موقهوقس وهلبژارتنا ب زهحمهت
گاڤا عمرى ب لهشكهرێ خۆ ڤه هێڕش دایه وهلاتێ مصرێ، ئێكهمین باژێڕێ كهفتیه بهر سنگێ وان و ل بهر ئاسێ بووى باژێڕێ بولبیسێ بوو؛ چونكى ل ڤى باژێڕى هژمارهكا نه یا كێم ژ لهشكهرێ رۆمێ ویێ مصرێ ژى یێ بهرههڤ بوو، ب تایبهتى وان ڕۆژان؛ چونكى ئهو كاروانێ مهزنێ مصرێ بهرههڤكرى یێ هژمارهكا نه یا كێم ژ لهشكهرى ومالیهتى ژى د گهل دا؛ دا بچن كچا وى ئهرمانۆسایێ بۆ كوڕێ هرهقلى ڤهگوهێزنه قهیساریێ، گههشت بوو وى باژێڕى.. لهو سهروبهر ل بهر مصرى ورۆمیان پتر یێ نازك وحهساس بوو، ودهمێ لهشكهرێ عهمرى گههشتیه دۆرێن باژێڕى، وههمى ڕێ ل بهر خهلكى گرتین كو بێن یان بچن، وئهو د باژێڕى دا دۆرپێچ كرین، باژێڕ ل بهر وان ئاسێ بوو، وخهلكى هزرا بهرگریێ كر، وپشتى چهند ڕۆژهكان ژ حصاردانا باژێڕى لهشكهرهكێ دى یێ موسلمان ب سهركێشیا زوبهیرێ كوڕێ عهووامى بۆ پشتهڤانیا عهمرى ولهشكهرێ وى گههشت. وپشتى گههشتنێ بڕیارا گهلهك ژ وان ئهو بوو هێڕشێ ب خافلهتى ڤه بكهنه سهر باژێڕى بهرى هاریكارى بۆ وان بێت، بهلێ مهزنێ وان عهمرێ كوڕێ عاصى گۆت:
- لهزێ نهكهن، حهتا ئهم چو هێجهتان ل بهر خهلكى نههێلین.
پاشى وى قاصدهك هنارته باژێڕى؛ دا بێژته وان: مهزنێ مه دخوازت هوین مهزنێ ههوه ببینت دا د گهل باخڤت.. مصریان ئوسقوفێ خۆ یێ مهزن ئهبوو مهریهم د گهل هندهك زانایێن خۆ یێن دینى هنارتن، ودهمێ ئهو گههشتینه خیڤهتگهها لهشكهرێ موسلمانان عهمرى گۆتێ:
- هوین مهزن وزانایێن ڤى وهلاتینه، باش گوهداریا من بكهن، خودێ پێغهمبهرێ خۆ موحهممهد -سلاڤ لێ بن- ب حهقیێ بۆ مه هنارت، وخودێ وپێغهمبهرێ وى ههردووان فهرمان ب حهقیێ ل مه كر، و ژ وێ حهقیێ یا وان فهرمان پێ ل مه كرى ئهوه ئهم چو هێجهتان بۆ كهسێ نههێلین، لهو ئهم بهرێ ههوه ددهینه ئێك ژ سێ تشتان، یێ ئێكێ: كو هوین باوهریێ ب ئیسلامێ بینن، وهنگى هوین دێ وهكى مه بن وچو فهرق د ناڤبهرا مه وههوه دا نابت، ویێ نهڤێت موسلمان ببت جزیێ دێ دهت وئهم بهڕهڤانیێ دێ ژێ كهین، ویێ رازى نهبت د ناڤبهرا مه ووى دا شهڕه..
وپێغهمبهرێ مه بهرى مرنا خۆ ئهم ئاگههدار كربووین كو ئهم دێ وهلاتێ ههوه ڤهكهین، ووى شیرهت ل مه كربوو كو ئهم قهدرێ ههوه بگرین وههوه بپارێزین؛ چونكى مرۆڤاینى د ناڤبهرا مه وههوه دا ههیه، ڤێجا ئهگهر هوین د بهرسڤا مه بێن قهدرهكێ زێدهتر ژى دێ ههوه ههبت.
ئوسقوفێ مصرى گۆتێ:
- ئهم شاهدهیێ ددهین كو مرۆڤاینى د ناڤبهرا مه وههوه دا ههیه، وئهو مرۆڤاینیهكا دویـره، ژ بلى پێغهمبهران كهسهك وێ پێك نائینت، ئهو كچا ئێك ژ مال مهزنێن مه بوو و ژ خهلكێ مهنهف بوو، بووبوو رزقێ باپیرێ ههوه ئیبراهیمى.. هوین ب خێر هاتن، تو ئهمانێ بده مه حهتا ئهم دچینه نك مهزنێ خۆ پاشى دزڤڕینه نك ته.
عهمرى گۆتێ:
- یێن وهكى من حیله لێ نائێتهكرن، سێ ڕۆژان ئهزدێ خۆ ل ههوه گرم، ئهگهر ههوه چو بهرسڤ نهدانه من، شیر د ناڤبهرا من وههوه دایه.
ئوسقوفى گۆت:
- دو ڕۆژێن دى ژى بۆ مه زێده بكه دا بشێین بگههینه موقهوقسى..
عهمرى داخوازا وان ب جهـ ئینا.. وئهو د گهل ههڤالێن خۆ ڤهگهڕیانه باژێڕى، وههر زوى وان دا ڕێ و ب نك موقهوقسى ڤه چوون، پشتى ئاگههداریا خهلكێ باژێڕى كرى ب وێ پهیمانا ئهو وموسلمان گههشتینێ..
ئهرمانۆسایێ گۆته ههڤالا خۆ ماریایێ:
- من نهگۆته ته: مرۆڤێن وهكى ڤان، ئهخلاقێ وان بهرى چهكێ وان كارى دكـهت، ودهمـێ ئــهو دهســت ددهنــه چـهكـى چهكێ وان ب خۆ ژى ئهخلاقهكێ دییه د جهێ خۆ دا؟
- ب ڕاستى ئهڤ ڕهنگێ ئهخلاقى ل ڤى زهمانى یێ غهریبه ژ لهشكهرهكێ هێڕشكهر..
هۆسا ماریایێ بهرسڤا وێ دا، ههر چهنده دلێ وێ یێ رحهت نهبوو ژ وى سهروبهرێ حهتا نوكه دئێته دیتن.
و ل قهسرا خۆ ل ئهسكهندهریێ موقهوقس ب تنێ یێ ڕوینشتى بوو، وهكى مه ل سهرى گۆتى وهزرێن خۆ د سهروبهرێ نوى پهیدا بووى دا دكر، وئهو گازیا نوى یا پێغهمبهرێ موسلمانان پێ هاتى، ڕاسته بهرى پتر ژ دههـ سالان دهمێ هێشتا موحهممهد یێ ساخ وى كاغهزهك هنارت بوو وتێدا داخواز ژ موقهوقسى كر كو باوهریێ ب دیــنـێ وى بینت، وهنگى دلێ وى دگـۆتـێ نیشانێن ڕاستگۆیێ ل نك ڤى مرۆڤى ددیارن، بهلێ چونكى گــازیــا وى هــنــگــى هــێــشـتا چو سهنگێ خۆ د تهرازیا دنیایێ دا، و د ناڤ هندهك ژ وهلاتێ عهرهبان ب تنێ دا ههبوو وى گهلهك پویته نهدایێ، بهلێ ئهڤرۆكه مهسهله هاته گوهاڕتن.. وتشتێ دى یێ هزرا وى موژیل كرى -وهكى مه گۆتى- ئهو بوو وى هزرا خۆ د پاشهڕۆژا كچا خۆ دا دكر ئهوا وى هنارتیه شامێ، وشام د ڤان ڕۆژان دا یا دكهلت، وڕێكا وێ یا ئهمین وتهنا نینه.. وگاڤا ئێك ژ زهلامێن وى یێن نێزیك ب ژۆر كهفتى وخهبهرێ نهخۆشێ درۆپێچكرنا موسلمان بۆ باژێڕێ بولبیسێ گههاندیێ، ئهو بــاژێــڕێ كــچــا وى ب خــۆ تێدا هاتیه دۆرپێچكرن، وى ههمى خهم وخیال وهزر ژ ســهرێ خــۆ هاڤێتنه دهر وخهما وى یا ئێكانه بوو ئهو دێ چاوا شێت كچا خۆ ژ ڤێ تهنگاڤیێ ئینته دهر!
وپشتى وى زانى كو ئوسقوفێ مهزن ئهبوو مهریهم یێ گههشتى وجابهكا د گهل دا ههر زوى دهركهفته كۆچكێ، وبڕیار دا مهزنێن دهولهتا خۆ كۆم بكهت ودان وستاندنێ د گهل وان بكهت..
پشتى ئوسقوفى پهیاما عهمرى گههاندیه موقهوقسى ومهزنێن دهولهتا وى گۆت:
- خهلك نوكه چاڤهڕێى بهرسڤا ههونه، ڤێجا هوین چ دبێژن؟
موقهوقسى بهرێ خۆ دایێ گۆتنا شهڕخوازان د ناڤ خهلكێ دیوانێ دا یا بلندتره، وهنگى وى خۆ د ناڤبهرا نال وبزماران دا دیت، بێژته وان: ئهم شهڕى ناكهین ودێ صولحێ كهین، هنگى مهزنێن دهولهتێ، وبهرى ههمیان كوڕێ وى دێ بێژنێ: تو مرۆڤهكێ ترسینۆكى، یان: ژ بهر كچا خۆ ته دڤێت مه ههمیان تهسلیمى عهمرى ولهشكهرێ وى بكهى!! وئهگهر ئهو شهڕى هلبژێرت، ئهڤه كچا وى تێچوو، پشتى هنگى لهشكهرهكێ كیسراى وقهیصهرى خۆ ل بهر نهگرتى، ئهو دێ شێت خۆ ل بهر گرت؟ چ بكهت؟
وهزیــرێ مــوقــهوقــســى و(وهلیعههدێ) وى ههردووان گۆتن: هێشتا چار ڕۆژ ل بـــهر مــه یێن ههین، وبهرى دهلیڤه ژ دهست مه دهركهڤت ئهم ب خافلهتى ڤه ب هــێــڕشــهكــێ ڕابین، و ب ئێكجارى وان هێزا وان بنبڕكهین.. وهژمارهكا كێم ژ خهلكێ جـڤاتێ د گهل موقهوقسى بوون كو ئهڤه یاریكرنا ب ئاگرییه؛ چونكى ب ڤێ چهندێ ئهو دێ دهرگـههـێ سـهرگێژیهكا مـهزن ل بهر خۆ ڤهكهن.. وههر چاوا بت بێ بهختى یا ژ ههژى زهلامان نینه.. بهلێ دهنگێ عهقلى د ناڤ قهرهبالغا سهرگهرمێن جڤاتێ دا هاته چككرن.
دهمێ ئوسقوفى دیتى مصریان شهڕ هلبژارت، وى ژى ژ نهچارى گۆت:
- هندى ژ مه بێت ئهم دێ بهڕهڤانیێ ژ ههوه كهین، بهلێ پا ههر چاوا بت دڤێت ئهم نهزڤڕینه نك عهمرى!!
وكانێ چاوا دانا بڕیارا شهڕى ژ لایێ مصریان ڤه یا سهرپێ و ب لهز بوو، وهسا كاركرنا وان ژى بۆ شهڕى یا ب لهز بوو، وههمى هزرا وان ئهو بوو ئهگهر ئهو ب شهڤ و ب خافلهتى هێڕشهكێ بكهنه سهر لهشكهرێ موسلمانان ئهو دێ شێن ب ساناهى وان شكێنن، وباژێڕێ خۆ یێ دۆرپێچكرى ڕزگار كهن..
و ل دهمهكێ لهشكهرێ عهمرى وزوبهیرى د بلندترین پێكا بهرههڤى وهشیاریا خـۆ دا، وان هـنـد دیـت لهشكهرێ مـصـریـان ل بـن پــهردێ شـهڤا تارى هێڕشهك ب لایێ وان ڤه ئینا، ههر وهكى وان گۆتنا عهمرى یا دویماهیێ ژ بیر كربوو، دهمێ وى گۆتیه ئوسقوفى: یێن وهكى من حیله لێ نائێتهكرن.. ودهمهكێ درێژ پێڤه نهچوو شكهستن كهفته ناڤ ڕێزێن مصریان وپشتهڤانێن وان ژ رۆمیان ژى، وبهرى سپێدهیا ڕۆژا د دویڤ دا ههلێت زوبهیر ولهشكهرێ خۆ وهكى غهزهبا عـهسـمـانى ب سهر شویرهێن باژێڕى دا هاتنه خوارێ، وخهلكى هند خۆ دیت یێن د ناڤ لهپێ لهشكهرێ هێڕشكهر دا، وهنگى چو ب وان نهما وان ئالایێن سپى هلدان ودهرگههێ باژێڕى ل بهرانبهر عهمرى ڤهكر، وزوبهیرى ب لهشكهر ڤه باژێڕ بڕى حهتا ل بهر دهرى گههشتینه عهمرى ولهشكهرێ وى.. وبهرێ خهلكى ما سهرلهشكهرێ موسلمانان عهمرى كانێ دێ چ بڕیارێ دهت.
