكان گۆتێ: بێژێ ئهمير! (موعاويهى) گۆت: ئهبوو موسلمى بهێلن ئهو چێتر دزانت.. ئينا ئهبوو موسلمى گـۆته موعاويهى: ((هندى مهتهلا تهيه مهتهلا زهلامهكییه مرۆڤهكى بۆ خۆ ب كرێ بگرت دا چاڤێ خۆ بدهته پهزێ وى، ڤێجا ئهگهر وى ب دورستى چاڤێ خۆ دايێ خهلاتهكێ باش دێ وهرگرت، وئهگهر چاڤێ خۆ باش نهدايێ خودان دێ ژێ عێجز بت وچو خهلاتان نادهتێ)).
و ل جههكێ دى ههر ئهبوو موسلم دبێژت: ((مهتهلا مهزنى مهتهلا وێ كانییا مهزن وزهلاله يا جۆك ودهراڤ ژ بهر دچنه ڕويبارهكێ بۆش، هندى خهلك ههبن وان جۆكان شێلى بكهن ژى، ئاڤ ههر دێ يا زهلال بت هندى كانى شێلى نهبت، بهلێ چى گاڤا كانى شێلى بوو خۆ ڕويبار ژى دێ شێلى بت..)).
مهعنا مهزنێ ههر مللهتهكى بۆ وان سهرهكانییه، ڤێجا هزر بكهن چهند قهنجییهكا مهزنه خودێ د گهل وى مللهتى دكهت يێ سهرهكانییهكا زهلال ددهتێ؟
❖ل بهر دهرازينكا عومهرى:
نوكه مه ل بهره بهرپهڕێن ديرۆكێ قهلدهين وبزڤڕينه دويماهییا سهدسالا ئێكێ ژ ژییێ ئوممهتێ.. ب دورستى ل سالا (99) ێ مشهختى:
ل مالهكێ ژ مالێن ديمهشقێ، دهنگێ گرییێ بلند دبت.. خهلك حێبهتى دمينن: ئهڤه چيه؟ پانێ ئهگهر ئهڤه مالهكا دى بايه دا كهيف كهيفا وان بت، ئهڤه چيه؟ دا پتر خۆ نێزيكى ڤێ مالێ بكهين، بهلكى بزانين دهنگێ گرییێ بۆچى ژێ بلند دبت..
مال مالا ئێك ژ مرۆڤێن خودێیه.. وگرى ژ بهر هندێیه چونكى ئهڤرۆ ل مزگهفتا باژێڕى يا مهزن خهلك ل خودانێ ڤێ مالێ كۆم بووبوون وگۆتبوونێ: پشتى پسمامێ ته نهماى تو ل شوينا وى دێ بییه مهزنێ مه.. دێ بییه مهزنێ مه.. بهلێ! ڤێجا ما ڤێ چهندێ گرى پێ دڤێت؟
ل نك مرۆڤێن خودێ.. ئهرێ! نهخۆشترين مزگينى ل نك ئێك ژ وان ئهوه بێژنێ: تو بوويه مهزنێ مه.
دهمێ خهلكێ ديمهشقێ خهليفێ خۆ (سولهيمانێ كوڕێ عهبـدلمـهلكێ ئهمهوى) ڤهشارتى، هێشتا ل سهر زيارهتى ل دۆر پسمامێ وى (عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزيزى) كـۆم بوون وگۆتنێ: خيلافهت ل ته پيـرۆز بت. گاڤا عومهر زڤڕییه باژێڕى قهستا بارهگايێ سياسى يێ دهولهتا قورئانێ كر، و ب سهر مينبهرێ كهفت، مزگهفت يا تژى زهلام بوو، گوهێ ههمییان ما لێ كانێ عومهر دێ چ بێژت؟ عومهرى ب ناڤێ خودێ دهست پێ كر وپشتى حهمدا خودێ كرى وسلاڤ دايه سهر پێغهمبهرى، گۆت:
((گهلى مرۆڤان! هوين دزانن ئهڤه بهلايهكه بێى پسيارا من هاتییه سهرێ مـن، من ئهڤ چهنده نهخواستییه وپسيارا ههوه ژى نههاتییه كرن، لهو هوين شاهد بن كو من ئهڤ باره ژ سهر ملێن خۆ دانا، وكانێ ههوه كى دڤێت وى بۆ خۆ بكهنه خهليفه)).
مزگهفت تێك هژيا، ئهڤه چ مرۆڤێ غهريبه، دنيا ئهوا خهلك ل دويڤ دبهزت ب نك وى ڤه دئێت وئهو ژێ دڕهڤت؟ ههبت نهبت ئهڤه دێ ب كێر مه ئێت، ههمییان ب ئێك دهنگ گـۆتێ: ئهم ب ته دڕازينه وتو دێ خهليفه بى.. عومهر تێ كهفت! چو ڕێ نهمان، زڤڕى مال وئهڤ مزگينییا نهخۆش گههانده خهلكێ مالا خۆ.. ئينا دهنگێ گرییێ ب سهر مالێ كهفت!!
❖عومهر وپێناسهيهكا كۆرت:
مه نه ل بهره ديرۆكا عومهرى ڤهگێڕين، ب تنێ مه دڤێت عومهرى ب كورتى ب ههوه بدهينه ناسين، دا بزانن كانێ چاوايه دهمێ مهزنى دكهفته دهستێ مرۆڤێن خودێ؟ وكانێ ئهو چاوا خهلكى ب ڕێڤه دبهن؟
( عـومـهر كـوڕێ عـهبـدلعهزيزێ كوڕێ مهروانێ كوڕێ حهكهمێ قورهيشییه، ودهيكا وى (أم عاصم) كچا عاصمێ كوڕێ عومهرێ كوڕێ خهططابییه، ل سالا (61)ى مشهختى دهمێ بابێ وى ميرێ مصرێ و ب دورستى ل باژێڕێ (حهلوانێ) ئهو هاتبوو سهر دنيايێ.
( هـێـشتا يێ بچويك بابێ وى ئهو دانابوو بهر خواندنێ وههر زوى وى قورئان ههمى ژبهركر، وچونكى نيشانێن زيرهكییێ لێ دديار بوون بابێ وى ئهو هنارته (مهدينا پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن) دا بهردهوامییێ بدهته خواندنا خۆ وفێرى زانينێ وتۆرهیى ببت.
( ل مهدينێ وى تێكهلییا زانايێن حهديسێ كر، وزانين بۆ خۆ ژ هژمارهكا صهحابییان وهرگرت، وهكى: (ئهنهسێ كوڕێ مالكى) و (سائبێ كوڕێ يهزيدى) و (خهولايا كچا حهكيمى)، ههر وهسا مفايهكێ مهزن بۆ خۆ ژ دهرسێن مهزنه زانايێن تابعییان وهرگرت، وهكى: (سهعيدێ كوڕێ موسهييبى) و (عوروهيێ كوڕێ زوبهيرى) وگهلهكێن دى.
( پويتهيهكێ مهزن وى ددا حهديسا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- وئهو دئێته هژمارتن ئێكهمين خهليفه فهرمان ب نڤيسينا حهديسێ كرى، وئهو ب خۆ دئێته هژمارتن ئێك ژ مهزنترين زانايێن تابعییان، زانايێ ناڤدار (موجاهد) دبێژت: ئهم هاتين دا وى فێر بكهين ئينا مه هند ديت ئهم ژ وى فێر بووين.
( پشتى زانينا خۆ ب دويماهى ئيناى وناڤ ودهنگێن وى ل مهدينێ بهلاڤ بووين زڤڕى مصرێ ل نك بابێ خۆ، ودهمێ بابێ وى مرى، مامێ وى يێ خهليفه (عهبدلمهلكێ كوڕێ مهروانى) هنارته ب دويڤ ڕا وبره نك خۆ ل شامێ، وپشتى دهمهكى كچا خۆ (فاطما) دايێ.
( دهمێ پسمامێ وى (وهليدێ كوڕێ عهبدلمهلكى) بوويه خهليفه، ئهو كره والى وهنارته (مهدينێ)، وحهتا سالا (93) يێ ئهو ما ل وێرێ پاشى زڤڕى شامێ.
( ل سالا (96) دهمێ پسمامێ وى (سولهيمانێ كوڕێ عهبدلمهلكى) بوويه خهليفه وى بهيعه بوو عومهرى ژ خهلكى وهرگرت وگۆت: پشتى من ئهو دێ بته خهليفه. وپشتى سولهيمان مرى ل سالا (99) ێ عومهر -و ب وى ڕهنگێ مه گۆتى- بوو خهليفه. و ژ بهر دادى وعهدالهتا وى يا كو بيرا خهلكى ل عهدالهتا باپيـرێ وى عومهرێ كوڕێ خهططابى ئينايهڤه خهلكى ناڤێ (خهليفێ ڕاشدى) يێ پێنجێ ل سهر دانا.
( ل هـهيـڤـا رهجـهبـێ ژ سالا (101) ى مشهختى و ل باژێڕێ ديمهشقێ دهمێ ژییێ وى (40) سال، ئهو چوو بهر دلۆڤانییا خودێ پشتى نێزيكى دو سال وپێنج ههيڤان بوويه خهليفه.
❖ڕۆژا ئێكێ ژ خيلافهتا عومهرى:
بهرى عومهر ببته خهليفه نێزيكى پێنجى وههشت سالان بنهمالا وى يا كو ب ناڤێ بـاپــيــرێ وى يــێ مــهزن (ئــومــهيــيـه)ى دئێته ناسين فهرماندارى ل موسلمانان دكر، وههر ژ دهسپێكا ڤێ بنهمالێ خيلافهت وهرگرتى ل سهر دهمێ (موعاويه)ى -خودێ ژێ رازى بت- ل سالا (41) مشهختى، وان خيلافهت كره مهلكاتى وبابێ ئهو ب ميـراتگرى دا كوڕى، حهتا ڕۆژهك هاتى وئهو كهفتییه دهستێ عومهرى.. بهرى عومهرى هژمارهكا خهليفێن ئهمهوى هاتبوون، وهندهك ژ وان زۆردارییهكا بهرچاڤ ل خهلكى كربوو ومالێ وان ژێ ستاندبوو، و ب حهقێ خوها ئهنییا خهلكى سهرمالێ خۆ زێده كربوو، وخۆ زهنگين ودهولهمهند كربوو. دهمێ عومهر بوويه خهليفه واقعهكێ تژى خرابكارى ل هيڤییێ بوو، نال نالێن ههژاران بلند دبوون، وخهلكێ ماف لێ هاتییه خوارن بهر لێ بوو كانێ خهليفێ نوى دێ چ كهت؟
ل وێ سپێدهيا عومهر ژ ڤهشارتنا پسمامێ خۆ (سولهيمانى) خلاس بووى، وزڤڕییه مـزگـهفـتـێ، وخـهلكـى دهنگێ خۆ دايێ، وكوتهكى لێ كرى كو ببته خهليفه، وئهو زڤڕییه مال -وهكى مه بهرى نوكه ڤهگێڕاى- ژ بهر خهما مرنا پسمامێ خۆ، ووێ وهستيانا وى ديتى، ونـهخـۆشـییـا هلبژاراتنا وى بۆ خيلافهتێ، عومهر پێ حهسيا ههر وهكى سهرێ وى يێ دئێشت، لهو ڤيا بێنهكێ بۆ خۆ بنڤت حهتا نيڤرۆ دبت، بهرى عومهر سهرێ خۆ بدانت كوڕێ وى (عهبدلمهلك) ب ژۆر كهفت، ديت ههر وهكى بابێ وى يێ كارێ نڤستنێ دكهت، ئينا گۆتێ: ئهى (أمير المؤمنين)! تو دێ چ كهى؟
وى گـۆت: كوڕێ من! پيچهكێ دێ سهرێ خۆ دانم، ئهز گهلهك يێ وهستيايم.
كوڕێ وى گۆتێ: دێ نڤى بهرى حهقێ وى خهلكى يێ زۆردارى لێ هاتییهكرن بۆ بزڤڕينى؟
عومهرى گـۆت: تو دزانى ئهڤه ژ شڤێدى وهره ئهم ب جهنازێ مامێ تـهڤـه دمـوژيـليـن، و ژ بهر هندێ ئهز تێر نهنڤستيمه، ڤێجا من دڤێت حهتا دبته نيڤرۆ پيچهكێ بۆ خۆ بنڤم، وپشتى نيڤرۆ -ئهگهر خودێ حهز بكهت- دێ وێ كهم يا ته دڤێت.
عهبدلمهلكى گـۆته بابێ خۆ ئهى (أمير المؤمنين) ما تو چ دزانى بهلكى حهتا نيڤرۆ نهمينییه ساخ؟
ڤێ گـۆتنێ خهو ژ چاڤێن عومهرى ڕهڤاند، وهكى وى مرۆڤێ مارى پێڤهداى لهرزى، ڕابووڤه.. ديسا، كى دبێژت ئهز حهتا نيڤرۆ دێ مينمه ساخ؟ ئهگهر پاشى خودێ گـۆته من: دانهكى من تو كرییه مهزنێ موسلمانان وشوينا كو تو بچى مافێ ههژاران بۆ بزڤڕينى تو چووى بنڤى، بۆچى ته لهز نهدكر، هنگى ئهز دێ چ بێژمێ؟
عومهر ڕاست ڕابووڤه، ب ناڤ چاڤێن كوڕێ خۆ ڤه ماچى كر وگـۆت: حهمد بۆ وى خودايى بت يێ كوڕهكێ وهسا دايه من هاريكارییا من ل سهر دينێ من بكهت.. ئهڤ كوڕێ عومهرى، ئهوێ بهرێ بابێ خۆ دايه حهقییێ، ئهو بوو يێ دگـۆت: ب خودێ من كهس وهكى عومهرى (بهحسێ بابێ خۆ) نهڤيايه، وئهز ب خودێ كهمه ئهگهر خهبهرێ مرنا وى گههشتبا من، من پێ خۆشتر بوو ژ ڤێ يا من ژێ ديتى. يهعنى كو ئهو بوويه خهليفه!
عومهر ژ مال دهركهفت قهستا مزگهفتێ كر، هندهك زانايێن باژێڕى ل خۆ كـۆمكرن؛ دا پسـيارا خۆ پێ بكهت، گـۆتــه وان: هــويــن چ دبــێــژن، ئــهز چ بــكـهم؟ هوين دزانن زۆردارى ل گهلهك مرۆڤان يا هاتییهكرن، ومالێ گهلهكان بێ حهق يێ ژێ هاتییه ستاندن.. هندهكان گـۆتێ: ئهڤه تشتهكه بهرى ته يێ هاتییهكرن وگونههـ نه يا تهيه، خودێ ل ته نـاگـرت، ئهڤ گـۆتنه ل دلێ عومهرى نههات، (مهيموونێ كوڕێ مههرانى) گۆتێ: ئـهز دبێژم ئهگهر تو فڕێكهيه ب دويڤ كوڕێ خۆ عهبدلمهكى ڕا وپسيارا وى بكهى خراب نينه، عومهرى ب يا وى كر، گاڤا عهبدلمهلك هاتى، گـۆت: ئهز دبێژم دڤێت تو ههر حهقهكى بۆ خودانێ وى بزڤڕينى، وئهگهر تو وه نهكهى تو ژى دێ ههڤالێ يێن بهرى خۆ بى، فهرقا ته ووان نـابـت!
عـومـهرى گـۆتێ: تو ڕاست دبێژى، و ب يا وى كر.
لهو (يهحيايێ كوڕێ يهعلايى) دبێژت: زانايێن شامێ دگـۆت: كوڕێ عومهرى بهرێ عومهرى دابوو عيبادهتى.
❖عومهر وسياسهتا گوهۆڕينێ:
عومهرى بڕيار دا ل باژێڕى بێته گازيكرن: ههچییێ غهدرهك لێ هاتبتهكرن بلا بێت غهدرا خۆ بێژت؛ دا حهقێ وى بۆ بزڤڕينين.. وهــهر ژ دانــێ ئــێــكــێ خــهليفێ نوى دهست ب گوهۆڕينێ كر.
ب ڕاستى گوهۆڕينا وى دهست ودارێ خهلك فێربوويێ وباب وباپيـرێن وان ل سهر چووين، كارهكێ ب ساناهى نينه، ومرۆڤهكێ وهكى عومهرى ئهگهر چهند حهز ژ دادییێ بكهت ژى هندى يێ ب تنێ بت نهشێت چو گوهۆڕينێ بكهت.. عـومـهرى ئهڤه باش دزانى لهو ههر ژ ڕۆژا ئێكێ ژ خيلافهتا خۆ وى ئهو پێگاڤا گرنگ هاڤێت يا كو پێتڤییه ل سهر ههر مهزنهكێ گوهۆڕين بڤێت بهاڤێت:
( وێ دهسـهـهلاتـدارییـا خـرابـكـار يا عومهرى مهزنییا وێ وهرگرتى زهلامێن خۆ ههبووينه، ئهو زهلامێن پێ زهنگين بووين وهاتينه پێش، بهرى ههمییان عومهر ل ڤان زڤڕى وئهو ڤهوژارتن؛ چونكى وى دزانى ئاميرهتێ خراب خرابییێ ناگوهۆڕت.
( و ل شوينا وان عومهرى چاڤێ خۆ ل باشان گێڕا، ئهوێن كرمێ حهرامییێ نهكهفتییه زكى، ودهستێ وان چو جاران نهچوويه د ناڤ دهستێن زۆرداران دا، وى ئهو ئينان ل دۆرێن خۆ كۆمكرن؛ دا ئهو بۆ وى ببنه هاريكارێن گوهۆڕينێ. پشتى ڤێ پێگاڤا گرنگ ژ نوى عومهرى دهست دا كارى.. لهو وى ئهو بهرههمێ پيـرۆز ب دهست خۆ ڤه ئينا يێ ب دهست خۆ ڤه ئيناى!
ووهك دهليل ل سهر ڤێ گۆتنا مه بهرێ خۆ بدهنه ڤێ سهرهاتییێ: دهمێ (سولهيـمـانێ كوڕێ عهبدلمهلكى) خهليفه وى كوشتنهكا مهزن ئێخسته ناڤ ڕێزێن (حهروورییان) -كو طايهكێ سهرداچوويێن خهوارجانه-، عومهرى نهڕازيبوونا خۆ ل سهر ڤى كارێ سولهيمانى ئاشكهرا كر وگۆتێ: ئهز دبێژم شوينا كوشتنێ ئهگهر تو وان بگرى حهتا ئهو تۆبه دكهن چێتره.. ڕۆژهكێ لهشكهرێ سولهيمانى زهلامهكێ حهروورى گرت وئينا ديوانا سوليمانى، خهليفهى گـۆتێ: ههوه چ دڤێت وههوه چ ل بهره؟ وى گـۆت: مه دڤێت دهڤێ ته شهق كهين فاسقێ كوڕێ فاسقى. خهليفهى هزر كر ئهڤه هێجهتهكا باش ل نك عومهرى كهفته دهستان، گـۆت: ههڕن بێژنه عومهرى بلا بێت گوهێ خۆ بدهته ڤى وبلا ئهو حوكمى ل سهر بكهت.. دهمێ عومهر هاتى وسوحبهت زانى خهليفهى گۆتێ: ئێ تو چ دبێژى؟ عومهرى گـۆت: ئهز دبێژم كانێ وى چ گـۆتییه ته تو ژى وه بێژێ! خهليفهى گۆتێ: و چ ددى نه؟!
عومهرى گـۆتێ: نه.. ئهڤ حوكمێ عومهرى ل دلێ سولهيمانى نههات، لهو ل (سهرۆكێ زێرهڤانێن خۆ) خالدێ كوڕێ رهييانى خوڕى وگۆتێ: ڤى زهلامى ببه سهرێ وى بـبـڕه.
عومهر ژ ديوانا خهليفهى دهركهفت، خالدى دا ب دويڤ ڤه، گاڤا گههشتییێ گـۆتێ: بابێ حهفصى ئهڤه چ گـۆتن بوو ته گۆتییه (أمير المؤمنين)ى؟ ب خودێ ئهز ترسيام ئهو فهرمانێ ل من بكهت كو ئهز سهرێ ته ژى ببـڕم. عومهرى گـۆتێ: وتو دا وه كهى؟ وى گـۆت: ئهرێ، ئهگهر خهليفهى فهرمان دابا.
مهعنا (خالد) د ناڤ زهلامێن سولهيمانى دا يێ گههشتییه ڕێزا سهرلهشكهرییێ، نه چونكى ئهو مرۆڤهكێ ب كێرهاتییه، يان ژى چونكى ئهو يێ د خێرا مللهتى دا.. نه! بهلكى ئــهو يــێ گــههشتییه ڤـێ ڕێزێ چونكى د دهستێ خهليفهى دا يێ بوويه عهبد وكۆله، ئهوێ ب ساناهى سهران ببـڕت دا دلێ خهليفهى ژێ نهمينت مـرۆڤهكه د دهولهتا عومهرى دا چێ نابت تشتهك د دهستى دا بت..
ڕۆژ بۆرين وڕۆژ هاتن، سولهيمان مر، چوو وخالد د گهل خۆ نهبر دا د قهبرى دا زێرهڤانییێ ل وى بكهت.. عومهر بوو خهليفه، خالد ب تڕ ونهجمێن خۆ ڤه هات، ههمى هزرا وى ئهو بوو عومهر ژى وهكى يێن بهرى خۆيه، كانێ چاوا ژ وان دخوار دێ ژ ڤى ژى خۆت، گاڤا عومهرى خالد ديتى گـۆتێ: ئهى خالد چهكێ خۆ بدانه.. پاشى دهستێن خۆ بهر عهسمانى ڤه بلندكرن، وگۆت: يا ڕهببى من خالدێ كوڕێ رهييانى بۆ ته ئێخست، تو وى ڕانهكهيهڤه. وعومهر ل دۆر خۆ زڤڕى چاڤێن وى ب (عهمرێ كوڕێ موهاجرى) كهفتن، نێزيكى خۆ كر وگۆتێ: ئهى عهمر! ب خودێ تو باش دزانى كو مرۆڤاينییا من وته بهس مرۆڤاينییا ئيسلامێیه، بهلێ من دديت ته گهلهك جاران قورئان دخواند، وجارهكێ من تو ديتى تو يێ ب تنێ بووى، يا ژ ته ڤه كهس ته نابينت ته نڤێژ دكر، نڤێژا ته يا تازه بوو، وتو مرۆڤهكێ ئهنصاریى، ڕابه چهكێ خالدى هلگره سهرلهشكهرێ من دێ تو بى.
ئهڤه ئێكهمين پێگاڤ بوو عومهرى هاڤێتى، خالد ئێخست وعهمر ل شوينا وى دانا، نه چونكى عهمر مرۆڤێ وى بوو، ونه چونكى عهمرى سۆز دابوويێ فايده يێ ب نيڤى بت، ونه چونكى عهمر يێ ئاماده بوو ههچییێ بلڤت ئهزمانێ وى ببـڕت، يان سهرێ وى لێ بدهت، نه! بهلكى ژ بهر وان ههر چار سالۆخهتێن باش يێن كو ل نك عهمرى ههين:
ئێك: چــونــكــى عــهمــر يێ ئهنصارییه، ژ نهڤییێن وانه يێن پشتهڤانییا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- كرى.
دو: چونكى مرۆڤاينییا وى ویا خهليفهى مرۆڤاينییا ئيسلامێیه، ونه يا چو مهصلحهتێن دییه.
سێ: وچونكى ئهو مرۆڤهكێ قورئان خوينه.
چار: وچونكى ئهو مرۆڤهكێ ب تهقوايه، دوسهرییێ نزانت، كانێ ل نك خهلكى يێ چاوايه، دهمێ يێ ب تنێ ژى ههر يێ وهسايه.
❖ههڤالێن عومهرى:
پشتى عومهرى ستوينێن دهولهتێ يێن خراب گوهاڕتين، وئهو ئاميرهتێن دوهى خرابى پێ دهاته كرن ژ ڕێكا خۆ لاداين، چاڤێ خۆ ل هندهك مرۆڤێن دى گێڕان دا ئهو بۆ وى ببنه ههڤال، وهلبژارتنا وى كهفته سهر (زانايێن ڕاست ودورست).
زانا د دهولهتا عومهرى دا دمشه بوون بهلێ ئهو زانايێن كو ب كێر عومهرى دهاتن دكێم بوون، چاڤێ عومهرى ب ئێك ژ وان كهفت، ههر زوى هنارته ب دويڤ ڕا.. (مهيموونێ كوڕێ مههرانى).. عومهرى ژێ خواست ئهو ببته قازى وشيـرهتكارێ وى، ودا هوين بزانن كانێ (مهيموون) چ كهس بوو، بهسه بێژين: ئهو خودانێ وێ گۆتنییه ئهوا دبێژت: ((مهزنان نهنياسه، ووان ژى نهنياسه يێن وان دنياسن)) و د گـۆتـنـهكا دى دا دبێژت: ((ئـهگـهر ژ روهايێ حهتا حهرانێ ب پێنج دهرههمان بدهنه من، من نهڤێت)).. ئهڤه ئهو (مهيموون) بوو يێ عومهرى كوتهكى لێ كرى كو ببته قازییێ وى، مهرهقا وى ئهو نهبوو ههڤالينییا مهزنان بكهت يان دنيايێ ب دهست خۆ ڤه بينت، عومهرى ئهڤه باش دزانى لهو ئهو ويێن وهكى وى ل دۆرێن خۆ كۆمكرن وبۆ ههڤالينییا خۆ هلبژارتن.
❖سهروبهرێ دهولهتا عومهرى:
دوو سال وپێنج ههيڤان عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزيزى مهزنى ل موسلمانان كر، ب هژمارا ڕۆژ وشهڤان دهمهكێ كورت بوو، بهلێ ئهگهر مرۆڤ ژ لايێ وان گوهۆڕينان ڤه يێن وى كرين بهرێ خۆ بدهتێ، و ژ لايێ وێ خێرێ ڤه يا وى بهلاڤ كرى، دێ بينت دهمهكێ گهلهكێ درێژ بوو.
بهرى نوكه مه گۆت: عومرى بهرى ههر تشتهكى دهست ب گوهۆڕينا وى واقعێ خراب كر يێ كو بهرى وى هاتییه دورستكرن، وحهتا ئهو شياى د ڤى دهمێ كورت دا ب دورستى ب كارێ گوهۆڕينێ ڕاببت ئهوى دهستهكهكا باش وخودێ ناس ژ لهشكهر وزانا ووالى وخودان شيانان ل دۆر خۆ كۆمكرن؛ دا ببنه هاريكارێن وى ل سهر باشییێ.
دبێژن: جارهكێ عومهرى مرۆڤهك بۆ والياتییێ هلبژارت وهنارته باژێڕهكى ژ باژێڕێن مـوسـلمانان، پاشى هاته گوهان كو ئهڤ مرۆڤه ل سهر دهمێ (حهججاجى) ژى بووبوو والى، ئينا عومهرى هنارته ب دويڤ ڕا، وگـۆتێ: چونكى تو ل سهر دهمێ (حهججاجى) والى بووى مه تو ئێخستى، بوو لاڤهلاڤا وى مرۆڤى و ب سويندان ڕا چوو كو دهمهكێ درێژ وى كار بۆ حهججاجى نهكربوو، عومهرى گـۆتێ: ئهگهر ڕۆژهكا ب تنێ ژى، يان دانهكى ته ههڤالينییا خرابییێ كربت تێرا ته ههيه كو ئهم ته بێخين!
ئهو مرۆڤێ دانهكێ ڕۆژێ ههڤالينییا زۆرداران كربت، وچاڤێن خۆ ب ديتنا وان تێر كربت، ب ديتنا مرۆڤێن خودێ ئهو ب كێر نائێت كارێ خهلكى بكهفته د دهستان دا.. وئهو دهسههلاتدارییا بڤێت دادییێ بهلاڤ كهت، وخێرێ بگههينته ههژارێن مللهتى، بۆ وى چێ نابت بچت ههر تاوانبارێن دوهى بينت كراسهكێ نوى بكهته بهر و ل سهر كورسيكا فهرمانبهرییێ بدانت، ئهگهر نه.. مللهتى چو باوهرى پێ نامينت، وههر ئێك ژ لايێ خۆ ڤه دێ بێژت: پهرێ وهكى بهرێ!
ب ڤى ڕهنگى عومهرى زهلامێن دهولهتا خۆ هلبژارتن، لهو ئهو ههمى هاريكارێن وى بوون ل سهر باشییێ، ڕۆژا عومهر بوويه خهليفه د ناڤ خهلكى دا كره دهنگ: كێ گازندهك ههيه بلا بێته نك مه.. خهلكى باوهرى ب وى ههبوو، وان دزانى ئهو نه ژ وى ڕهنگێ مهزنانه يێن كو يارییان بۆ خۆ ب ههستا خهلكى دكهن، لهو ههمییان پێكڤه قهستا وى كر ودلێن خۆ بۆ ڤهكرن.
عومهرى ديت گازندێن پترییا خهلكى ژ وێ تهعدایێيه يا كو بنهمالا وى ل وان كرى، لهو وى بڕيار دا مرۆڤێن خۆ بينت وئێك ئێكه حسێبێ د گهل بكهت، كارهكێ ب ساناهى نهبوو، بهلێ عومهرى سۆز دابوو خودايێ خۆ كو دادییێ د ناڤ خهلكى دا زێندى بكهت، عومهرى مرۆڤێن خۆ گازى كرن وئێك ئێكه پسيار ژێ كر:
- ئهڤ ههمى مالێ ته ههى، ته ژ كيڤه ئينايه؟
مرۆڤێن دنيايێ دهمێ مهزنى دكهفته دهستان ڕادبن مرۆڤێن خۆ كۆم دكهن ودبێژنێ: دهستێ ههوه ژ ههوه ڕا، ڤێ دهليڤهيێ ژ دهست خۆ نهكهن، كۆم بكهن، هوين ژ كيڤه دئينن بينن، ئاخرى مللهت يێ مهيه وئهمين خودانێن مللهتى!! بهلێ مرۆڤێن خودێ ب ڕهنگهكێ دينه، وهكى عومهرى مهزنیێ ب ڕێڤه دبهن، دبێژنه مرۆڤێن خۆ: ئهوێ ههوه بهرى نوكه ژى ههى ههوه ژ كيڤه ئينايه؟
ئهو مالێ نه ب ڕێكێن دورست بنهمالا ئهمهوییان ب دهست خۆ ڤه ئيناى عومهرى ههمى بۆ خودانان زڤڕاند، وئهگهر چو خودان پێ نههاتبانه دهر ل خزينهيا دهولهتێ دزڤڕاند، گاڤا خـهلكـى ئـهڤ چـهنده ژێ ديتى باوهرییا وان پێ هات.. دادى ئـهو دادییه يا كو مرۆڤ ل سهر خۆ وبنهمالا خۆ ب كار بينت.
(عامرێ كوڕێ عوبهيدهى) دبێژت: ل وان ڕۆژێن عومهر ژ نوى بوويه خهليفه د گهل مرییهكى دهركهفته موغبهرێ، مهحفيرهك ههبوو ههر جارێن هۆسا دا بۆ خهليفهى ئينن دا ئهو ل سهر ڕوينت حهتا زهلام ژ سهروبهرێ مرى خلاس ببان، هندهكان ئهو مهحفير ئينا بۆ عومهرى دانا، گاڤا عومهرى مهحفير ديتى پێ خۆ لێدا ووێڤه هاڤێت وڕوينشته سهر ئاخێ، خهلك ژێ مهندههۆش بوون، دارهك د دهستان دا بوو وى پالێ خۆ دابــوو ســـهر، زهلامهك ب نك ڤه چوو گـۆتێ: ئهى (أمير المؤمنين)! ئهز مرۆڤهكێ بێ حالم من چو د مال دا نهمايه، سوباهى دهمێ تو دچییه نك خودێ ئهو پسيارا من دێ ژ ته كهت.. عومهرى سهرێ خۆ بلند كر وگـۆتێ: كا بێژه ڤه ته چ گـۆت؟ وى گـۆتنا خۆ دوباره كر، گاڤا وى بهحسێ خودێ وڕۆژا قيامهتێ كرى، بيرا عومهرى ل وێ ڕۆژێ هات دهمێ تهك ڕادوهستت وخودێ ب ههمى مهزنییا خۆ ڤه مهحكهمێ پێ دكهت، چاڤێن وى هند ڕۆندك باراندن حهتا دهستكێ گـۆپالێ وى تهڕ بووى، عومهرى گـۆتێ: هوين چهند كهسن؟ وى گـۆت: ئهم پێنجين.. عومهرى گـۆتێ: حــهقــێ تـه دههـ دينارن، وئهم پێنج سهدان دێ دهينه ته، دو سهدان ژ مالێ من وسێ سهدان ژ مالێ خودێ حهتا خودێ ڕێكهكێ بۆ ته دبينت.
عـومـهرى ئهو باوهرى ههبوو كو ل قيامهتێ پسيارا وى خهلكێ ل بن دهستى ههمییێ دێ ژ وى ئـێـتـهكـرن، حـسـێـبـهكا گرانه، لهو شهڤ ونيڤ شهڤان خهو ژ چاڤان ڤهدڕهڤى.. ئێك ژ خهلكێ مالا وى دبێژت: ڕۆژا ئهو بوويه خهليفه وزڤڕییه مال گهلهك يێ تێكچوو بوو، من گـۆتێ: ته خێره تو هنده يێ غهمگين؟ وى گۆت: بۆ وى حالێ ئهز تێدا دڤێت مرۆڤ غهمگين بـت، ئـهڤـرۆ مـرۆڤـهك د نـاڤ ئومـمـهتـا موحهممهدى دا -سلاڤ لێ بن- نينه چ ل ڕۆژههلاتێ بت چ ل ڕۆژئاڤايێ، ئهگهر پسيارا وى ژ من نهئێته كرن كانێ من حهقێ وى گههاندییێ يان نه، چ وى داخوازا حهقێ خۆ كربت يان نه.
ب ڤى ڕهنگى مرۆڤێن خودێ د مهسهلێ دگههن، مهزنى بارهكێ گرانه، شهرمزارییه بۆ وى يێ ژ دهر حهق دهرنهكهڤت.
ونوكه بهرێ خۆ بدهنه ڤان ديمهنان ژ مالا عومهرى:
▫ (عهونێ كوڕێ موعتهمرى) دبێژت: ڕۆژهكێ عومهر زڤڕى مالا خۆ گـۆته ژنكا خۆ فاطمايێ: ته دهرههمهك ههيه ئهم بۆ خۆ فڕێكهينه هندهك ترى؟ وێ گـۆت: نهخێر. وى گۆت: خۆ فلسهك ژى ته نينه؟ وێ گۆت: نه. ئينا عومهرى خۆ بێ دهنگ كر، فاطمايێ گۆت: تو (أمير المؤمنين)ى وته نه دهرههمهك نه فلسهك نينه بۆ خۆ هندهك ترى پێ بكڕى! عومهرى گـۆت: من ب ڤێ خۆشتره ژ زنجيرێن ئاگرى د جههنهمێ دا.
▫ خزمێ عومهرى (مهسهلهمهيێ كوڕێ عهبدلمهلكى) دبێژت: دهمێ عومهر نساخ بووى ئهز چووم من سهرا دا، من ديت كراسهكێ قڕێژى دبهر بوو، ئينا من گـۆته ژنكا وى فاطمايێ -كو خويشكا مهسهلهمهى بوو- كراسێ (أمير المؤمنين)ى بشوو شهرمه نوكه خهلك دئێن سهرا ددهن، وێ گۆت: بلا، گـۆت: پاشى جارهكا دى ئهز چووم من ديت ههر ئهو كراس يێ دبهر، ئينا من گۆته فاطمايێ: ما من نهگۆتبوو ته كراسێ (أمير المؤمنين)ى بشوو يێ قڕێژییه، ئينا وێ گـۆت: برا، ب خودێ وى ژ ڤى كراسێ دبهر پێڤهتر چو جلك نينن، ما دێ چاوا ژ بهر كهم شووم، وخهلك دئێن سهرا ددهن!
▫ شهڤهكێ عومهر زڤڕى مال، وى سێ چار كچهكێن فاما ههبوون، وهكى ههر جار وى سلاڤ كر، ئينا كچێن وى دهستێن خۆ ب دهڤێ خۆ ڤهنان و ب لايێ دهرگههى ڤه چوون، عومهر پسياركر: ئهڤه ڤان خێره؟ هندهكان گـۆتێ: ژ پيڤاز ونيسكێ پێڤهتر چو شيڤ د مالا ته دا نهمايه، وچونكى كچێن ته پيڤاز يا خوارى بێنا ژ دهڤێ وان دئێت، ووان شهرم كر بێنا دهڤێ وان بێته ته، لهو وان ئهڤه كر يا تو دبينى. عومهر ما.. ڕۆندك ژ چاڤان هاتن، نه چونكى ژ پيڤازێ زێدهتر چو ب دهست كچێن وى ناكهڤت، نه! هاته بهر چاڤێن عومهرى ههر وهكى قيامهت يا ڕابووى، وعومهرى گرێداى یێ دئیننه مهحكهما مهزن، فهقير وژارێن مللهتى دهعوهدارێن وينه: ئهى خودا! ته عومهر كربوو مهزنێ مه، بچويكێن مه ب شهڤێ برسى دنڤستـن، وكچێن وى دتێر بوون، يا ڕهببى حهقێ مه ژێ چێكه. ئهها ژ بهر هندێ گرییا عومهرى هات. ئينا عومهرى گـۆته كچێن خۆ: ئهى كچێن من! خوارنێن خۆش بۆ ههوه بۆچنه ئهگهر هوين بزانن بابێ ههوه سوباهى دێ بهنه ئاگرى.
▫ ڕۆژهكا دى عومهر د گهل ههڤالهكێ خۆ هاته مال، گازى كچهكا خۆ يا بچويك كر، وێ خۆ ڤهشارت ونههات، عومهرى گـۆت: ئهرێ بۆچى ئهو نائێت؟ هندهكان گـۆتێ: چونكى كراسێ وێ يێ دڕياى، ووێ چو كراسێن دى نينن بكهته بهر خۆ، ڤێجا ژ شهرمان دا ئهو نائێت.. وههر ئێك ژ ڤان كچێن وى ڕۆژهكێ گـۆتێ: جۆتهكێ گوهاركێن وهكى يێن فلان ههڤالا من بۆ من بكڕه، عومهرى گـۆتێ باشه، ڕابوو دو پهلێن ئاگرى ئينان وگـۆته كچا خۆ: چى گاڤا ته ئهڤه كرنه گوهێن خۆ دێ جۆتهكێ گوهاركان بۆ ته كڕم.
▫ كابانییا عومهرى هندهك زێڕ ههبوون، ڕۆژا بوويه بويك بابێ وێ عهبدلمهلكى دابوونێ، دهمێ عومهر بوويه خهليفه گۆتێ: ئێك ژ دووان بۆ خۆ هلبژێره: ئهز، يان ئهڤ زێڕه.. وێ عومهر هلبژارت، ئينا عومهرى زێڕێن وێ برن كرنه د خزينهيا دهولهتێ دا.
مهعنا عومهرى بهرى ههر تشتهكى ژ خۆ ومالا خۆ ومرۆڤێن خۆ دهست پێ كر، لهو شيا وێ بكهت يا وى كرى.
❖ئارمانجا پيرۆز:
ڕۆژا عومهر بوويه خهليفه گوهۆڕينهكا بهرچاڤ د سهروبهرێ ژينا وى دا پهيدا بوو، چونكى ههر ژ ڕۆژا ئێكێ وى ئارمانجهكا مهزن وپيرۆز دانا بهر سنگێ خۆ وحهتا ڕۆژا دويماهییێ ژ ژییێ خۆ ئهو ژ كاركرنا بۆ ئارمانجێ سست نهبوو، وئهگهر ههوه بڤێت بزانن ئهو ئارمانجا عومهرى بۆ خۆ داناى چ بوو، گوهدارییا ڤێ سهرهاتییێ بكهن:
ڕۆژهكێ مهتهكا عومهرى هاته نك، ژنكهكا سهره بوو، خهليفێن ئهمهوییان ههمییان قهدرهكێ مهزن بۆ دگرت، عومهرى گـۆتێ: ئهى مهتێ! پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- دهمێ ژ دنيايێ وهغهركرى خهلك هێلانه ل سهر ڕويبارهكێ بۆش، پشتى وى ڕويبار كهفته دهستێ زهلامهكى چو ئاڤ ژێ كێم نهكر، پشتى وى زهلامى زهلامهكێ دى هات جۆيهك بۆ خۆ ژ بهر وى ڕويبارى بر، ئينا خهلكى دهست دايێ ههر ئێكى جۆيهك بۆ خۆ ژێ بر حهتا ڕويبار هشك وزوها بووى، ئهز ب خودێ كهمه ئهگهر خودێ من بهێلته ساخ ئهز دێ وان جۆيان ههمییان گرم دا ڕويبار وهكى بهرێ بزڤڕتهڤه.
ئهڤه ئارمانجا عومهرى بوو، ودا كو عومهر خۆ بگههينته ڤێ ئارمانجێ ئهوى ڕێبازهكا موكم دانا وئهو ل دويڤ چوو، وفهرمان ل بنهمالا خۆ كر كو ئهو ژى ل دويڤ بچن، گاڤا خهلكى ئهڤ چهنده ديتى ئهو ژى ل دويڤ چوون..
جــارهكـــێ والــیــیــێ (خـــوراسـانێ) كاغهزهك بۆ عومهرى هنارت تێدا هندهك گازنده ژ خهلكێ جهێ خۆ كرن، ودهستويرى ژێ خواست كو ئهو ڕێكێ بدهتێ دا ئهو دژوارییێ د گهل وان ب كاربينت وگـۆت: تشتهك وهكى شيـرى وقامچییێ وان چێ ناكهت. عومهرى د بهرسڤا وى دا نڤيسى: تو درهوان دكهى! حهقى وعهدالهت دێ وان چێ كهت، ڤێ چهندێ د گهل وان بكه، وبزانه خودێ كارێ خرابان باش ناكهت.
(حهقى) و(عهدالهت) دو پهيڤن ههردهم خهلك يێ بۆ تێنییه، وههردهم مهزن پێ دئاخڤن، بهلێ كێمن وان ب جهـ دئينن.. د گۆتنهكا خۆ دا عومهر دبێژت: ب خودێ ئهگهر پهيداكرنا حهقییێ ونههێلانا نهحهقییێ ب كهركرنا لهشێ من ب جهـ بێت، ب دلهكێ خۆش ئهز دێ قهست كهمێ.
ئهڤ گـۆتـنـا عومهرى نه خاپاندن بوو بۆ مللهتى، ونه بهنـجـكرن ژى بوو بۆ وان، گۆتنهك بوو د واقعێ وان دا هاتبوو بهرى، تشتێ ژ ههمییێ بهرچاڤتر د ژينا عومهرى دا ئهو بوو ئهو وهسا د مهزنییێ دگههشت كو بارهكێ گرانه، وشهرمزارییهكا مهزنه ئهگهر ژ دهر حهقى دهرنهكهڤت، ووى باش دزانى ئهو ئهگهر يێ دوير بت ژ مرۆڤێن باش ژ دهر حهقى دهرناكهڤت، لهو ههڤالێن باش ل خۆ زێده دكرن، ڕۆژهكێ عومهر ب سهر مينبهرێ كهفت وگـۆت: ههچییێ ژ ههوه بڤێت ههڤالينییا مه بكهت بلا پێنج تشتان ل نك خۆ پهيدا بكهت ئهگهر نه بلا نهئێته نك مه: بلا گازندا وى كهسێ نهشێت بێته نك مه بگههينته مه، وهندى بشێت بلا هاريكارییا مه ل سهر حهقییێ بكهت، وئهگهر باشییهك ههبت وئهم پێ نهحهسيێين بلا ئهو بهرێ مه بدهتێ، وبلا نهكامییا كهسێ ژى ل نك مه نهكهت، وتشتێ شۆلا وى نهبت بلا مايێ خۆ تێ نهكهت.
ژ بهر ڤێ چهندێ مرۆڤێن دوڕوى، مهصلحهتچى، زهلامێن دنيايێ ههمى ژ دۆران ڤهڕهڤين، ئهو ومرۆڤێن وهكى وى مانه د گهل ئێك.
سلاڤ.. ئهى زهمانێ عومهرى!
عومهر هات.. و د گهل دا عهدالهت، وگاڤا عهدالهت هات زۆردارى نامينت، ههژارى دبريێت.. والییێ (سوودانێ) -ئهو وهلاتێ حهتا ئهڤرۆ ژى ناڤێ وى وبرس ههڤالجـێمك-كاغهزهك بۆ عومهرى هنارته شامێ، وتێدا نڤيسى: ((ئهى (أمير المؤمنين) كهس مالێ زهكاتێ ژ مه وهرناگرت، ههچییێ ئهم دبێژينێ: بۆ خۆ وهره زهكاتێ، دبێژت: ئهز نه يێ پێتڤيمه.. ئهرێ ئهم چ ل مالێ زهكاتێ بكهين؟)). عومهرى گـۆتێ: عهبدان پێ بكڕن وئازا كهن، وئهگهر عهبد نهمان ڕێكان پێ ڤهكهن.
و ل وهلاتێ مصرێ پيـرهژنهكا بێ خودان ههبوو، ديوارێ مالا وێ يێ نزم بوو، شهڤهكێ هندهك دزيكهران خۆ د سهر سياجى ڕا هاڤێته ژۆر وچوون هندهك مريشكێن وێ ژ كـۆلكـى برن.. ئـهڤـه ڕويدانهكا نه يا مهزنه وههر ب بهر ناكهڤت مهزنێ دهولهتێ خۆ پێڤه موژيل بكهت، ئهگهر مهزنێ دهولهتێ ژ تـــهرزێ عومهرى نهبت! سـوحـبـهتـا پـيـرێ گههشته عومهرى ل شامێ، عومهرى كاغهزهك بۆ والییێ مصرێ هنارت وتێدا نڤيسى: من يێ زانى حال ومهسهلێن پـيـرهژنهكێ ئهڤهنه، دهمێ كاغهزا من دگههته ته تو ب خۆ ههڕه سياجێ خانییێ وێ بۆ بلند بكه.
و ل زهمانێ عومهرى نه ب تنێ مرۆڤان خۆشى ب عهدالهتا وى دبر! حهيوانان ژى بارا خۆ تێ ههبوو.. عومهرى ڕۆژهكێ كاغهزهك بۆ والییێ خۆ ل مصرێ هنارت تێدا گـۆتێ: من يێ زانى (حهمـمـالێن) ههوه بارێن گران ل دهوارێن خۆ دكهن، گاڤا كاغهزا من گههشته ته نههێله ههر حهممالهك ژ هندێ زێدهتر بارى ل دهوارێ خۆ بكهت.
مرۆڤێن خودێ دهمێ مهزنى دكهفته د دهستى دا مهزنییا وان بۆ مريشك ودهواران ژى ڕهحمه!
ئيمامێ (ئهوزاعى) دبێژت: ڕۆژا عومهر مرى ئهز د گهل جهنازێ وى دهركهفتمه زيارهتى، پشتى ئهم زڤڕين ئهز چووم دا قهستا باژێڕێ (قنسرينێ) بكهم، ئهز د بهر قهشهيهكى ڕا بۆريم جۆت دكر، گاڤا وى ئهز ديتيم گۆته من: دياره تو يێ ژ ڤهشارتنا ڤى زهلامى دزڤڕى؟ من گـۆتێ: ئهرێ.. ئينا وى دهستێن خۆ ب چاڤێن خۆ ڤهنان وكره گرى، من گۆتێ: تو بۆچى دكهيه گرى، مانێ تو نه ل سهر دينێ وییى؟ وى گـۆت: ئهز نه ل سهر وى دگريم، ئهز بۆ وێ ڕۆناهییێ دگريم ئهوا ب مرنا وى ل عهردى هاتییه ڤهمراندن.
عومهر ڕۆناهییهك بوو ل عهردى گاڤا مرى ڕێك ل خهلكى ههمییێ تارى بوو..
(مالكێ كوڕێ دينارى) دبێژت: دهمێ عومهر بوويه خهليفه هندهك شڤانان پسياركر: ئهڤه كيژ زهلامێ چاكه بوويه مهزنێ خهلكى؟ هندهكان گۆتێ: وهوين چ دزانن كو ئهو يێ چاكه؟ وان گـۆت: چونكى ئهڤه ڕۆژا ئهو بوويه خهليفه گورگى پهزهكا مه نهخوارییه!
و(مووسايێ كوڕێ ئهعيونى) ل باژێڕێ (كهرمانێ) ل سهر زهمانێ عومهرى شڤانى دكر، مووسا دبێژت: هندى عومهر يێ ساخ جارهكا ب تنێ ژى گورگى زيانا پهزێ مه نهدكر، شهڤهكێ گورگى پهزهكا مه خوار، مه گۆت: ههبت نهبت ئهڤ مرۆڤێ چاك نهمايه، من ئهو شهڤ نيشان كر دهركهفت ئهو شهڤ بوو يا عومهر تێدا مرى!
سلاڤ ل ته بن ئهى عومهر.. سلاڤ ل ته بن ئهى زهمانێ عومهرى
